Sygnatura
I OW 168/26
Postanowienie NSA z 29 października 2026 r., I OW 168/26
Wynik
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 29 października 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 29 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem W. a Prezydentem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R.S. o udzielenie pomocy w formie schronienia postanawia: wskazać Burmistrza W. jako organ właściwy w sprawie.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Pismem z 28 sierpnia 2026 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działający z upoważnienia Burmistrza W. (dalej: wnioskodawca) złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R.S. (dalej: zainteresowany) o udzielenie pomocy w formie schronienia. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowany wnioskiem z 4 sierpnia 2026 r. zwrócił się o udzielenie pomocy w formie schronienia. Zainteresowany jest osobą bezdomną, albowiem nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest zameldowany na pobyt stały. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku ani dochodu poza świadczeniami z pomocy społecznej. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną od 6 listopada 2024 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., bez prawa do zasiłku. Choruje przewlekle na rwę kulszową, alergię kontaktową na metale ciężkie, cukrzycę typu II oraz zmiany zwyrodnieniowe obu stawów biodrowych, pozostaje pod opieką lekarza rodzinnego i poradni chirurgiczno-ortopedycznej w B., gdzie na październik 2026 r. wyznaczono mu badanie rezonansem magnetycznym i rehabilitację. W okresie od 5 czerwca do 16 lipca 2025 r. odbył podstawowy program terapii uzależnienia od alkoholu w Szpitalu Wojewódzkim im. (...) w S. i – zgodnie ze złożonym oświadczeniem – utrzymuje abstynencję. Do niedawna korzystał z gościnności osób trzecich na terenie B. (m.in. z użyczonego mu pokoju w mieszkaniu wynajmowanym przez znajomą oraz z doraźnego noclegu w zamian za wykonywaną dorywczo pracę), utraciwszy jednak możliwość dalszego korzystania z tych lokali, obecnie przebywa w przestrzeni publicznej (w tym w parkach) na terenie miasta B. Na terenie B. zainteresowany leczy się, jest zarejestrowany jako bezrobotny i faktycznie od dłuższego czasu przebywa. Związek zainteresowanego z gminą W. ma charakter wyłącznie historyczny. W miejscowości U. (gmina W.) wnioskodawca zamieszkiwał z matką dwojga swoich dzieci i był tam zameldowany na pobyt stały. Z uwagi na nadużywanie alkoholu i stosowanie przemocy w rodzinie doszło jednak do rozpadu tego związku i wydania nakazu eksmisji. W dniu 26 września 2014 r. wnioskodawca wyprowadził się z U. i został wymeldowany z pobytu stałego w trybie administracyjnym. Od tego czasu nie zamieszkuje ani nie przebywa na terenie gminy W. i nie utrzymuje tam żadnych więzi rodzinnych, majątkowych ani społecznych umożliwiających zamieszkanie. Dwoje dzieci pochodzących z tego związku jest już pełnoletnich i nie prowadzi z ojcem wspólnego gospodarstwa domowego. Według oświadczenia matki dzieci zainteresowany nie utrzymuje żadnego kontaktu z dziećmi od wielu lat. Także matka zainteresowanego zamieszkuje poza gminą W. w okolicach B. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. wskazał, że zainteresowany nie posiada własnego lokalu mieszkalnego, przebywa w różnych miejscach na terenie miasta B. a ostatnie stałe zameldowanie posiada pod adresem (...). Zainteresowany ma możliwość wykąpania się, przygotowania posiłku i okazjonalnego nocowania u znajomego na ul. (...) w B. Zainteresowany spełnia przesłanki do uznania go za osobę bezdomną, a uznanie zainteresowanego za osobą bezdomną było powodem ustalenia właściwości miejscowej gminy w oparciu o art. 101 ust. 2 ww. ustawy. MOPS w B. poinformował również, że w miejscu pobytu przyznano zainteresowanemu świadczenie w formie zasiłku okresowego w wysokości 505,00 zł miesięcznie w okresie od września 2026 r. do października 2026 r. oraz zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości po 100 zł we wrześniu i październiku 2026 r. Z akt sprawy wynika, że obecnie jego potrzeby zostały zabezpieczone przez fakt okazjonalnego pobytu u znajomego, zamieszkującego w B. Sprawy ubiegającego się o przyznanie świadczenia w formie schronienia nie można zatem zakwalifikować jako niecierpiącej zwłoki. Podobnie z faktu udzielenia pomocy społecznej stronie, która znalazła się na terenie gminy objętej zakresem właściwości działania organu pomocy społecznej, nie można wnioskować konieczności udzielania dalszej pomocy takiej stronie na przyszłość, o ile możliwe jest ustalenie organu właściwego na gruncie przepisów regulujących właściwość ustawową organów (zob. postanowienie NSA z 13 października 2023 r., I OW 94/23). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej organów, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 5 lit. c i § 1 pkt 5 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r., poz. 639 ze zm.; dalej: u.p.s.) reguluje art. 101. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt. 8 u.p.s. Wówczas, zgodnie z ust. 2, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Równocześnie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3 powyższego przepisu). Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20). W niniejszej sprawie nie jest spornym, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Treść art. 101 u.p.s. wskazuje, że w przypadku osób bezdomnych nie ma znaczenia miejsce zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z zainteresowanym wynika bowiem, że zainteresowany nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, zaś jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały był adres – (...) W. Zainteresowany do niedawna korzystał z gościnności osób trzecich na terenie B. (m.in. z użyczonego mu pokoju w mieszkaniu wynajmowanym przez znajomą oraz z doraźnego noclegu w zamian za wykonywaną dorywczo pracę), utracił jednak możliwość dalszego korzystania z tych lokali i obecnie przebywa w przestrzeni publicznej (w tym w parkach) na terenie miasta B. Ponadto, od czasu do czasu, dzięki uprzejmości znajomego, ma możliwość wykąpania się, przygotowania posiłku i okazjonalnego nocowania u niego przy ul. (...) w B. Mając na uwadze powyższe okoliczności, nie sposób zatem uznać, że zainteresowany zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Właściwość miejscową gminy w sprawie należy zatem ustalić, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., według miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. Tym samym, organem właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku zainteresowanego o udzielenie pomocy w formie schronienia, na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s., jest Burmistrz W. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 4 września 2026
- Hasła tematyczne
- Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
- Skarżony organ
- Prezydent Miasta
- Sędziowie
- Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Stojanowski Marian Wolanin
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt. 4 i § 2 · Dz.U. 2026 poz. 143
Powiązane dokumenty
Sygnatura: I OW 147/26 · 29 października 2026
Postanowienie NSA z 29 października 2026 r., I OW 147/26
Sygnatura: I OW 157/26 · 23 października 2026
Postanowienie NSA z 23 października 2026 r., I OW 157/26
Sygnatura: I OW 137/26 · 16 października 2026
Postanowienie NSA z 16 października 2026 r., I OW 137/26
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny