I OW 105/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Jolanta Sikorska /spr./ sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Starosty Nowodworskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Nowodworskim a Powiatem Płońskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka P.L. umieszczonej w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Powiat Płoński jako właściwy w sprawie.

Wnioskiem z dnia 28 marca 2017 r. Starosta Nowodworski, na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) oraz art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 575) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość i wskazanie Powiatu Płońskiego jako powiatu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie P.L. umieszczonej w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że P.L. ur. [...] jest córką B.D. J.L., zamieszkałych na terenie Powiatu Płońskiego w miejscowości Szczawin, gmina Nowe Miasto. Małoletnia w styczniu 2015 r. zmuszona sytuacją rodzinną uciekła od matki, z którą zamieszkiwała, do MiM. K. zamieszkałych w Nasielsku przy ul. [...]. Od tego czasu faktycznie przebywa u M. i M. K. Do 13 kwietnia 2016 r. małoletnia pozostawała pod władzą rodzicielską obojga rodziców, przy czym przed ucieczką na stale przebywała u matki. W dniu 5 kwietnia 2015 r. małoletnia urodziła syna Kamila. Dnia 8 kwietnia 2015 r. Sąd Rejonowy w Płońsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie o sygn. akt III Nsm 128/15, wydał postanowienie o umieszczeniu P. L. i jej syna w pieczy zastępczej. W dniu 22 kwietnia 2015 r. ten sam Sąd, zmieniając postanowienie z 8 kwietnia 2015 r. orzekł, że na czas trwania postępowania III Nsm 128/15 P. L. i jej dziecko poddani zostają pieczy M. i M. K. Kolejnym postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2015 r. wydanym w/w sprawie Sąd postanowił umieścić tymczasowo P. L. i dziecko w rodzinie zastępczej Marii i Mirosława małżonków K. na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, zmieniając tym samym postanowienie z dnia 22 kwietnia 2015 r. - okres 6 miesięcy upłynął 23 lutego 2016 r. Dnia 22 marca 2016 r. zapadło postanowienie kończące sprawę o sygn. III Nsm 128/15. Zgodnie z tym postanowieniem Sąd ograniczył władzę rodzicielską B. D. i J. L. nad małoletnią P. L. i umieścił małoletnią w rodzinie zastępczej Marii i Mirosława K., nie znajdując jednocześnie podstaw do umieszczenia w pieczy zastępczej jej syna. Postanowienie to uprawomocniło się 13 kwietnia 2016 r. B. D. otrzymywała z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Mieście zasiłek rodzinny i świadczenia z funduszu alimentacyjnego na P. L. w okresie od 1 lutego 2009 r. do 31 maja 2015 r. włącznie. P. L. posiada zameldowanie na pobyt stały pod adresem Nowe Miasto Szczawin dom [...], będącym adresem zamieszkania jej matki B. D. W sprawie o władzę rodzicielską orzekał Sąd Rejonowy w Płońsku jako właściwy ze względu na miejsce zamieszkania P. L. W oparciu o powyższe oraz art. 25 i art. 26 kodeksu cywilnego Powiat Nowodworski stoi na stanowisku, że miejsce zamieszkania P. L. przed umieszczeniem w pieczy zastępczej było tożsame z miejscem zamieszkania jej maki B. D. zamieszkałej Szczawin [...], gmina Nowe Miasto, a zatem na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, właściwym do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniej w rodzinie zastępczej jest Powiat Płoński. Podkreślił, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, posługując się w art. 191 ust. 1 określeniem "miejsce zamieszkania", nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego określenia zawartą w przepisach kodeksu cywilnego. Zgodnie zaś z art. 26 § 1 kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. W chwili umieszczenia w rodzinie zastępczej P. L. pozostawała pod władzą rodzicielską rodziców, do stycznia 2015 r. na stale przebywała z matką. W związku z powyższym, pismem z dnia 21.12.2016 r. PCPR w Nowym Dworze Mazowieckim wystąpił do PCPR w Płońsku z prośbą o zawarcie porozumienia w sprawie ponoszenia przez Powiat Płoński wydatków wiążących się z opieką i wychowaniem P.L.w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na powyższe pismo, PCPR w Płońsku pismem z dnia 16.01.2017 r., wskazując na postanowienie Sądu z dnia 22.04.2015 r. (o poddaniu pieczy zastępczej Marii i Mirosława K. małoletniej P. L. i jej syna) stanął na stanowisku, że powiatem właściwym do ponoszenia tych wydatków jest Powiat Nowodworski, albowiem postanowieniem tym Sąd określił czasowo, że miejsce pobytu P. L. będzie u Marii i Mirosława K. W piśmie z dnia 25.01.2017 r. PCPR w Nowym Dworze Mazowieckim podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, prosząc o ostateczne zajęcie stanowiska w tej sprawie przez Powiat Płoński. Pismem z dnia 01.02.2017 r. PCPR w Płońsku ponownie stanął na stanowisku, że właściwy jest Powiat Nowodworski. Podając dodatkowo, że uznaje właściwość Powiatu Nowodworskiego także z uwagi na okoliczności, że poinformowanie Powiatu Płońskiego o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej nastąpiło z uchybieniem terminu wynikającego z art. 191 ust. 13a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zdaniem Powiatu Nowodworskiego uznanie takie jest bezpodstawne albowiem przepis art. 191 ust. 13a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie określa aby niedotrzymanie terminu skutkowało uznaniem właściwości danego powiatu. W odpowiedzi na wniosek Starosta Płoński wniósł o wskazanie Powiatu Nowodworskiego jako powiatu właściwego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 tej ustawy, właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. W niniejszej sprawie spór o właściwość ma charakter sporu negatywnego (oba organy pozostające w sporze uznają się za niewłaściwe miejscowo do załatwienia sprawy) i dotyczy wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej P. L. umieszczonej w rodzinie zastępczej. Właściwość organów w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t.: Dz.U. z 2015 r., poz. 332), dalej ustawa. Stosownie do treści ust. 1 powołanego przepisu, wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Przy ustaleniu powiatu obowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej należy więc uwzględnić stan faktyczny, który miał miejsce przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w rodzinie zastępczej. Małoletnia P. L. została umieszczona w pieczy zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Płońsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 22 marca 2016 r., sygn. III Nsm 128/15. Postanowienie to stało się prawomocne w dniu 13 kwietnia 2016 r. Ten sam Sąd wcześniej wydanym postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. III Nsm 128/15 umieścił P. L. i jej syna w pieczy zastępczej. Następnie postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r., wydanym w tej samej sprawie, umieścił P. L. i jej syna na czas toczącego się postępowania w pieczy zastępczej Marii i Mirosława K., po czym postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2015 r., sygn. III Nsm 128/15 umieścił tymczasowo P. L. i jej syna w rodzinie zastępczej na okres 6 miesięcy, czyli do 22 marca 2016 r., po czym w dniu 22 marca 2016 r. wydał w sprawie sygn. III Nsm 128/15 postanowienie kończące postępowanie, którym ograniczył władzę rodzicielską rodziców małoletniej P.L. - Barbary Dobaczewskiej i Jerzego Leśniewskiego nad małoletnią P. L. i umieścił małoletnią w rodzinie zastępczej Marii i Mirosława K., nie znajdując jednocześnie podstaw do umieszczenia w pieczy zastępczej jej syna. Postanowienie to, jak już wyżej wspomniano, uprawomocniło się 13 kwietnia 2016 r. Rozstrzygając wniosek, należy mieć na uwadze zasady wskazane w art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a przede wszystkim ust. 1, którego treść przytoczono powyżej. A zatem ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w rodzinie zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Umieszczenie w rodzinie zastępczej następuje na podstawie prawomocnego orzeczenia o tymże umieszczeniu i samo w sobie pojęcie to nie budzi wątpliwości. Bardziej kłopotliwe jest ustalenie miejsca zamieszkania. Pojęcie to wyjaśniają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską określa art. 26 k.c., zaś osoby pozostającej pod opieką, miejsce zamieszkania opiekuna – art. 27 k.c. Zgodnie z art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (§ 2). Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy zwrócić należy uwagę, że prawomocne postanowienie o umieszczeniu małoletniej P. L. w pieczy zastępczej zostało wydane w dniu 22 marca 2016 r. w sprawie sygn. III Nsm 128/15 przez Sąd Rejonowy w Płońsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich. Przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej jej miejscem zamieszkania było miejsce zamieszkania jej rodziców, którym przysługiwała na równi władza rodzicielska nad małoletnią. Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że rodzice małoletniej mieszkali (i mieszkają) na terenie Powiatu Płońskiego w miejscowości Szczawin, gmina Nowe Miasto. W tej sytuacji Powiat Płoński jest właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka P.L. umieszczonej w pieczy zastępczej. Bez wpływu na wynik niniejszego postępowania pozostają wydawane przez Sąd Rejonowy w Płońsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie sygn. III Nsm 128/15 zarządzenia dotyczące małoletniej P. L. na czas trwania postępowania w sprawie. Dla rozstrzygnięcia sporu ma bowiem znaczenie prawomocne postanowienie o umieszczeniu małoletniej w rodzinie zastępczej po raz pierwszy oraz miejsce zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należało zatem przyjąć, że miejscem zamieszkania małoletniej P. L. przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jej rodziców zamieszkałych w miejscowości Szczawin, gmina Nowe Miasto, Powiat Płoński. Skoro zaś miejscem zamieszkania małoletniej P.L. przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jej rodziców, to zobowiązany do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej P.L. umieszczonej w rodzinie zastępczej jest Powiat Płoński. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.