I OSK 956/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia NSA Monika Nowicka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 1484/24 w sprawie ze skargi P.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 lipca 2024 r. nr SKO-NP-4115-38/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 18 lutego 2025 r. (sygn. akt III SA/Kr 1484/24) - orzekając na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") i po rozpoznaniu skargi P.B. – uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 lipca 2024 r., nr SKO-NP-4115-38/24 oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Czarny Dunajec z dnia 22 grudnia 2023 r. nr GOPS.5211.91.1.2023 o odmowie przyznania P.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A. B. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P.B.. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił Sądowi Wojewódzkiemu - na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej, "u.ś.r.") - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dla spełnienia przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym konieczne jest ustalenie związku - w tym również czasowego, podczas gdy z prawidłowej wykładni tego przepisu wynika, że czasowy związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki jest jedynie jedną z dwóch możliwości spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na równi z którą stawiać należy również niepodejmowanie zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki, przez co powinno się rozumieć ustalenie, że wnioskodawca jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia i że mógłby je potencjalnie podjąć, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, iż pozostałe dzieci osoby niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu nakazuje przyjąć iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto z prawidłowej wykładni tego przepisu nie wynika konieczność ustalenia, czy opiekun podejmował czynności mające na celu wyegzekwowanie od swojego rodzeństwa pomocy w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, czy to w formie faktycznej pomocy przy czynnościach opiekuńczych czy też w formie wsparcia finansowego; Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Ponadto skarżący wnosił o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zaś w przypadku oddalenia skargi - o odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony przeciwnej i jednocześnie oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych. W niniejszej sprawie mimo, że rozpoznana w ww. graniach skarga kasacyjna okazała się częściowo usprawiedliwiona, tym niemniej podlegała ona oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok odpowiadał jednak prawu. Wyjaśnić zatem trzeba, że wprawdzie w uzasadnieniu ww. wyroku Sądu I instancji podał, że opiera go na podstawie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. tj. na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, jednakże poczynione w uzasadnieniu tego wyroku rozważania, dotyczące wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a które poprzedzały stwierdzone przez Sąd I instancji uchybienia normom procesowym zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., świadczyły o tym, że podstawą uchylenia przez Sąd Wojewódzki zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej było również naruszenie prawa materialnego (art. 145 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). W tej zatem sytuacji przyjąć należało, że oparcie skargi kasacyjnej na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na było prawidłowe z formalnego punktu widzenia. Odnosząc się zatem do ww. zarzutu, wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. upatrywał w dwojaki sposób. Pierwszy dotyczył błędnego uznania przez Sąd I instancji, że dla spełnienia przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym konieczne jest ustalenie zachodzenia związku również czasowego pomiędzy tą rezygnacją a podjęciem opieki. Drugi zaś - odnosił się do błędnego, zdaniem skarżącego, przyjęcia, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, iż pozostałe dzieci niepełnosprawnego są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Przypomnieć w związku z tym wypada, że w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana koniecznością sprawowania wspomnianej opieki. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką winien być przy tym bezpośredni i ścisły, gdyż opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zgodzić się jednak należy ze skarżącym, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie zakreśla - jak przyjął to Sąd Wojewódzki - ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania opieki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się bowiem uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem przyznawanym na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi o jego przyznanie. Wobec tego brak jest podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. powinna być więc dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca występuje o przyznanie świadczenia. Istotne jest więc, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania. (por. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21; z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22; z dnia 16 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 1727/27). Irrelewantnym zatem dla zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., pozostaje, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn niż opieka), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia ww. przepisu, który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami w zakresie samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Ww. norma ustawy nie wymaga bowiem, by strona zrezygnowała z wykonywanej pracy zarobkowej bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie wsparcia z ustawy (ani też w dacie powstania niepełnosprawności podopiecznego). Istotne jest natomiast, by nie miała realnej możliwości podjęcia zatrudnienia (jego kontynuowania) z uwagi na sprawowaną opiekę (por. wyroki NSA: z dnia 25 września 2024 r., sygn. akt I OSK 2325/23 i z dnia 22 grudnia 2025 r. I OSK 2301/24). Podkreślenia jednocześnie wymaga, że organy rozpoznające wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Obowiązkiem organów stosujących tę ustawę jest natomiast zbadanie - zgodnie z wymogami k.p.a. - zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków przyznania świadczenia, ale tylko ustanowionych przez normodawcę w jej treści oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zaś, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Ze wskazanych wyżej przyczyn skład orzekający nie podzielił zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądu, że dla możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest wystąpienie także związku czasowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tym więc zakresie zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. okazał się zasadny. Nie był natomiast trafny zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest także wykazanie, iż pozostałe dzieci niepełnosprawnego są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Wskazać bowiem przede wszystkim trzeba, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie sposób doszukać się fragmetu rozważań, w którym Sąd Wojewódzki dokonałby takiej właśnie wykładni ww. przepisu. Jedynie w końcowej części uzasadnienia, zawierającej wskazania dla organów co do dalszego postępowania, Sąd nakazał organom, aby te - ponownie rozpoznając sprawę - dokonały ustaleń faktycznych m.in. co do (cyt.): “możliwości udziału rodzeństwa skarżacego w opiece nad matką". Sąd I instancji nie zajął zatem stanowiska co do wpływu posiadania przez wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rodzeństwa zobowiązanego do alimenatcji rodzica wymagającego opieki na zasadność przyznania tego świadczenia (inaczej mówiąc nie wyjaśnił, jakie znaczenie dla sprawy miałoby mieć owe możliwości udziału rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprwnym w stopniu znacznym rodzicem) a ograniczył się jedynie do zalecenia organom ustalenia, czy takie możliwości istniały. Wytyczne te nie zostały jednak objęte stosownymi zarzutami kasacyjnymi tj. dotyczącymi naruszenia prawa procesowego a co dopiero pozwalałoby Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odnieść się do tej kwestii. Tym samym, skoro zarzucanie Sądowi I instancji dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że jedną z przesłanek przyznania świadczenia jest również wykazanie, iż pozostałe dzieci osoby niepełnosprawnej są obiektywanie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, nie znajdowało potwierdzenia w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, to zarzut ten uznać należało za nieskuteczny. W tym zatem stanie rzeczy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy dokonają - zgodnie z wytycznymi Sądu I instancji - istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych, mając jednocześnie na względzie wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd o braku konieczności badania związku przyczynowo-skutkowego pomiedzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną również w aspekcie czasowym. Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżony wyrok - mimo częściowo błędnego uzasadnienia - odpowiada jednak prawu, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 w zw. z. art. 182 § 2 p.p.s.a. - oddalił skargę kasacyjną.