I OW 28/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem G. a Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. C. Z. o umieszczenie M. S. o w domu pomocy społecznej bądź w zakładzie opiekuńczo-leczniczym postanawia: wskazać Wójta Gminy Z. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 12 LUTEGO 2026 R. DYREKTOR MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W G., DZIAŁAJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA G. (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z WÓJTEM GMINY Z. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU P. C. Z. O UMIESZCZENIE M. S. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ BĄDŹ W ZAKŁADZIE OPIEKUŃCZO-LECZNICZYM. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy Z., bowiem z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że zainteresowany nigdy nie przebywał i nie mieszkał pod adresem zameldowania, zaś mieszkał pod adresem w gminie Z. Na podstawie tych ustaleń nie sposób uznać, żeby zainteresowany był osobą bezdomną. W odpowiedzi na wniosek Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. działający w imieniu Wójta Gminy Z. wskazał, że właściwy w sprawie rozpoznania wniosku jest Burmistrz Gminy G., bowiem stan prawny budynku, w którym zainteresowany zamieszkiwał nie jest znany, tym samym uznać należało, że przebywał na terenie gminy Z. jako osoba bezdomna, a tym samym, wobec posiadania przez zainteresowanego ostatniego miejsca zameldowania w G. właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Burmistrza G., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Z. Każdy z organów uznaje się bowiem za niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku o umieszczenie zainteresowanego w domu pomocy społecznej bądź zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, dalej: u.p.s.), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia wymienione w art. 37-42 i 47-50 (ust. 4). Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm., dalej: "k.c."), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Z kolei pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby u.p.s. zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 tej ustawy, który stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Uwzględniając treść zacytowanych powyżej przepisów, skoro nie można uznać zainteresowanego za osobę bezdomną, wskazanie organu właściwego w rozpoznawanej sprawie może odbyć się na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. Z dokumentów zawartych w aktach niniejszej sprawy wynika, że miejscem zamieszkania zainteresowanego jest gmina Z., gdzie zainteresowany mieszkał przed pobytem w P. C. Z. Pod adresem w ww. gminie miał także świadczone usługi opiekuńcze oraz brał udział w projekcie C. U. S. Miejsce to stanowiło główny ośrodek życiowy zainteresowanego. W tej sytuacji nie może zatem ulegać wątpliwości, że zainteresowany nie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., stąd też brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 101 ust. 2 u.p.s. W niniejszej sprawie właściwość miejscowa organu administracji podlega zatem ustaleniu na podstawie ust. 1 art. 101 u.p.s. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że miejsce zamieszkania zainteresowanego znajduje się w gminie Z.. Dlatego też organem właściwym do rozpoznania ww. wniosku jest Wójt Gminy Z. Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.