I OSK 952/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1109/23 w sprawie ze skargi D.S. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście-Zachód w Krakowie D.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 17 kwietnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/168/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Andrychowa z 9 stycznia 2023 r., nr OPS.DŚR.ŚR.4802.11.1637.2022.OD.AG, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz D.S. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi D.S. (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: Kolegium) z 17 kwietnia 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/168/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyrokiem z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1109/23, oddalił skargę. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Burmistrz Andrychowa decyzją z 9 stycznia 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniu organ stwierdził, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W.. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 marca 2021 r. Ponieważ ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w 2002 r., to zdaniem organu nie istnieje bezpośredni związek pomiędzy jej rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad ojcem. Nadto organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."). Organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, zarzucając zaskarżonej decyzji organu I instancji naruszenie: - art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez brak uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, w którym wskazano na niekonstytucyjność części normy prawnej w zakresie różnicowania osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, których niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Powyższe uchybienia związane były również z naruszeniem przepisów postepowania administracyjnego, tj.: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. W konsekwencji powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie przywołaną na wstępie decyzją z 17 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium powołało art. 17 ust. 1, ust. 1b u.ś.r. i wskazało, że wbrew stanowisku organu pomocowego w sprawie nie można było uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednak z wyłączeniem tej części przepisu, która 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę stwierdzono, że decyzja organu I instancji była wadliwa, ponieważ zapadła na skutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Pomimo dokonania przez organ błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium uznało, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Z przedstawionego przez skarżącą świadectwa pracy wynika, że skarżąca pracowała jedynie w okresie od 1 września 1996 r. do 30 czerwca 2002 r., czyli zakończyła pracę w 2002 r. Od tego czasu skarżąca pozostawała bierna zawodowo, a zatem nie zrezygnowała z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad ojcem, którego znaczna niepełnosprawność powstała niemal 20 lat później, bo w 2021 r. W konsekwencji Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy jej rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad ojcem. Na poparcie swoich twierdzeń Kolegium wskazało szereg wyroków NSA. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zaskarżonej decyzji organu II instancji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez Nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznych przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W uzasadnieniu skargi, skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów z przytoczeniem orzecznictwa i poglądów doktryny w tym zakresie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. wyjaśnił, że instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia, mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Ww. przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b u.ś.r. i podniósł, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Następnie podzielił stanowisko Kolegium, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Sądu I instancji organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniono, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, wyrok WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, wyrok WSA w Krakowie z 24 października 2023 r. III SA/Kr 257/23). Wskazano na wymogi ustawodawcy, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Sąd I instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie organy nie kwestionują złego stanu zdrowia ojca skarżącej, ani też faktu, że skarżąca opiekuje się ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W., jednak ojciec skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 8 marca 2021 r., zaś skarżąca (ur. 1971 r.) pracowała jedynie w okresie od 1 września 1996 r. do 30 czerwca 2002 r., czyli zakończyła pracę w 2002 r. i od tego czasu pozostaje bierna zawodowo. Odwołano się do dokumentacji medycznej, z której wynika, że u ojca skarżącej zdiagnozowano cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, problemy z sercem, demencję. Wskazano, że skarżąca przygotowuje i podaje posiłki, leki, insulinę, mierzy poziom cukru, wykonuje czynności higieniczne, umawia wizyty lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawie nie jest sporny zakres opieki skarżącej nad ojcem, a także stan zdrowia jej ojca, którego organy nie kwestionują. W ocenie Sądu I instancji należy zgodzić się z organami, które uznały, że skarżąca ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem, ponieważ skarżąca swoją aktywność zawodową zakończyła w 2002 r., a niepełnosprawność ojca powstała prawie 20 lat później. Zdaniem Sądu I instancji brak również podstaw do przyjęcia w przypadku skarżącej, że zachodzi przesłanka niepodejmowania zatrudnienia, skoro skarżąca przez ostatnie prawie 20 lat takiej aktywności nie przejawiała. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Sąd I instancji podniósł, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskująca musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Za prawidłowe uznano stanowisko organu, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Zarzuty skargi w tym względzie oceniono jako nieuzasadnione. Konkludując, Sąd I instancji wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które odpowiada prawu. