Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OW 102/18

Postanowienie NSA z 29 sierpnia 2018 r., I OW 102/18 – rodzina zastępcza

Wynik

Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
29 sierpnia 2018
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem S. a Powiatem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego B. C. – K. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia wskazać Starostę O. jako organ właściwy w sprawie.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2018 r. Powiat S. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem S. m a Powiatem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego B. C. – K. umieszczonego w rodzinnej pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 27 listopada 2017 r. sygn. akt III Nsm.511/17 – w drodze zarządzenia tymczasowego – małoletni B. C. – K. został umieszczony w niezawodowej rodzinie zastępczej [...] (gm. S). Starosta S. , decyzją z dnia [...]r. przyznał rodzinie zastępczej świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. W toku prowadzonego postępowania Starosta S. ustalił, iż miejscem zamieszkania dziecka, przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, jest miejscowość G. [...], znajdująca się na terenie Powiatu O. . W związku z powyższym, stosownie do art. 191 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r., poz. 697 ze zm.), Powiat S. , pismem z dnia [...]r. przesłał do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. , porozumienie w sprawie umieszczenia dziecka B. C. – K. w rodzinie zastępczej i ponoszenia wydatków na jego opiekę i wychowanie oraz sposobu i terminie ich przekazywania – celem podpisania. W odpowiedzi udzielonej pismem z dnia [...]r. Powiat O. przytoczył treść art. 191 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze wzglądu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Jednocześnie stwierdził, iż powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka w pieczy zastępczej jest Powiat S. , bowiem miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania opiekuna, którym na mocy postanowienia Sądu została ustanowiona P. C. , zamieszkała na terenie powiatu S. ego, która obecnie, wspólnie z mężem tworzy niezawodową rodzinę zastępczą dla dziecka. W dalszej części uzasadnienia wniosku Powiat S. ustalił, że małoletni B. C. urodził się dnia [...]r. w O. . Matka dziecka – M. C. , w chwili urodzenia syna, była osobą niepełnoletnią, ojcostwo dziecka nie było ustalone. W dniu [...]r. małoletni został zameldowany na pobyt stały pod adresem: [...], gmina O. , tj. w miejscu zamieszkania matki. Z uwagi na niepełnoletność matki dziecka i nieustalone ojcostwo, Sąd Rejonowy w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt III Nsm 350/16 ustanowił opiekę prawną dla B. C. , w osobie siostry matki dziecka – P. C. (obecnie C. ). Dnia [...]r. matka dziecka, osiągnęła pełnoletniość i tym samym nabyła prawa rodzicielskie. W ocenie Powiatu S. ego, od dnia uzyskania pełnoletności do momentu wydania postanowienia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, to M. C. sprawowała władzę rodzicielską nad dzieckiem, zatem miejscem zamieszkania małoletniego B. C. – K. , jest miejsce zamieszkania matki dziecka, a mianowicie [...], gmina O. i tym samym, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletniego jest Powiat O. . Matka biologiczna dziecka, wraz z osiągnięciem pełnoletności, została przedstawicielem ustawowym dziecka, a tym samym, wraz z tą datą bezprzedmiotowe stało się postanowienie Sądu w sprawie ustanowienia opiekuna prawnego w osobie P. C. (obecnie C. ). Potwierdzeniem faktu, że to matka dziecka od dnia osiągnięcia pełnoletności stała się przedstawicielem ustawowym dziecka, zdaniem Powiatu S. ego, jest wyrok Sądu Rejonowego w O. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 16 maja 2017 r., które to postępowanie zostało zainicjowane przez matkę dziecka, która w jego imieniu wystąpiła o ustalenie ojcostwa i zasądzenie alimentów. Na mocy powołanego wyroku (uprawomocnionego dnia 7 czerwca 2017 r.) Sąd ustalił ojcostwo dziecka, ograniczył ojcu dziecka prawa rodzicielskie, zasądził od ojca alimenty na dziecko oraz postanowił, iż alimenty mają być płacone do rąk matki dziecka – Magdaleny C. ej. W tej sytuacji P. C. funkcję opiekuna prawnego dziecka sprawowała wyłącznie do dnia osiągnięcia pełnoletności przez biologiczną matkę dziecka, a w chwili wydania postanowienia o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej nie była już jego opiekunem prawnym. W odpowiedzi na wniosek Powiat O. podniósł, że w czasie wydawania postanowienia w sprawie zabezpieczenia małoletni mieszkał już z rodziną zastępczą w miejscowości F. na terenie powiatu S. Z posiadanych przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O. informacji wynika, że P. C. (nazwisko rodowe C. ) wraz z mężem opiekowała się dzieckiem praktycznie od jego urodzenia. Pismem z dnia [...]r. Sąd Rejonowy w O. poinformował organ, że opiekunem prawnym małoletniego B. w dalszym ciągu pozostaje P. C. , chociaż w tym czasie matka biologiczna chłopca była już pełnoletnia. Uwzględniając powyższe stanowisko dotyczące opieki prawnej Powiat O. przyjął, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego (P. C. ) i jednocześnie faktyczne miejsce zamieszkania dziecka, tj. miejscowość F. , a w związku z tym stosownie do art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletniego jest Powiat S. . Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość, powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4. Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem S. m a Powiatem O. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1 - 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy. Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem w pierwszej kolejności wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Pojęcie "miejsce zamieszkania" wyjaśniają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców (tzw. domicilium necessarium), albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W okolicznościach przedmiotowej sprawy uwzględnić należało, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 27 listopada 2017 r. małoletni B. C. – K. został umieszczony w niezawodowej rodzinie zastępczej P. i D. C. Jak ustalono miejscem zamieszkania dziecka, przed umieszczeniem w pieczy zastępczej była miejscowość G., znajdująca się na terenie Powiatu O. . Małoletni został tam zameldowany w dniu [...]r., tj. w miejscu zameldowania matki. Dnia [...]r. matka dziecka M. C. osiągnęła pełnoletność. Opieka ustaje, gdy przynajmniej jedno z rodziców nabędzie pełną zdolność do czynności prawnych. Taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdyż jedno z rodziców uzyskało pełnoletność. Niedopuszczalne jest jednoczesne występowanie władzy rodzicielskiej i opieki. Wobec faktu, że od [...]r. B. C. – K. pozostawał pod władzą rodzicielską matki zatem w pierwszej kolejności należało ustalić jej miejsce zamieszkania w oparciu o przesłanki z art. 26 § 2 k.c. Jak wynika z akt jest nim G. gmina O. . W tej sytuacji na mocy art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej należało ustalić właściwość powiatu na podstawie miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej i jak już wcześniej wskazano był to Starosta O. . Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności należało uznać, że właściwą jednostką do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej jest Starosta O. . Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że co prawda z art. 191 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi właściwy powiat, to jednak zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spór o właściwość przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy, zaś organem w tym przypadku jest Starosta. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.

Informacje o sprawie

Data wpływu
2 maja 2018
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta
Sędziowie
Grzegorz Jankowski /sprawozdawca/ Małgorzata Jaśkowska /przewodniczący/ Marek Stojanowski

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny