I OW 197/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem [...] a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania podmiotu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka J. S. postanawia: wskazać Powiat [...] jako właściwy w sprawie.

Miasto [...] zwróciło się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim i Powiatem [...] przez wskazanie tego powiatu jako właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie J. S. - dziecka A. C. i J. S. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. sygn. akt. [...] powierzył pieczę nad małoletnią J. S. jej dziadkom macierzystym E. C. i T. C. W dniu umieszczenia małoletniej w pieczy zastępczej przebywała ona faktycznie u dziadków macierzystych. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. przyznał od dnia [...] maja 2018 r. rodzinie zastępczej E. C. i T. C. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Pismem z dnia [...] lipca 2019 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał Powiatowemu Centrum Pomocy Rodzinie w [...] wniosek o akceptację porozumienia dotyczącego warunków pobytu i wysokości wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. S. oraz dokumenty konieczne do zawarcia tego porozumienia. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. wystąpiło o wskazanie miejsca zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem w pieczy zastępczej. Zgodnie z oświadczeniem A. C. z dnia [...] sierpnia 2018 r. przed jej zatrzymaniem i umieszczeniem córki w pieczy zastępczej zamieszkiwała ona w [...] pod adresem os. [...]. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w [...] pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. uznało, że Powiat [...] nie jest powiatem właściwym do ponoszenia kosztów pobytu małoletniej J. S. Podstawą takiego stanowisko było uznanie, że małoletnia od dnia [...] maja 2018 r. nie została umieszczona w rodzinie zastępczej, a tylko w pieczy zastępczej. Starostwo Powiatowe w [...] uznało się także za niewłaściwe miejscowo do pokrywania wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. S. argumentując, że przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej matka małoletniej była zameldowana w miejscowości [...] gm. [...] (województwo [...]), a dziecko przebywało faktycznie u dziadków macierzystych E. i T. C. w [...]. Jednocześnie zanegowano fakt, że matka małoletniej przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej zamieszkiwała w [...]. W odpowiedzi na wniosek Starosta [...] wskazał, że powierzenie pieczy nad małoletnią J. S. jej dziadkom macierzystym postanowieniem z dnia [...] maja 2018r. nie jest tożsame z umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej w oparciu o art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a jedynie zabezpiecza tymczasową opiekę J. S. Ponadto Starosta zwrócił uwagę, że z treści załączonego oświadczenia E. C. wynika wprost, że jej małoletnia wnuczka J. S. przebywa pod jej i męża opieką od miesiąca kwietnia 2018 r., a zatem jeszcze przed wydaniem przez Sąd powyższego postanowienia. E. C. w swoim oświadczeniu informuje ponadto, że córka z wnuczką przebywała w [...] (Powiat [...]) - jednakże nie wskazuje ani adresu ani okresu ich przebywania. Jednocześnie w oparciu o pismo z OPS w [...] Starosta [...] przekazał do MOPS w [...] informację, że rodzice małoletniej J. S. – A. C. i J. S. nigdy nie korzystali z pomocy OPS w [...], jak również nigdy nie mieszkali na terenie Miasta i Gminy [...]. Starosta podkreślił, że w postanowieniu z dnia [...] maja 2018 r. nie wskazano, że małoletnia jest umieszczona w rodzinie zastępczej. Dziadkowie E. i T. C. dopiero [...] października 2018 r. złożyli wniosek o ustanowienie ich rodziną zastępczą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej - art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.". Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Starostą Powiatu [...] jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. S. umieszczonej w pieczy zastępczej, a następnie w rodzinie zastępczej swoich dziadków. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1111 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa. W pierwszej kolejności ponosi je zatem powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości organów uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepisy art. 191 ust. 1 i ust. 2 ustawy. Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem w pierwszej kolejności ustalenia daty umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Pojęcie "miejsce zamieszkania" wyjaśniają przepisy kodeksu cywilnego. Art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm.) - dalej jako "k.c.", stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, zaś zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy uwzględnić należało, że umieszczenie małoletniej J. S. w pieczy zastępczej nastąpiło w drodze postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 2018 r. sygn. akt [...]. Sąd w drodze zarządzenia opiekuńczego zawiesił bowiem tym postanowieniem wykonywanie władzy rodzicielskiej przez rodziców małoletniej i powierzył sprawowanie pieczy nad małoletnią J. S. jej dziadkom macierzystym E. i T. C. zamieszkałym w [...] Nie jest słuszne twierdzenie Powiatu [...], że dopiero z dniem wydania ostatecznego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...] o ustanowieniu dziadków opiekunami prawnymi dla J. S., nastąpiło umieszczenie małoletniej w pieczy zastępczej. Wyrazem ustanowienia takiej pieczy z uwagi na niemożność zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1 ustawy) było bowiem postanowienie z dnia [...] maja 2018 r. sygn. akt [...]. Podstawą do ustalenia właściwości organu w niniejszej sprawie było zatem wskazanie miejsca zamieszkania małoletniej do [...] maja 2018r. w oparciu o przesłankę z art. 26 § 1 k.c. Prezydent Miasta [...] twierdził, że właściwym jest Powiat [...], gdyż przed wydaniem powyższego postanowienia małoletnia mieszkała z matką w [...] w Powiecie [...], natomiast Starosta Powiatu [...] utrzymywał, że jeszcze przed wydaniem postanowienia Sądu małoletnia już mieszkała z dziadkami w [...]. Jak wynika z akt sprawy A. C. oświadczyła w dniu [...] sierpnia 2018 r., że przed jej zatrzymaniem i doprowadzeniem do zakładu karnego, a zarazem przed umieszczeniem córki w pieczy zastępczej mieszkała z córką w [...] w wynajmowanym przez jej ówczesnego partnera mieszkaniu. Skoro zawieszenie władzy rodzicielskiej A. i J. C. nad córką nastąpiło w drodze postanowienia z dnia [...] maja 2018 r. sygn. akt [...] to uznać należało, że do tej daty miejscem zamieszkania małoletniej było miejsce zamieszkania jej matki, zgodnie z art. 26§1 k.c. To, czy matka J. S. korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej w [...] nie ma znaczenia dla ustalenia jej miejsca zamieszkania. Brak podstaw zarazem, by odmówić wiarygodności oświadczeniu matki małoletniej co do jej miejsca zamieszkania w [...] przed zawieszeniem jej władzy rodzicielskiej i umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej. W tych warunkach należało przyjąć, że właściwość podmiotu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. S. oprzeć należy na przesłance jej miejsca zamieszkania przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej dziadków. Miejscem tym była [...]. Zatem podmiotem właściwym do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniej J. S. w pieczy zastępczej jest Powiat [...]. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.