I OW 142/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Prezydentem Miasta B. a Starostą O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów utrzymania K. Ś. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Starostę O. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z [...] września 2022 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B., na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." oraz art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta B. a Starostą O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów utrzymania K. Ś. w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z [...] stycznia 2022 r., sygn. akt. III Ksm 2149/19, umieścił małoletnią K. Ś. w spokrewnionej rodzinie zastępczej u Ł. M., zam. B. ul. [...], a matce dziecka – A. Ś., ograniczył wykonywanie nad córką władzy rodzicielskiej. Wnioskodawca ustalił, że A. Ś. od dnia [...] czerwca 2017 r. była zameldowana w powiecie o., Miasto [...], ul. [...]. Wcześniej dziecko przebywało pod opieką ojca – G. Ś., który do swojej śmierci - w dniu [...] listopada 2019 r. - zamieszkiwał w B. Rodzina zastępcza małoletniej w trakcie przeprowadzonego wywiadu potwierdziła, że centrum życiowe matki dziecka nie koncentrowało się w gminie B. Rodzina zastępcza K. Ś. w dniu [...] kwietnia 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. W dniu [...] maja 2022 r. organ przyznał decyzją nr [...] świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka K. Ś. w rodzinie zastępczej w okresie od dnia [...] stycznia 2022 r. do dnia [...] czerwca 2022 r. Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.) powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodki preadopcyjnym oraz wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Stosownie do art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Ponieważ ojciec małoletniej zmarł w dniu [...] listopada 2019 r., a matce dziecka A. Ś. ograniczono wykonywanie władzy rodzicielskiej dopiero z dniem [...] stycznia 2022 r., organ uznał - zgodnie z art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, że miejscem zamieszkania K. Ś., przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej, jest miejsce zamieszkania matki dziecka A. Ś. W związku z powyższym, w dniu [...] czerwca 2022 r., Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B., z uwagi na znany mu adres koncentracji interesów życiowych A. Ś. w powiecie o., przesłał do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. pismo z propozycją zawarcia porozumienia na podstawie art. 191 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Pismem numer [...], doręczonym do siedziby organu w dniu [...] lipca 2022 r., Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O. poinformowało, że powiat o. nie uznaje swojej właściwości do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. Ś. W tej sytuacji pomiędzy wnioskującym Prezydentem, a Starostą o. powstał spór co do tego, który z nich jest właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie K. Ś. Rozpoznaniu sporu o właściwość nie stoi na przeszkodzie przyznanie przez organ rodzinie zastępczej świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Środki przyznano kierując się najwyższym dobrem, jakim jest zabezpieczenie dziecku środków na jego utrzymanie. Wydłużający się czas na podpisanie porozumienia, o którym mowa w art. 191 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, czy rozpoznanie sporu o właściwość, pozbawiłby dziecko możliwości godnego życia. Przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie uzależniają wydania decyzji w spawie przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej od uprzedniego ustalenia powiatu właściwego do ponoszenia kosztów na pokrycie na opiekę i wychowanie dziecka w rodzinie zastępczej. Racjonalny ustawodawca nie doprowadziłby do takiej sytuacji. Podpisanie porozumienia czy rozpoznanie sporu o właściwość może zatem nastąpić już po wydaniu decyzji o przyznaniu środków na utrzymanie dziecka. W odpowiedzi na wniosek Starosta O. stwierdził, że Prezydent Miasta B. swoje stanowisko opiera na art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, który stanowi, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka. Mając na uwadze powyższe należy podnieść, że dziecko zamieszkiwało przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej na terenie Miasta B. Następnie zgodnie z art. 191 ust. 2 w/w ustawy, w przypadku, kiedy nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Należy równocześnie podnieść, że miejscem zameldowania na pobyt stały dziecka jest Miasto B. Ponadto zgodnie z art. 191 ust. 3 w/w ustawy, jeśli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Należy równocześnie zaznaczyć, że siedzibą sądu orzekającego o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej było Miasto B. W ocenie Starosty O., powołany w piśmie MOPR w B. z [...] czerwca 2022 r. art. 26 § 1 kodeksu cywilnego, nie znajduje zastosowania, bowiem dziecko zamieszkiwało na terenie Miasta B. z ojcem, który miał pełną władze rodzicielską nad dzieckiem. Co istotne należy podkreślić, że w gminie P. dziecko nigdy z matką nie zamieszkiwało. Potwierdza to pismo MOPS w P. z dnia [...] lipca 2022 r. [...]. Dodatkowo z pisma Burmistrza P. z [...] października 2022 r. [...] wynika, że matka dziecka w Gminie P. zameldowana była czasowo do dnia [...] czerwca 2022 r. i zamieszkiwała tam bez dziecka. W związku z powyższym Starosta O. nie uznaje się właściwym do ponoszenia wydatków na ww. dziecko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość między Prezydentem Miasta B. a Starostą O., bowiem oba te organy uznają się za niewłaściwe do ponoszenia kosztów utrzymania K. Ś. w rodzinie zastępczej. Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.) powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Natomiast wedle art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu został powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie ze stanem faktycznym, przedstawionym przez organy, małoletnia K. Ś. zamieszkiwała z ojcem do jego śmierci w dniu [...] listopada 2019 r. Od dnia śmierci ojca jedynym opiekunem małoletniej była jej matka A. Ś. Zgodnie zatem z art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania K. Ś. uznać należy miejsce zamieszkania jej matki A. Ś. Jak wskazano we wniosku, Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z [...] stycznia 2022 r., sygn. akt. III Ksm 2149/19, umieścił małoletnią K. Ś. w rodzinie zastępczej, a matce dziecka – A. Ś. - ograniczył wykonywanie nad córką władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że do momentu umieszczenia K. Ś. w rodzinie zastępczej jej matka posiadała pełnię władz rodzicielskich i w związku z tym miejscem zamieszkania K. Ś. przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania matki, a więc powiat o. Stwierdzić zatem należy, że organem właściwym do ponoszenia kosztów utrzymania K. Ś. w rodzinie zastępczej jest Starosta O. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 4 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.