I OW 127/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy a Prezydentem Wrocławia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.K. w sprawie przyznania świadczenia w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Wrocławia jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 8 lipca 2025 r. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Wrocławia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.K. (dalej także: "zainteresowana") w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowana jest osobą bezdomną, w związku z czym organem właściwym jest organ gminy jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Wrocławia podniósł, że w świetle dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, zainteresowana nie jest osobą bezdomną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Istota sprawy sprowadza się do tego, czy zainteresowana jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle materiałów znajdujących się w aktach sprawy bezdomność osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej nie budzi wątpliwości. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że zainteresowana od około roku przebywa w Warszawie, gdzie samodzielnie wynajmowała mieszkanie, następnie jednak na skutek nasilenia się problemów zdrowotnych natury psychiatrycznej została hospitalizowana w Szpitalu Wolskim, gdzie od lutego 2025 r. do chwili obecnej przebywa. Dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach sprawy wskazuje na rozpoznanie u zainteresowanej schizofrenii paranoidalnej oraz silne objawy psychotyczne, skutkujące wielokrotnymi hospitalizacjami – około 20 w ciągu ponad roku (zaświadczenie lekarza psychiatry z 14 marca 2025 r.). Nie może budzić wątpliwości, że przebywanie w szpitalu nie jest tożsame z zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, albowiem szpital nie jest lokalem mieszkalnym i nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a pobyt w nim, nawet jeżeli w niektórych okolicznościach przedłużający się, ma jedynie charakter tymczasowy. Mając ponadto na uwadze opisany w dokumentacji medycznej charakter objawów towarzyszących chorobie zainteresowanej uznać należy, że w obecnym stanie zdrowia w ogóle nie jest ona zdolna do samodzielnego zamieszkiwania. Nie pozwala to przyjąć, aby za miejsce jej zamieszkania uznać Warszawę z uwagi na fakt, że nie ma przeszkody aby po opuszczeniu szpitala zainteresowana ponownie zamieszkała samotnie w wynajmowanym mieszkaniu – jak wskazuje Prezydent Miasta Wrocławia. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że przed rozpoczęciem hospitalizacji zainteresowana zamieszkiwała w lokalu mieszkalnym w Warszawie i to właśnie tam znajdowało się centrum jej aktywności życiowej, nie przekreśla to bowiem okoliczności, że obecnie na skutek hospitalizacji i nasilenia się problemów zdrowotnych zainteresowana stała się osobą bezdomną. Nie może budzić wątpliwości, że właściwość organu musi być aktualna na dzień wydania decyzji, a nie w dowolnie długim okresie poprzedzającym. Jednocześnie z informacji z systemu PESEL wynika, że zainteresowana nie jest nigdzie zameldowana na pobyt stały. Tym samym należy uznać, że zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu powyższego przepisu, przez co w sprawie zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups, przez co ustalenie właściwości miejscowej organu następuje według ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanej na pobyt stały. Ze znajdującej się w takich sprawy informacji z systemu PESEL wynika, że ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego na pobyt stały znajdowało się we Wrocławiu, co przesądza o właściwości Prezydenta Miasta Wrocławia w rozpoznawanej sprawie. Z tych względów na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.