I OSK 869/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński Protokolant starszy asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.I., T.K. i A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1431/22 w sprawie ze skargi B.I., T.K. i A.K. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr DO.7.7613.101.2020.JT w przedmiocie stwierdzenia nieważności oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 18 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1431/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi B.I., T.K. i A.K. (dalej: "skarżące", "skarżące kasacyjnie") na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (obecnie Minister Finansów i Gospodarki, dalej: "organ", "minister") z 28 kwietnia 2022 r. nr DO.7.7613.101.2020.JT o uchyleniu decyzji Wojewody Podlaskiego z 24 sierpnia 2020 r. znak: WG-VI.7534.281.2019.TC i umorzenia postępowania w pierwszej instancji – w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku z 31 października 1974 r. nr GKM.210/187/74 w części dotyczącej odszkodowania za działkę nr (...). Wskazany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z 31 października 1974 r. Prezydent Miasta Białegostoku orzekł o wywłaszczeniu m.in. wskazanej na wstępie nieruchomości oraz o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie. Zgodnie z decyzją nieruchomość stanowiła własność K.A., B.A. i spadkobierców J.A. Decyzją z 24 sierpnia 2020 r. Wojewoda Podlaski odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 31 października 1974 r. Po rozpatrzeniu odwołania skarżących, decyzją z 28 kwietnia 2022 r. minister uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzja z 31 października 1974 r. została doręczona stronom przed 24 marca 1975 r., zaś postępowanie o stwierdzenie jej nieważności zostało wszczęte wnioskiem z 4 listopada 2019 r., który wpłynął do Wojewody Podlaskiego 8 listopada 2019 r. Na tej podstawie organ uznał, że postępowanie nieważnościowe zostało wszczęte ponad 30 lat po doręczeniu kwestionowanej decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku. Wniosek został zatem wniesiony z przekroczeniem terminu określonego w art. 158 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "kpa"). W ocenie organu oznacza to, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 31 października 1974 r. jest bezprzedmiotowe, gdyż powyższy przepis uniemożliwia obecnie stwierdzenie nieważności takiej decyzji. Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę złożoną przez skarżących. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że pomimo naruszenia przez organ przepisu art. 158 § 3 kpa, naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy a zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. W ocenie Sądu Wojewódzkiego w okolicznościach kontrolowanej sprawy umorzenie postępowania było zasadne, ale organ powołał niewłaściwą podstawę prawną. Mianowicie organ nieprawidłowo uznał, że postępowanie należało umorzyć z uwagi na wprowadzenie przepisu art. 158 § 3 kpa, zgodnie z którym jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 kpa upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przepis ten obowiązuje od dnia 16 września 2021 r. W przedmiotowej sprawie postępowanie zainicjowane wnioskiem następców prawnych zostało wszczęte przed datą nowelizacji kpa i nie zostało ono zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej ostateczną decyzją toteż zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej: "ustawa nowelizująca"), zgodnie z którym, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją umarza się z mocy prawa. Natomiast w ocenie Sądu I instancji w okolicznościach przedmiotowej sprawy zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, uzasadniające umorzenie postępowania w sprawie. Jak prawidłowo ustalił minister, mimo nie odnalezienia dokumentów potwierdzających doręczenie decyzji z 31 października 1974 r. współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości (działka nr ...), to jednak w aktach archiwalnych sprawy zachował się egzemplarz decyzji z 31 października 1974 r. opatrzony przez organ w dniu 24 marca 1975 r. klauzulą ostateczności. Wskazany powyżej egzemplarz uległ częściowemu zniszczeniu i nieczytelna jest adnotacja dotycząca tej części decyzji, których klauzula prawomocności nie obejmuje. W aktach archiwalnych zachowały się natomiast odwołania innych stron od ww. decyzji oraz rozstrzygnięcia organów, jakie zapadły w wyniku ich rozpoznania. Wśród nich brak jest dokumentu wskazującego na złożenie odwołania i zmianę decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia za odszkodowaniem nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...). Powyższe zatem, jak słusznie przyjął organ odwoławczy wskazuje, że została ona doręczona stronom przed dniem 24 marca 1975 r., jak również, że nie wniesiono od niej odwołania. Tym samym w ocenie Sądu Wojewódzkiego ponieważ wniosek o stwierdzenie nieważności części wskazanej wyżej decyzji wpłynął do Wojewody Podlaskiego 8 listopada 2019 r., to niewątpliwie został on złożony ponad trzydzieści lat po doręczeniu kwestionowanej decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku i w związku z powyższym brak jest możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, bowiem na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa, a zaskarżona decyzja jedynie potwierdza powyższą okoliczność. Skarżący złożyli skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucili Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie: 1. przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy: a. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa") poprzez sporządzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadnienia wyroku sprzecznie z niniejszym przepisem – uniemożliwiające dokonanie rzeczywistej instancyjnej kontroli i wywiedzenie zarzutów w niniejszym środku zaskarżenia z uwagi na lakoniczność przedstawionej przez sąd argumentacji, brak stanowiska sądu co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, uniemożliwienie prześledzenie toku rozumowania sądu, w tym niewyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia, nie wskazanie podstaw prawnych mających zastosowanie w sprawie z uwzględnieniem właściwych jednostek redakcyjnych co wskazuje na zaniechanie przez Sąd gruntownej analizy akt sprawy, niezgodne z przepisami prawa zastąpienie organu II instancji w czynieniu samodzielnych ustaleń faktycznych i dokonanie subsumpcji z zastosowaniem wykluczających się jednostek redakcyjnych nowelizacji kodeksu postępowania administracyjnego; niewyjaśnienie wątpliwości występujących na etapie postępowania administracyjnego wskazywanych w zarzutach skargi, co miało wpływ na wynik sprawy; b. art. 151 ppsa w zw. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej poprzez ich błędne zastosowanie, a w konsekwencji nieuprawnione oddalenie skargi podczas, gdy w przypadku dokonania subsumpcji norm zawartych w przywołanych przez organ przepisach nie można było umorzyć postępowania z mocy samego prawa w oparciu o art. 2 ust 2 ustawy nowelizującej, z uwagi na brak doręczenia decyzji z dnia 17 grudnia 1974 r. (winno być: "31 października 1974 r.") – współwłaścicielowi wywłaszczanej nieruchomości tj. stronie postępowania J.A.; c. naruszenie przepisów postępowania art. 151 ppsa w zw. z art. 6 w zw. z art. 7, 77 § 1 i 2 oraz 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie ustalenia przez organ II instancji stanu faktycznego w oparciu o całość zgromadzonego materiału dowodowego, w tym kwestii ustalenia doręczenia stronom postępowania decyzji, jako obowiązku, który wynika z nowelizacji ustawy kpa z 11 sierpnia 2021 r. co doprowadziło do błędnego i dowolnego uznania, iż stan faktyczny w niniejszej sprawie umożliwiał skorzystanie przez organ z instytucji umorzenia postępowań z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej i błędną akceptację przez Sąd I instancji stanowiska organu, podczas gdy w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym można zauważyć, iż prawowita współwłaścicielka wywłaszczonej nieruchomości nie otrzymały decyzji wywłaszczeniowej; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 § 2 w zw. z art. 158 § 3 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż możliwe jest umorzenie postępowania objętego niniejszym stanem faktycznym w oparciu o nowelizację owych przepisów, która jest niezgodna z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez to, że pozbawia ochrony prawnej obywatela w postaci prawa do wynagrodzenia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mająca przemawiać za jej uwzględnieniem. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżące kasacyjnie wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów procesu obejmujących również koszty zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w takich granicach skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy kasacyjne, określone w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, zarzucając zarówno naruszenie prawa materialnego jak i przepisów postępowania które miało wpływ na wynik sprawy. Zasadą jest, że w takiej sytuacji jako pierwsze rozpoznaniu podlegają zarzuty procesowe, gdyż dopiero po dokonaniu oceny, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego. Zgodnie z art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną dopiero wtedy, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poprzez "istotny wpływ na wynik sprawy" należy rozumieć związek przyczynowy, pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem. Stawiając zarzut procesowy skarżący kasacyjnie każdorazowo musi wykazać ten wpływ, co sprowadza się do podania stosownej argumentacji uzasadniającej twierdzenie, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia, to w sprawie mogłoby zostać wydane inne rozstrzygnięcie, niż kwestionowane skargą kasacyjną (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2103/12 oraz z 20 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1933/12). W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa, jako najdalej idący. W tym zakresie wskazać należy, że przepis powyższy ma charakter techniczny, określa on jakie elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku, wymieniając w tym zakresie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, ponadto jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Przepis ten zasadniczo może zostać naruszony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FSK 568/08, uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09,) przy czym stosownie do art. 174 pkt 2 ppsa, naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe w orzecznictwie przyjmuje się, że to możliwość kontroli instancyjnej wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, tj. możliwość dokonania jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia, a zatem ustalenia przesłanek, którymi kierował się sąd I instancji podejmując zaskarżone orzeczenie, wyznacza granicę skuteczności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2023 r. sygn. akt III OSK 2943/21). Wobec powyższego zarzutem naruszenia art. 141 § 4 ppsa można kwestionować jedynie kompletność uzasadnienia wyroku, pod kątem wymienionych w tym przepisie elementów, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Nie można natomiast poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa zwalczać prawidłowości stanowiska sądu dotyczącego wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, jak również oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 1266/10, 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt I GSK 190/12 i z 21 listopada 2023 r. sygn. akt I FSK 1908/22). Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że zawiera ono wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 141 § 4 ppsa, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd I instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Tym samym zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej oraz umożliwia merytoryczną polemikę ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, co jest potwierdzone również przez fakt postawienia w skardze kasacyjnej także innych zarzutów. Wywód skarżących kasacyjnie, jakoby uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawierało stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia nie znajduje potwierdzenia po jego analizie, zaś brak akceptacji dla przyjętego przez Sąd I instancji stanowiska nie podlega ocenie w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Także lakoniczność uzasadnienia nie stanowi naruszenia wskazanego przepisu, jak długo uzasadnienie to pozwala na kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, co w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Również ewentualne niewyjaśnienie wątpliwości występujących na etapie postępowania administracyjnego nie może być kwestionowane poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa – gdyż przepis ten nie nakłada na sąd administracyjny żadnych wymagań co do wyjaśniania tego rodzaju wątpliwości. Powyższy przepis nie nakłada również na sąd obowiązku szczegółowego odnoszenia się do wszystkich wymienionych w skardze zarzutów, a jedynie do tych, które miały znaczenie dla sprawy. Brak odniesienia się przez sąd wojewódzki do niektórych zarzutów skargi lub pominięcie w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2017 r. I GSK 1329/15). Zarzuty dotyczące naruszenia art. 151 ppsa w zw. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej oraz art. 151 ppsa w zw. z art. 6 w zw. z art. 7, 77 § 1 i 2 oraz 107 § 3 kpa związane są z faktem niedoręczenia decyzji z 31 października 1974 r. jednej ze współwłaścicielek wywłaszczonej nieruchomości oraz postulowaną przez skarżące kasacyjnie konsekwencją powyższej okoliczności, tj. brakiem możliwości zastosowania w sprawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Stanowisko skarżących kasacyjnie w tym zakresie nie jest prawidłowe. Przede wszystkim, przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej nie stanowi, że termin 30 lat winien być liczony do dnia doręczenia spornej decyzji tym stronom postępowania, które składają wniosek o stwierdzenie jej nieważności. Nie zawiera również wymagania, aby dla rozpoczęcia biegu terminu niezbędne było prawidłowe doręczenie decyzji wszystkim osobom które powinny być stronami takiego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, że bezsprzecznie egzystencja prawna decyzji, czy postanowienia rozpoczyna się w chwili ich doręczenia przynajmniej jednej ze stron danego postępowania administracyjnego (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 753/19 i powołane tam orzecznictwo). Skoro decyzja wchodzi w życie w momencie jej skutecznego doręczenia przynajmniej jednej ze stron postępowania, brak podstaw aby przyjąć inne rozumienie doręczenia w przypadku o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej niż w innych przypadkach terminów liczonych od dnia doręczenia, np. w przypadku o którym mowa w art. 146 § 1 kpa (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 3302/19). Z tych względów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że przez dzień doręczenia wskazany w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej należy rozumieć to doręczenie, które wywołuje skutek tego rodzaju, że decyzja ta wchodzi do obrotu prawnego – a zatem dzień skutecznego doręczenia decyzji którejkolwiek ze stron postępowania. Fakt niedoręczenia decyzji z 31 października 1974 r. J.A. nie ma wpływu na rozpoczęcie biegu terminu wymienionego w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej i nie wyklucza umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Organy nie były zatem zobowiązane ustalać okoliczności związanych z doręczaniem decyzji J.A. ani wyprowadzać jakichkolwiek konsekwencji z tego faktu – nie ma on bowiem znaczenia w sprawie. Z tego samego względu Sąd I instancji nie był zobowiązany rozważać omawianego zagadnienia. Zarzut materialnoprawny koncentruje się na zagadnieniu zgodności z wymienionymi przepisami Konstytucji RP przepisów umożliwiających umorzenie postępowania administracyjnego z uwagi na upływ czasu. Zarzut ten także jest niezasadny. Zagadnienie dotyczące dopuszczalności umorzenia z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej pozostających w toku postępowań o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego z uwagi na upływ trzydziestu lat od jego doręczenia lub ogłoszenia, a także kwestia relacji pomiędzy wskazaną nowelizacją kodeksu postępowania administracyjnego a wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 były już wielokrotnie przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jednolicie ukształtowanej linii orzeczniczej przyjmuje się, że w istocie ustawodawca wykluczył możliwość wydania decyzji nadzorczej w przypadku opisanym w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, a przy tym zarówno wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczenia czasowego w dochodzeniu prawa podmiotowego, jak również zakończenie z mocy prawa trwających postępowań nie prowadzi do jednoznacznego wniosku o oczywistej niezgodności takiej regulacji z Konstytucją RP i nie stanowi nadmiernego ograniczenia praw obywatela – co mogłoby uzasadniać odstąpienie od jej zastosowania z uwagi na odwołanie się przez sąd orzekający w konkretnej sprawie do tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela wyrażone m.in. w powyższych wyrokach stanowisko – które można sprowadzić do konkluzji, zgodnie z którą w przypadku art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej przeważa nad ochroną prawa własności i zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów państwa – bez konieczności jego powtarzania. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.