I OW 187/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy X o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy X a Wójtem Gminy Y w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: oddalić wniosek

Wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2018 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Długołęce z upoważnienia Wójta Gminy Długołęka, działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej jako k.p.a.) oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość miejscową pomiędzy Wójtem Gminy Długołęka a Wójtem Gminy Horodło, poprzez wskazanie organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 14 maja 2018 r., wydaną przez Wójta Gminy Horodło, Pani S.M. (dalej jako zainteresowana) została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w T. Z kolei, decyzją z dnia 30 maja 2018 r. Wójt Gminy Horodło ustalił, iż częściową odpłatność za pobyt Pani S.M. we wspomnianej placówce będzie ponosić Gmina Długołęka. Pismem z dnia 22 czerwca 2018 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Długołęce odwołał się od decyzji z dnia 30 maja 2018 r. wydanej przez Wójta Gminy Horodło. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 16 lipca 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wskazując na konieczność ustalenia sytuacji dochodowej córki zainteresowanej jako osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty zgodnie z art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm. – dalej jako ustawa o pomocy społecznej). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy Horodło wydał decyzję z dnia 1 sierpnia 2018 r. w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt zainteresowanej w Domu Pomocy Społecznej w T. W uzasadnieniu tej decyzji Wójt Gminy Horodło wskazał, że części odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej będzie żądać na zasadach zwrotu poniesionych kosztów od Gminy Długołęka. W ocenie wnioskodawcy, właściwym do ponoszenia kosztów pobytu zainteresowanej w domu pomocy społecznej jest organ, który ją skierował do tej placówki. Przywołano przy tym art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Z kolei, art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej określa zasadę ogólną, że właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przepisem o charakterze szczególnym jest art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Interpretując przepis art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej należy mieć na względzie, że przypisuje on istotne znaczenie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i zakłada, że gmina, która spowodowała umieszczenie danej osoby w domu pomocy społecznej, pozostaje właściwa we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla tej osoby, w czasie jej zamieszkiwania w tym domu. Przyjąć należy, że decyzja ta zachowuje swe znaczenie kształtujące właściwość organu pomocy społecznej dopóty, dopóki pozostaje w obrocie prawnym i jest podstawą przebywania danej osoby w domu pomocy społecznej. Wskazywano przy tym, że z decyzji z dnia 30 maja 2018 r. wydanej przez Wójta Gminy Horodło wynika, że zainteresowana została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w T. na podstawie decyzji tego organu (Wójta Gminy Horodło) z dnia 14 maja 2018 r., a zatem stosownie do unormowania przewidzianego na gruncie art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca podnosił również, że z akt sprawy wynika, że miejscem zamieszkania zainteresowanej (przed pobytem w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym) była gmina Horodło. Stąd zasadnym było rozpoznanie sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie umieszczenia oraz pobytu w Domu Pomocy Społecznej, przez gminę Horodło. Ponadto z akt sprawy wynika, iż gmina Horodło od 2015 r. była głównym centrum życiowych interesów zainteresowanej. W ocenie wnioskodawcy, fakt zameldowania zainteresowanej na terenie gminy Długołęka nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Istotny jest natomiast fakt koncentracji interesów życiowych zainteresowanej w gminie Horodło. Zasadniczym unormowaniem dla prawidłowego rozstrzygnięcia właściwości miejscowej jest przy tym art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym dla mieszkańca domu pomocy społecznej właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 139/07 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl, w którym Sąd stanął na stanowisku, że jeżeli jeden z organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy). W związku z powyższym wnioskodawca poinformował, że nie wydawał decyzji kierującej zainteresowaną do Domu Pomocy Społecznej w T., stąd nie jest możliwe uznanie Gminy Długołęka za właściwą do ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Zainteresowana została tam skierowana na podstawie decyzji z dnia 14 maja 2018 r., wydanej przez Wójta Gminy Horodło. Zatem stosownie do regulacji art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że wydając decyzję w zakresie skierowania do domu pomocy społecznej, Gmina Horodło uznała się za właściwą w sprawie (również w zakresie odpłatności za pobyt zainteresowanej w domu pomocy społecznej). W piśmie z dnia 26 października 2018 r. Wójt Gminy Horodło wyjaśniał, że zainteresowana nie posiada bliskich osób oprócz córki (która nie zgadza się na zamieszkanie z matką) i siostry (osoba w starszym wieku również wymagająca opieki osób trzecich), straciła syna w młodym wieku, nie posiada własnego domu, nie posiada bliskich, przyjaciół ani znajomych. Zainteresowana ukończyła 90 lat (obecnie 91 lat), wymaga całodobowej opieki z powodu podeszłego wieku i licznych chorób, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu a przede wszystkim nie miała gdzie zamieszkać, dlatego, że gmina, która powinna zająć się sprawą swojej mieszkanki, odmówiła jej pomocy, zaś pozostałe gminy, w których zamieszkiwała zainteresowana, także nie zamierzały się nią zająć. Dlatego też Wójt Gminy Horodło wydał decyzję o umieszczeniu zainteresowanej w Domu Pomocy Społecznej w T. z powodów etycznych. Organ wskazywał, że zainteresowana, pisząc prośbę o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej, nie przebywała już na terenie gminy Horodło. Nie zamierzała wracać na teren gminy celem zamieszkania, ponieważ czuła się mieszkanką gminy Długołęka. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Horodle zajmując się sprawą zainteresowanej kierował się przede wszystkim jej dobrem i w dalszym ciągu podtrzymuje stanowisko, że właściwym do ponoszenia opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w T. jest Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Długołęce. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.) W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do oddalenia wniosku. Rozstrzygnięcie sporu o właściwość może nastąpić wówczas, gdy spór taki aktualnie istnieje. Polega ono na wskazaniu organu, który zgodnie z przepisami jest właściwy do rozpoznania sprawy. Natomiast w sytuacji, gdy spór jeszcze nie zaistniał albo przestał już istnieć - Sąd oddala wniosek. Stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z kolei, zgodnie z art. 59 ust. 1 tej ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Przepisem o charakterze szczególnym jest art. 101 ust. 6 ustawy, zgodnie z którym dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Interpretując przepis art. 101 ust. 6 powołanej ustawy należy mieć na względzie, że przypisuje on istotne znaczenie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i zakłada, że gmina, która spowodowała umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej, pozostaje właściwa we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla tej osoby, w czasie jej zamieszkiwania w tym domu. Przyjąć wszakże należy, że decyzja ta zachowuje znaczenie kształtujące właściwość organu pomocy społecznej dopóki pozostaje w obrocie prawnym. Jak wynika z akt sprawy, m.in. z uzasadnienia decyzji Wójta Gminy Horodło z dnia 30 maja 2018 r. – karta nr 10 akt administracyjnych, zainteresowana decyzją tego organu z dnia 14 maja 2018 r., nr PS 4457.1.2018 została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w T. Zatem stosownie do regulacji art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Do domu pomocy społecznej zainteresowana została skierowana przez Wójta Gminy Horodło. Należy tu zwrócić uwagę na stanowisko zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 139/07, które w pełni podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, zgodnie z którym, jeżeli jeden z organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Nie ma zarazem znaczenia, czy uznanie swej właściwości było prawidłowe. Powyższe oznacza, że wydając decyzję w zakresie skierowania do domu pomocy społecznej, Wójt Gminy Horodło uznał się za właściwego w sprawie (również - co wymaga podkreślenia - w zakresie ponoszenia odpłatności za pobyt zainteresowanej w domu pomocy społecznej), a to z kolei przesądza, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniał spór o właściwość organu (zobacz postanowienie NSA z dnia z dnia 15 czerwca 2012 r., I OW 56/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na mocy art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.