I OW 103/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Częstochowa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Częstochowa a Prezydentem Miasta Zabrze w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt D.P. oraz jego syna K. P. w domu samotnej matki i dziecka w C[...] postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić Prezydentowi Miasta Częstochowa kwotę 100 (sto) złotych, uiszczoną tytułem wpisu sądowego od wniosku.

Wnioskiem z 29 marca 2023 r. Prezydent Miasta Częstochowa (dalej także: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygniecie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Częstochowa a Prezydentem Miasta Zabrza, poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Zabrza jako organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt D. P. oraz jego dziecka K. P. w Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...]. W uzasadnieniu wskazano, że 10 grudnia 2022 r. do Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...] przy ul. [...]zgłosił się D. P. wraz ze swoim małoletnim synem K. P. Pobyt D. P. i jego syna w Domu Samotnej Matki i Dziecka w Częstochowie był związany z interwencją policji u matki małoletniego (byłej konkubiny D. P.), która sprawowała opiekę będąc pod wpływem alkoholu. W takiej sytuacji D. P. zdecydował się na przejęcie opieki nad synem, bowiem w przeciwnym razie małoletni trafiłby do pieczy zastępczej. W dn. 13.12.2022 r. D. P. złożył wniosek o przyznanie pobytu w Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...]. We wniosku o udzielenie schronienia w Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...] D. P. nie wskazał miejsca zamieszkania, a miejsce pobytu (adres Domu Samotnej Matki i Dziecka). W toku postępowania administracyjnego o udzielenie schronienia w Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...] D. P. wskazał, że nie zamieszkuje w Częstochowie, a przebywał tam tymczasowo (zamieszkując w hotelu robotniczym) z uwagi na pracę na podstawie umowy zlecenia z firmą [...] w [...]. Z oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez D. P. wynika, że zamieszkuje on w Zabrzu, bowiem jest to miasto uważane przez D. P. za miejscowość, w które chce przebywać na stałe. Ostatecznie po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego D. P. wraz z małoletnim synem został skierowany do Domu Samotnej Matki i Dziecka i przyznano mu pobyt w tym ośrodku wsparcia. Mając na uwadze powyższe okoliczności Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] pismem z dn. 26.01.2023 r. przestał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zabrzu kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z informacją, że Gmina Miasto Zabrze jest zobowiązana do zwrotu wydatków Gminie Miasto Częstochowa związanych z pobytem D. P. i jego syna w Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...]. Pismem z dn. 8.02.2023 r. Gmina Miasto Zabrze wskazała, że skoro D. P. był zameldowany w Zabrzu wyłącznie czasowo, zatem jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, co powoduje że to Gmina Miasto Częstochowa, gdzie D. P. posiadał ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały, jest zobowiązany do ponoszenia wydatków związanych z jego pobytem w Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...]. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Zabrzu działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Zabrze podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 08.02.2023 r. W uzasadnieniu wskazano, że właściwość Miasta Częstochowa jest uzasadniona tym, że D. P. miał ostatnie stałe miejsce zameldowania w [...] ul. [...], w Zabrzu był zameldowany tylko tymczasowo przy ul. [...]. D. P. nie widnieje w ewidencji mieszkańców Miasta Zabrze, nie ma też możliwości powrotu do wynajmowanego wcześniej mieszkania przy ul, [...] z uwagi na zajmowanie go przez inną rodzinę, jest on zatem osobą bezdomną. Obecnie D. P. przebywa wraz z synem K. P.w Domu Samotnej Matki i Dziecka w [...] przy ul. [...]. Właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy o pomocy społecznej, W ust. 1 przywołanej normy prawnej ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych - w myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wobec tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Zabrzu zwrócił uwagę na orzecznictwo tj. w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (wyrok NS A z 6 listopada 2019 r., I O W 143/19). W związku z powyższym zgodnie z art. 101. ust. 2 ustawy o pomocy społecznej właściwym organem do załatwienia sprawy jest Miasto Częstochowa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Naczelny Sąd administracyjny rozstrzyga spory o właściwość, na mocy art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość pomiędzy tymi organami ma miejsce, gdy przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy albo gdy każdy z organów uważa, że nie jest właściwy do załatwienia sprawy. Taka sytuacja zachodzi tylko w rozstrzyganiu przez organy administracji sprawy indywidualnej, podlegającej załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Niniejsza sprawa dotyczy sporu w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej zwrotu wydatków na podstawie art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem "gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powołany przepis nie odnosi się do organów administracji publicznej, lecz do samych gmin (osób prawnych). Rozliczenia między gminami następujące na podstawie art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej nie są załatwiane w formie decyzji administracyjnej. Nie można mówić o wystąpieniu w tych sprawach sporu o właściwość, do którego rozstrzygnięcia właściwy byłby Naczelny Sąd Administracyjny. Spór o zwrot wydatków nie ma bowiem charakteru administracyjnego, a stanowi sprawę cywilną w rozumieniu art. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art.15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie całego uiszczonego wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.