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca zastępowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Sąd, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczyno-skutkowy istnieje; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nieuwzględnienie przy ocenie dowodów przyczyny niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, tj. brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, alternatywnie zaś przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Skarżąca zrzekła się przeprowadzenia rozprawy i wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że ma ona usprawiedliwione podstawy. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W tej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zauważenia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 marca 2021 r. Z dokumentacji medycznej wynika, że u ojca skarżącej zdiagnozowano cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, problemy z sercem, demencję. Skarżąca przygotowuje i podaje posiłki, leki, insulinę, mierzy poziom cukru, wykonuje czynności higieniczne, umawia wizyty lekarskie. W sprawie nie jest sporny zakres opieki skarżącej nad ojcem, a także stan zdrowia jej ojca, którego organy nie kwestionują. Organy orzekające w sprawie wskazały jako przyczynę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Z przedstawionego przez skarżącą świadectwa pracy wynika mianowicie, że skarżąca pracowała jedynie w okresie od 1 września 1996 r. do 30 czerwca 2002 r., czyli zakończyła pracę w 2002 r. Od tego czasu skarżąc pozostawała bierna zawodowo. Wskazać należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi o dwóch przesłankach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. pierwsza - niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz druga – rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przesłanki te są równorzędne i równoprawne. Oznacza to, że w przypadku, gdy strona nie spełnia jednej przesłanki, na organie ciąży obowiązek rozważenia, czy wobec strony nie została spełniona druga przesłanka. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy, i za nim Sąd I instancji, nie sprostały temu obowiązkowi. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 794/22, z 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 237/20, z 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1899/22, czy z 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1948/22). Należy przy tym podkreślić, że wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania - rzeczywistej bądź potencjalnej - w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie/wykonywanie zatrudnienia. Akceptując stanowisko organów administracji o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, Sąd I instancji naruszył zatem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tym samym trafnie zarzucono Sądowi I instancji dokonanie błędnej wykładni normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegające na takim rozumieniu przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego, które zakłada współwystępowanie rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Sąd I instancji wskazując bowiem, jakie okoliczności stanu faktycznego w odniesieniu do Skarżącej zostały ustalone przez organy administracyjne i jak w ocenie Sądu I instancji należałoby je ocenić w kontekście przesłanki niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad ojcem, za relewantną uznał okoliczność dotyczącą niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia w okresie poprzedzającym datę, w której jej ojciec stał się osobą niepełnosprawną, jak i w okresie, gdy posiadał już orzeczenie o niepełnosprawności. Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 85/22, organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Obowiązkiem organów wykonujących ustawę o świadczeniach rodzinnych jest zbadanie zgodnie z wymogami K.p.a. zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale – tylko – ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy, a następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest, by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Skoro wnosząca skargę kasacyjną jest osobą zdolną do pracy, a ponadto opiekuje się ojcem w sposób stały, to niewątpliwie istnieje po jej stronie obiektywny brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Błędna wykładnia prawa materialnego dokonana przez organy administracyjne i zaaprobowana przez Sąd I instancji, ma wpływ na wynik niniejszej sprawy. Nie został zakwestionowany przez organy administracyjne fakt sprawowania przez Skarżącą stałej opieki nad ojcem. Organy nie czyniły natomiast żadnych ustaleń mających na celu zbadanie, czy możliwe jest jednoczesne sprawowanie przez Skarżącą opieki nad ojcem i podjęcie zatrudnienia. Kolegium ograniczyło się do przywołania okoliczności związanych z niepodejmowaniem pracy zawodowej przez Skarżącą. Z tego organy wywiodły, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie było konsekwencją sprawowania opieki nad ojcem. Okoliczności te, jak wskazano powyżej, są jednak dla sprawy indyferentne. Konieczne jest natomiast ustalenie w ponownie prowadzonym postępowaniu, czy możliwe jest jednoczesne sprawowanie przez Skarżącą opieki nad ojcem i podjęcie zatrudnienia. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zasadny okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji, który bezkrytycznie zaakceptował błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. prezentowaną przez organy. Zasadny okazał się także zarzut niedostrzeżenia przez Sąd I instancji naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., albowiem zaskarżona decyzja została wydana wbrew powołanym przepisom procedury administracyjnej, gdyż organy nie podjęły kroków niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), nie zebrały w sposób wyczerpujący i rozpatrzyły całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) i nie oceniły na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność (związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem) została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W konsekwencji tych uchybień organy wydały wadliwe rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, czego nie dostrzegł Sąd I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę właściwy organ administracji uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną w kontekście okoliczności niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804, ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.