I OW 60/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Burmistrzem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.S. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza O. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 26 marca 2024 r. Wójt Gminy K. (dalej także: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Burmistrzem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.S. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej W uzasadnieniu wniosku wskazano, że J.S. jest osobą bezdomną, przez co w ocenie wnioskodawcy organem właściwym jest organ gminy ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały, tj. Burmistrz O. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz O. podniósł, że wymieniony nie może zostać uznany za osobę bezdomną a jego sprawy życiowe od 20 lat są skoncentrowane na terenie gminy K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ponadto należy wskazać, że na podstawie z art. 59 ust. 1 ups decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy J.S. jest osobą bezdomną. Z akt sprawy wynika, że do 2017 r. wymieniony zamieszkiwał pod adresem (...) na terenie gminy K., następnie natomiast zamieszkał w piwnicy wskazanego budynku (oświadczenie z 17 stycznia 2024 r.). Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie ulega żadnej wątpliwości, że piwnica nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Zarówno z tego powodu jak i wobec treści art. 59 ust. 1 ups, nie ma w sprawie znaczenia fakt, że dopiero po złożeniu wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej J.S. został poinformowany, że nie może dłużej przebywać pod dotychczasowym adresem. W tych okolicznościach należy uznać, że wymieniony jest osobą bezdomną, a zatem ustalenie właściwości miejscowej następuje na podstawie art. 101 ust. 2 ups. Ostatnim miejscem zameldowania wymienionego na pobyt stały jest O. ul. (...) (pismo z 21 marca 2024 r.). W konsekwencji uznać należy, że skoro ostatnie miejsce zameldowania J.S. na pobyt stały znajdowało się na terenie gminy O. to zgodnie z art. 101 ust. 2 ups organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Burmistrz O. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.