I OW 51/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Krynicy - Zdroju o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Krynicy - Zdroju a Prezydentem Miasta Tychy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P.P. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Krynicy - Zdroju jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z dnia 11 marca 2025 r. Burmistrz Krynicy – Zdroju wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość, zaistniałego pomiędzy Burmistrzem Krynicy – Zdroju - Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Krynicy – Zdroju a Prezydentem Miasta Tychy - Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Tychach, poprzez wskazanie, że ostatni z wskazanych organów jest właściwy do rozpatrzenia wniosku P.P. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że P.P. nie jest mieszkańcem Gminy Krynica – Zdrój od kilkudziesięciu lat. Ostatnim miejscem jego zamieszkania była miejscowość T., gdzie koncentrował swoje centrum bytowe, które stało się dla niego ośrodkiem życia codziennego (korzystanie z opieki zdrowotnej, tamtejszych urzędów itp.). Wnioskodawca podniósł, że zgodnie z wywiadem środowiskowym przeprowadzonym z beneficjentem w dniu 3 lutego 2025 r. wnioskuje on o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej [...] w T., które to miasto jest aktualnie jego centrum życiowym. We wniosku podniesiono, że w niniejszej sprawie występuje szczególnie uzasadniona sytuacja osobista beneficjenta, zatem wskazanie gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały doznaje modyfikacji w takich sytuacjach. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Prezydent Miasta Tychy wniósł o wskazanie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Burmistrz Krynicy – Zdroju. W uzasadnieniu organ podniósł, że beneficjent jest osobą bezdomną, co jest podstawową i bezsprzeczną przesłanką wskazującą na Burmistrza jako organ właściwy w sprawie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, że ostatnim miejscem zameldowania P.P. na pobyt stały jest ul. [...] K., natomiast w T. przy ul. [...] beneficjent przebywa w noclegowni "[...]". Noclegownia zapewnia natomiast możliwość jedynie tymczasowego schronienia i nie może zostać zaliczona do kategorii lokali mieszkalnych. Prezydent wskazał ponadto, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I OW 234/23 rozstrzygając spór pomiędzy tymi samymi stronami w przedmiocie ustalenia pomocy finansowej w formie zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego tożsamej osoby wskazał Burmistrza Krynicy – Zdroju jako organ właściwy. Od powyższego rozstrzygnięcia sytuacja faktyczna beneficjenta nie uległa zmianie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny lub spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Zgodnie z art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego rozstrzyga wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu - sąd administracyjny. W rozpoznawanej sprawie pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 6 lit. a i § 1 pkt 12 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygnięcia przedstawionego sporu. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość między Burmistrzem Krynicy – Zdroju a Prezydentem Miasta Tychy, gdyż obie te jednostki uznają się za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku w sprawie umieszczenia P.P. w domu pomocy społecznej. Przypomnienia wymaga, że zgodnie z brzmieniem art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283, dalej "u.p.s."), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, zgodnie zaś z ust. 2 powyższego przepisu, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Pojęcie osoby bezdomnej zostało natomiast zdefiniowane w art. 6 pkt 8 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, osoba bezdomna to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przywołany przepis przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że P.P. ostatnio zameldowany był na pobyt stały w K., ul. [...] (od 30 grudnia 1999 r. do 5 maja 2011 r.), co wynika zarówno z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 3 lutego 2025 r., jak i danych z rejestru PRSEL (k. 21 akt sądowych). Z wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że wnioskodawca przebywa w noclegowni "[...]" na terenie [...] w T.. Z opinii dotyczącej sprawności psychofizycznej osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej z dnia 3 lutego 2025 r. wynika także, że beneficjent jest osobą samotną, bezdomną, nie utrzymuje żadnego kontaktu z rodziną oraz wymaga całodobowej pomocy osoby drugiej. Z pisma MOPS w Tychach z dnia 11 lutego 2025 r. wynika również, że beneficjent nie ma możliwości zamieszkania pod adresem ostatniego miejsca zameldowania. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy stwierdzić należy, że P.P. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie ma możliwości zamieszkania w miejscu zameldowania (K., ul. [...]). Noclegowania, w której aktualnie przebywa ma na celu udzielenie tymczasowego schronienia i nie spełnia ustawowych przesłanek do zaliczenia jej do kategorii lokali mieszkalnych, określonych w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie prawa lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725, dalej "u.o.p.l."). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym pomieszczenia noclegowni dla osób bezdomnych nie są lokalami mieszkalnymi w myśl art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt I OW 81/10, LEX nr 741772). W świetle zatem art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy pozostającego w sporze, nie ma znaczenia kryterium miejsca jej zamieszkania, a więc nie bada się zamiaru tej osoby co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W rozpatrywanym przypadku za organ właściwy do rozpoznania wniosku o umieszczenie strony w domu pomocy społecznej uznać zatem należy Burmistrza Krynicy – Zdroju. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.