I OSK 869/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku W.B. o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego M.S. i I.B. oraz sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R.W. od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej W.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1535/23 w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2023 r. nr DAP-WPK-727-1-406/2022/ICh w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. oddalić wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego M.S. i I.B.; 2. umorzyć postępowanie z wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R.W.

Wyrokiem z 28 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1535/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. B. (dalej także: "skarżący") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2023r. nr DAP-WPK-727-1-406/2022/Ich w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Białostockiego z 5 października 1998 r. znak: GNK.I.7213/14-46/98, stwierdzającej nabycie przez gminę S. nieruchomości objętej KW [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] Przy piśmie z 29 stycznia 2024 r. skarżący złożył skargę kasacyjną. W skardze kasacyjnej zawarty został wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: Marka Stojanowskiego, Iwony Boguckiej oraz Rafała Wolnika. Jako podstawę wyłączenia wymienionych sędziów wskazano fakt, że wydali oni wyrok z 30 sierpnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 2744/17. Skarżący podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołał się na związanie powyższym wyrokiem i z tego powodu oddalił skargę, co w ocenie skarżącego powoduje uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wymienionych sędziów w niniejszej sprawie. Przy pismach z 30 kwietnia i 8 maja 2024 r. sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego Marek Stojanowski i Iwona Bogucka złożyli oświadczenia, że nie zachodzi w stosunku do nich żadna z ustawowych przesłanek wyłączenia, o których mowa w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), jak również nie występują okoliczności które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie, o których mowa w art. 19 wskazanej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa) bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Stosownie do treści art. 20 § 1 ppsa to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia, przy czym są to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 ppsa. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą. Przepisy powyższe ustanawiają instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Podkreślić należy jednocześnie, że instytucja wyłączenia sędziego nie została powołana po to, aby dać stronom postępowania możliwość modyfikowania składów orzekających poprzez eliminowanie z udziału w postępowaniu tych sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3249/17). Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. O wyłączeniu sędziego nie może wobec tego decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, dotyczących bezstronności konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, tak aby wątpliwość co do bezstronności tego sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Wniosek taki musi być również poparty stosowną argumentacją. Nie wystarcza samo występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15 z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt OSK 1917/18 oraz z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 927/21). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą podstawy do wyłączenia sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Marka Stojanowskiego oraz Iwony Boguckiej, zarówno w oparciu o art. 18 jak i art. 19 ppsa. Skarżący jako jedyną przyczynę uzasadniającą wyłączenie sędziów wskazał fakt, że uprzednio orzekali oni w sprawie o sygn. akt I OSK 2744/17 a Sąd I instancji uznał się za związany powyższym wyrokiem. Fakt ten nie stanowi jednak okoliczności uzasadniającej wyłączenie sędziów od rozpoznania sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że oceny prawne formułowane przez sędziów przy rozpoznawaniu spraw, w ramach sprawowanej przez nich funkcji orzeczniczej, nigdy nie mogą stanowić podstawy do ich wyłączenia. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał określonej oceny prawnej w innych sprawach, byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby de facto do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co – w razie przyjęcia poglądu prezentowanego w rozpoznawanym wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny. Okoliczność orzekania wnioskowanych do wyłączenia sędziów w innych sprawach byłaby przesłanką ich wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 ppsa (to jest w sprawach, w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a ppsa (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty, wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 ppsa (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie). Żadna z powyższych sytuacji nie występuje jednak w rozpoznawanej sprawie. Tym samym, wniosek o wyłączenie sędziów oparty jedynie na fakcie orzekania tych sędziów w innej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 września 2012 r. sygn. akt II OZ 704/12, 30 października 2018 r., sygn. akt I GSK 918/18 i z 26 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 262/18). Podkreślić należy, że w sprawie nie ma zastosowania art. 18 § 1 pkt 6a ppsa, gdyż decyzja kontrolowana w sprawie o sygn. akt I OSK 2744/17 (I SA/Wa 368/17) zapadła w trybie wznowienia postępowania, podczas gdy decyzja zaskarżona w rozpoznawanej sprawie dotyczy postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Obie wskazane sprawy dotyczą zatem nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, podczas gdy art. 18 § 1 pkt 6a ppsa miałby zastosowanie jedynie w sytuacji, gdyby wymienieni sędziowie orzekali co do decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym. Podobnie na marginesie można też zauważyć, że moc wiążąca prawomocnych wyroków sądów administracyjnych wynika wprost z przepisów ustawy a jednocześnie przepisy tej samej ustawy nie przewidują aby w przypadku orzekania w warunkach związania wyrokiem tego rodzaju okoliczność stanowiła samoistną przesłankę wyłączenia sędziego. Wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Rafała Wolnika od rozpoznania sprawy jest bezprzedmiotowy, gdyż wymieniony sędzia – nie będąc sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego – orzekał w Naczelnym Sądzie Administracyjnym jedynie w ramach delegacji. W związku z zakończeniem jego delegacji do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, wniosek o wyłączenie w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Z tych względów oraz biorąc pod uwagę treść złożonych do akt sprawy oświadczeń, na podstawie art. 18 § 1-3 i art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ppsa oraz art. 193 ppsa orzeczono jak w pkt 1 postanowienia, natomiast w pkt 2 postanowienia orzeczono na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 w zw. z art. 193 ppsa.