I OW 88/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem G. a Powiatem S. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dla M. K. postanawia: wskazać Powiat S. jako właściwy w sprawie.

Pismem z dnia 23 kwietnia 2024 r. Powiat G., reprezentowany przez Starostę G., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym powiatem, a Powiatem S. w sprawie ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dla M. K. poprzez wskazanie "Starosty S." [winno być: "Powiatu S." – uwaga NSA] jako właściwego w sprawie. Uzasadniając wniosek powołano się na treść art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (dalej: "u.w.r.") oraz art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej: "k.c.") wskazując, iż miejscem zamieszkania małoletniego przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jego matki w miejscowości S.. W odpowiedzi na powyższy wniosek Powiat S., reprezentowany przez Starostę S., wniósł o wskazanie "Starosty G." [winno być: "Powiatu G." – uwaga NSA] jako właściwego w sprawie. Argumentując powyższe stanowisko wskazano, iż przed umieszczeniem małoletniego w pieczy zastępczej przebywał on u dziadków macierzystych w miejscowości N. w powiecie g., co przesądzało o jego miejscu zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczących nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał pomiędzy Powiatem G., a Powiatem S., w przedmiocie wskazania powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dla M. K.. Przedmiotowy spór powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 16 lit. b i § 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej określa art. 191 u.w.r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 177 ze zm.). Zgodnie z jego treścią wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy wskazać, że umieszczenie małoletniego M. K. po raz pierwszy w pieczy zastępczej nastąpiło na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 14 kwietnia 2015 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...]. Rzeczonym postanowieniem orzeczono także o pozbawieniu rodziców małoletniego władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Wobec faktu, iż ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" koniecznym jest odniesienie się do ogólnej definicji tego terminu zawartej w Kodeksie cywilnym. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 k.c. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.), jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeśli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.). W niniejszej sprawie rodzicem wykonującym władzę rodzicielską nad dzieckiem była matka małoletniego – M. K.. Od urodzenia (2005 r.) do czasu pozostawienia pod pieczą dziadków (2013 r.) małoletni M. K. pozostawał pod opieką matki, z którą zamieszkiwał w S.. Po umieszczeniu dziecka u dziadków M. K. utrzymywała z synem stały kontakt. Ojciec małoletniego nie utrzymywał kontaktu z dzieckiem, miejsce jego zamieszkania pozostawało nieznane. Tym samym miejsce zamieszkania małoletniego należało ustalić w oparciu o przesłanki z art. 26 § 1 k.c. Jeżeli miejscem zamieszkania matki małoletniego były S., co pozostaje okolicznością bezsporną między stronami postępowania, to tym samym miasto to należało uznać za miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod jej władzą rodzicielską. Należy przy tym podkreślić, że na gruncie art. 26 k.c. nie ma znaczenia fakt, że dziecko fizycznie nie przebywa w miejscu zamieszkania rodzica. Koniecznym jest bowiem odróżnienie faktycznego miejsca pobytu dziecka od miejsca jego zamieszkania w sensie prawnym (postanowienie NSA z 17 listopada 2017 r., I OW 235/17, LEX nr 2403753). Tym samym okoliczności przebywania dziecka u dziadków macierzystych przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej, podnoszone przez powiat uczestniczący w sporze, pozostają bez znaczenia dla kwestii ustalenia powiatu właściwego w sprawie. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należało zatem przyjąć, że – w rozumieniu art. 191 ust. 1 u.w.r. – powiatem zobowiązanym do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dla M. K. umieszczonego w pieczy zastępczej jest Powiat S.. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.