I OW 107/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Marian Wolanin NSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy Reszel o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy Reszel a Prezydentem m.st. Warszawy przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Prezydenta m.st. Warszawy jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 11 CZERWCA 2025 R. BURMISTRZ GMINY RESZEL WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A PREZYDENTEM M.ST. WARSZAWY W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU R.B., DALEJ: ZAINTERESOWANY, W SPRAWIE SKIEROWANIA DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że Prezydent m.st. Warszawy przekazał mu wniosek zainteresowanego o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Zaznaczył, że zainteresowany w momencie złożenia wniosku przebywał w Domu Opieki "D." w N., a poprzednio przez 30 lat zamieszkiwał w W. W jego ocenie powoduje to, że zainteresowanego nie można uznać za osobę bezdomną ani w dacie złożenia wniosku, ani przed rozpoczęciem pobytu w wyżej wymienionej placówce. Z uwagi na powyższe wnioskodawca zwrócił się o uznania Prezydenta m.st. Warszawy za organ właściwy w sprawie. W odpowiedzi na wniosek Prezydent m.st. Warszawy wniósł o wskazanie Burmistrza Gminy Reszel jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że zainteresowany nigdy nie był zameldowany na terenie Miasta Stołecznego Warszawy, a jego adresem [zameldowania] na pobyt stały jest D. w gminie Reszel. Jednocześnie Prezydent podniósł, że zainteresowany wskazał w swoim wniosku, że nie ma możliwości powrotu do miejsca ostatniego pobytu i jest osobą bezdomną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Burmistrza Gminy Reszel, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem m.st. Warszawy. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). z kolei w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a). Przenosząc treść powyższych przepisów na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że brak jest dostatecznych podstaw do uznania zainteresowanego za osobę bezdomną. W tym miejscu należy podnieść, że ustawa o pomocy społecznej nie posługuje się tym pojęciem w znaczeniu powszechnym, gdyż w art. 6 pkt 8 zawiera definicję legalną osoby bezdomnej. Zgodnie z tym przepisem za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Wprawdzie zainteresowany przebywa w domu opieki, który nie spełnia wymagań niezbędnych do uznania go za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725), ale jest zameldowany na pobyt stały w miejscowości D. w gminie Reszel. Jednocześnie należy odnotować, że pozostające w sporze organy nie ustaliły, że zainteresowany nie ma rzeczywiście możliwości powrotu pod ten adres, opierając się w tym zakresie wyłącznie na oświadczeniu zainteresowanego. Nieustalenie tej okoliczności wyklucza zatem uznanie zainteresowanego za osobę bezdomną i określenie właściwości miejscowej organu na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że zainteresowany w dacie złożenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej przebywał w domu opieki i uiszczał z tego tytułu comiesięczne opłaty. Placówka w której zainteresowany przebywał w momencie złożenia wniosku jest placówką funkcjonującą na zasadach komercyjnych, co wynika z informacji powszechnie dostępnych w Internecie. Pozwala go to uznać za osobę, o której mowa w art. 101 ust. 2a u.p.s. Jednocześnie oznacza to, że organem właściwym w sprawie będzie organ gminy miejsca zamieszkania zainteresowanego sprzed rozpoczęcia pobytu w tej placówce. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy zainteresowany w okresie 30 lat poprzedzających hospitalizację, a następnie pobyt w domu opieki, zamieszkiwał w wynajętym mieszkaniu w W. bez zameldowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala to na uznanie Warszawy za miejsce zamieszkania zainteresowanego przed przyjęciem do domu opieki. Zauważyć bowiem należy, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera odrębnej definicji miejsca zamieszkania, w związku z czym – zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego – pojęciu temu należy przypisywać znaczenie, jakim posługuje się art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071). Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Przepis ten nie łączy zatem miejsca zamieszkania z faktem zameldowania pod określonym adresem, ale z koncentracją istotnych interesów życiowych osoby fizycznej w określonej miejscowości. Fakt zatem, że życie zainteresowanego przed pobytem w szpitalu, a następnie w domu opieki, koncentrowało się w W., w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazuje, że miejscem zamieszkania zainteresowanego przed przyjęciem do domu opieki była W. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.