I OW 39/23

Dnia 13 października 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem P. a Burmistrzem K.. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku N.B. o przyznanie zasiłku celowego na zakup posiłków w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" postanawia: wskazać Burmistrza P. jako organ właściwy w sprawie.

Burmistrz P., wnioskiem z dnia 30 stycznia 2023 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku N. B. o przyznanie zasiłku celowego na zakup posiłków w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu". W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala stwierdzić, iż głównym ośrodkiem życiowym ubiegającej się o świadczenie N. B. jest Gmina K.. To bowiem w tej Gminie ww. mieszka (umowa na użyczenie lokalu w nieruchomości położonej w miejscowości [...], Gmina K.) i do szkoły podstawowej na terenie tej Gminy (Szkoła Podstawowa w [...], Gmina K.) chodzą jej dzieci tj. F. i Z.. Nie ulega zatem wątpliwości, jak twierdził organ wnioskujący, że N.B. ześrodkowała swoje czynności życiowe w Gminie K. mimo, że była ona zameldowana w Gminie P.. Zdaniem zatem Burmistrza P., organem administracji miejscowo właściwym do rozpatrzenia podania N. B. był – stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - Burmistrz K.. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz K. wnosił o wskazanie Burmistrza P.jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ uczestniczący w sporze podnosił, że w rozmowie z asystentem rodziny z gminy P., który pracował z N. B. do czasu jej przyjazdu do [...], ustalono, iż ww. przebywała w [...] tylko czasowo, aby ustabilizować swoją sytuację i planowała wrócić do P., gdzie oczekuje na mieszkanie z zasobów gminy. Na podstawie umowy użyczenia, zawartej w dniu 30 sierpnia 2022 r. z Fundacją [...] ze [...], N. B. zamieszkała w prowadzonym przez tę Fundację [...] z dziećmi pod adresem [...]. Zgodnie z rzeczoną umową, zajmuje ona jeden pokój z dostępem do łazienki i wspólnej kuchni, jadalni, pralni, bawialni dla dzieci. Pomieszczenia wspólne współdzielone są z innymi kobietami przebywającymi w Domu. Umowa użyczenia została zawarta na okres jednego roku, ponieważ pobyt i opieka świadczona przez Fundację [...] jest tymczasowa, udzielana w okresie kryzysowej i nie ma możliwości pozostania w tym ośrodku na stałe. Pobyt w [...] z dziećmi należy zatem traktować jako miejsce tymczasowego pobytu. Dlatego, w ocenie Burmistrza K., zastosowanie w sprawie winien znaleźć art. 101 ust. 2a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku N. B. o przyznanie zasiłku celowego na zakup posiłków w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu". W związku z powyższym wskazać należy, że właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 901; dalej jako: "u.p.s."). Zgodnie ust. 1 powołanego artykułu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku zaś osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Stosownie natomiast do postanowień art. 101 ust. 2a u.p.s., w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Regulacja art. 101 ust. 2a u.p.s. ma charakter szczególny, co oznacza, że wystąpienie przesłanek zastosowania wskazanego przepisu wyprzedza określenie organu właściwego w sprawie na podstawie art. 101 ust. 1 i 2 u.p.s. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że N.B. aktualnie przebywa w [...] w [...] prowadzonym przez Fundację [...] na podstawie umowy cywilnoprawnej. Wobec tego dla rozpoznania sporu o właściwość zaistniałego w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 101 ust. 2a u.p.s. Przepis ten, jak wyżej wskazano, nakazuje ustalić właściwość miejscową gminy na podstawie ostatniego miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w placówce. W sprawie bezspornym było, iż zainteresowana, przed rozpoczęciem pobytu w [...] w [...], zamieszkiwała na terenie gminy P. Deklarowała ponadto, że zamierza tam również powrócić po zakończonym pobycie w placówce. Z tych też przyczyn właściwym do rozpoznania wniosku N.B. jest organ gminy P., tj. Burmistrz P.. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.