I OW 59/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Z. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Z. a Prezydentem Miasta N. przez wskazanie organu właściwego w przedmiocie prowadzenia postępowania dotyczącego przyznania zasiłku rodzinnego J. M. postanawia wskazać Prezydenta Miasta Z. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 12 marca 2025 r. Prezydent Miasta Z. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Prezydentem Miasta N. w sprawie wskazania organu właściwego w przedmiocie prowadzenia postępowania dotyczącego przyznania zasiłku rodzinnego J. M., dalej: zainteresowany. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowany był uprawniony do świadczeń rodzinnych wypłacanych ze środków wnioskodawcy w okresie zasiłkowym 2018/2019. W trakcie pobierania świadczeń uzyskano informację, że zainteresowany zatrudniony jest poza granicami Polski, w związku z czym zwrócono się do [..] Urzędu Wojewódzkiego w K. z zapytaniem, czy w sprawie świadczeń rodzinnych mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Urząd poinformował wnioskodawcę, że w związku ze zmianą miejsca zamieszkania zainteresowanego i przeprowadzką do N. zapytanie zostało przekazane celem rozpatrzenia do [..] Urzędu Wojewódzkiego w G. Docelowy urząd pismem z 11 października 2024 r. poinformował, że w sprawie zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym 2018/2019 przyznanego zainteresowanemu na dzieci przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 października 2019 r. Spowodowało to przekazanie dokumentacji dotyczącej świadczeń rodzinnych do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., celem uchylenia prawa do świadczeń rodzinnych w okresie, w którym zachodzi koordynacja oraz przekazania do [..] Urzędu wojewódzkiego do rozpatrzenia w tym okresie albo ustalenia świadczeń nienależnie pobranych za wskazany okres. Prezydent Miasta N. zwrócił przekazane dokumenty, argumentując, że w przekazanych aktach brak jest złożonego wniosku, z którego wynika, że zainteresowany zamieszkuje w N. oraz decyzji administracyjnej przekazanej do dalszej realizacji w związku ze zmianą miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta N. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Z. jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że świadczenia rodzinne zostały przyznane zainteresowanemu przez Prezydenta Miasta Z., a zainteresowany nigdy nie pobierał ich od organu w N. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta Z., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta N. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do prowadzenia postępowania w przedmiocie zasiłku rodzinnego pobieranego w okresie 2018/2019 r. przez zainteresowanego. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 3 pkt 11 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323, z późn. zm.), dalej: u.ś.r., organem właściwym w sprawach świadczeń rodzinnych jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Ponadto stosownie do treści art. 25 ust. 5 u.ś.r. w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenia rodzinne, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania w celu jej dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Z analizy zacytowanego powyżej art. 25 ust. 5 u.ś.r. wynika, że normuje on postępowanie w tych sytuacjach, gdy po zmianie miejsca zamieszkania beneficjenta decyzja przyznająca świadczenie rodzinne pozostaje w obrocie prawnym i podlega dalszemu wykonaniu bez konieczności wydania nowej decyzji w sprawie przyznanego świadczenia. Przepis ten wprawdzie dotyczy nie tylko wykonania decyzji, tj. wypłaty należnego świadczenia, ale także jej uchylenia, zmiany oraz ustalenia i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, ale nie zmienia to faktu, że zgodnie z tym przepisem decyzja przyznająca świadczenie rodzinne podlegająca zmianie, uchyleniu, albo w stosunku do której ustala się, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, pozostaje decyzją "czynną". W rozpoznawanej sprawie świadczenia rodzinne pobierane były w latach 2018-2019. Zmiana zatem po tym okresie miejsca zamieszkania beneficjenta decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie ma wpływu na zmianę właściwości miejscowej organu właściwego do prowadzenia postępowania w przedmiocie uchylenia prawa do świadczeń rodzinnych. Decyzja ta wygasła bowiem z uwagi na upływ okresu, na który przyznano świadczenia. Skoro zatem decyzja przyznająca świadczenia rodzinne nie jest decyzją "czynną" i nie podlega dalszej realizacji, to niemożliwe było zastosowanie w tej sprawie art. 25 ust. 5 u.ś.r. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2023 r., sygn. akt I OW 40/23). W świetle powyższych wywodów organem właściwym do prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczenia należało uznać organ, który wydał decyzję o przyznaniu świadczenia rodzinnego, tj. Prezydenta Miasta Z. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.