I OSK 848/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 299/21 w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2020 r. nr KOC/5806/Sr/20 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M.S. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 299/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 28 grudnia 2020 r. nr KOC/5806/Sr/20 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Prezydent m.st. Warszawy (dalej Prezydent) decyzją z dnia 6 października 2020 r. nr UD-XIII-000052-ZKZP-10-2020 (dalej decyzja z 6 października 2020 r.) 1. uchylił prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, przyznane M.S. (dalej skarżąca) decyzją z 7 listopada 2018 r. nr UD-XIII-000557-ZP-11-2018 (dalej decyzja z 7 listopada 2018 r.); 2. uznał zasiłek pielęgnacyjny wypłacony w okresie od 1 lutego 2015 r. do 30 listopada 2019 r. za świadczenie nienależnie pobrane. W pouczeniu Prezydent zawarł informację o sposobie i terminie wniesienia odwołania od decyzji (k. 30-30v akt Prezydenta). Odwołanie od decyzji z 6 października 2020 r. wniosła skarżąca, nadając odwołanie w placówce operatora świadczącego powszechne usługi pocztowe na terenie Wielkiej Brytanii - przedsiębiorstwa Royal Mail. Przesyłkę doręczono Prezydentowi 4 listopada 2020 r. za pośrednictwem firmy kurierskiej GLS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej Kolegium) postanowieniem z 28 grudnia 2020 r. nr KOC/5806/Sr/20 (dalej postanowienie z 28 grudnia 2020 r.) na podstawie art. 134 kpa stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, wskazując, że decyzję z 6 października 2020 r. doręczono skarżącej dnia 19 października 2020 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, a odwołanie złożono dnia 4 listopada 2020 r., co potwierdza pieczęć Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy Urzędu Dzielnicy Wawer - Wydziału Obsługi Mieszkańców z uwidocznioną datą wpływu. Kolegium przytoczyło treść art. 129 § 2 kpa podkreśliwszy, że w niniejszej sprawie odwołanie złożono z przekroczeniem 14-dniowego terminu do jego wniesienia, ponieważ termin na wniesienie odwołania upłynął 2 listopada 2020 r. Kolegium wyjaśniło, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, wskazujących, że w terminie do 2 listopada 2020 r., odwołanie złożono bezpośrednio w biurze podawczym Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy. Brak dokumentów potwierdzających, że odwołanie złożono w trybie i formie przewidzianej w art. 57 § 5 kpa, skutkującej zachowaniem terminu. Odwołania nie złożono również w przepisanym terminie bezpośrednio do organu odwoławczego. Skargę wniosła skarżąca, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia z 28 grudnia 2020 r. w całości, bowiem w jej ocenie, nie nastąpiło opóźnienie w nadaniu odwołania. Skarżącą wskazała, że decyzję z 6 października 2020 r. odebrała 19 października 2020 r. Na wysłanie odwołania miała 14 dni od daty odebrania tej decyzji. Jej zdaniem, dochowała terminu na wniesienie odwołania, ponieważ pismo zawierające odwołanie wysłała 31 października 2020 r., czyli przedostatniego dnia na wykonanie tej czynności, na dowód czego skarżąca przedstawiła skan potwierdzenia wysłania pisma w placówce pocztowej w Wielkiej Brytanii, gdzie obecnie przebywa (k. 2-4 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w postanowieniu z 28 grudnia 2020 r. (k. 6 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SA/Wa 299/21 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie [...] (art. 129 § 2 kpa). Decyzję z 6 października 2020 r. doręczono skutecznie skarżącej dnia 19 października 2020 r. Bieg 14-dniowego terminu do złożenia odwołania w niniejszej sprawie rozpoczął się 20 października 2020 r., a upłynął 2 listopada 2020 r. (art. 57 § 1 kpa). Skarżąca wniosła odwołanie dnia 4 listopada 2020 r. - po upływie terminu wynikającego z art. 129 § 2 kpa - z taką datą odwołanie skarżącej wpłynęło do Prezydenta. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, by skarżąca wniosła do organu o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało: 1) wysłane w formie dokumentu elektronicznego do organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał urzędowe poświadczenie odbioru; 2) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym; 3) złożone w polskim urzędzie konsularnym; [...] (art. 57 § 5 kpa [w brzmieniu Dz.U. z 2020 r. poz. 256, zm. poz. 695 i 1298; tempus regit actum - uw. NSA]). W nauce prawa podnosi się (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, art. 57; [t. 11 - uw. NSA] ) - "do zachowania ustawowego terminu konieczne jest, aby pismo nadane za granicą zostało przed upływem terminu przekazane polskiej placówce pocztowej, o zachowaniu terminu dokonania czynności decyduje bowiem nie data nadania pisma za granicą, ale data jego przekazania polskiemu urzędowi pocztowemu ([J. Pokrzywniki, Postępowanie administracyjne. Podręcznik-; uw. NSA] Komentarz, [Warszawa] 1948, s. 117; postanowienie SN z 12.5.1978 r. IV CR 130/78, OSPiKA 1979/4/76). Podobnie w wyroku NSA z 26.9.2008 r., II OSK 1101/07, ONSAiWSA 2009/3/54, z aprobującą glosą W. Tarasa, OSP 2009/6/64, w którym stwierdzono, że: "Jeśli pismo zostało nadane w zagranicznym urzędzie pocztowym, termin jego wniesienia należy uznać za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo to zostało przekazane polskiej placówce pocztowej operatora publicznego (art. 57 § 5 pkt 2 kpa)". Nie dotyczy to jednak nadania pisma w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. W tym bowiem wypadku termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w takiej placówce pocztowej". Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku. Choć odwołanie nadano 30 października 2020 r. w placówce pocztowej operatora świadczącego usługi powszechne w Wielkiej Brytanii, jakim bez wątpienia jest przedsiębiorstwo państwowe Royal Mail (załączone do skargi potwierdzenie nadania), to od 1 lutego 2020 r. Wielka Brytania nie jest już państwem członkowskim Unii Europejskiej, wyszła z niej 31 stycznia 2020 r. o godz. 24:00 CET; nie zalicza się grona państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), będących jednocześnie stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wszak są nimi: Islandia, Lichtenstein i Norwegia. Brak jest podstaw do przyjęcia wniosku, że Wielka Brytania spełnia kryterium państwa, o którym mowa w art. 57 § 5 pkt 2 kpa. Nie można uznać, że nadanie odwołania w placówce pocztowej Royal Mail w Wielkiej Brytanii odniosło ten skutek, że termin na wniesienie odwołania został zachowany. Istotne w niniejszej sprawie jest to, że przesyłkę zawierającą odwołanie doręczono Prezydentowi dopiero 4 listopada 2020 r. za pośrednictwem firmy kurierskiej GLS. Ten moment determinuje wynik oceny zachowania terminu, o którym mowa w 129 § 2 kpa (k. 16, 34-36v akt sądowych). Skargę kasacyjną wniosła M.S., zastępowana przez r. pr. K.M., zaskarżając wyrok I SA/Wa 299/21 w całości, zarzucając wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego: art. 151 ppsa w zw. z art. 57 § 5 pkt 2 kpa w zw. z art. 68 w zw. z art. 126 umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2019/C 66 I/01), przez błędne przyjęcie, że złożenie odwołania w dniu 30 października 2020 r. w Wielkiej Brytanii nastąpiło z naruszeniem terminu z uwagi na to, że z dniem 1 lutego 2020 r. Wielka Brytania opuściła Unię Europejską, podczas gdy w okresie od dnia 1 lutego 2020 roku do dnia 31 grudnia 2020 roku Wielka Brytania znajdowała się w okresie przejściowym i w tym czasie obowiązywały przepisy przejściowe, które nadal uznawały nadanie w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w Wielkiej Brytanii za doręczone do polskiego organu z chwilą nadania w placówce zagranicznej, a wobec tego skarżąca złożyła odwołanie w terminie. Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenia na rzecz skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych; przeprowadzenie rozprawy (k. 42-49 akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 ppsa, wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Mimo, że w skardze kasacyjnej wskazano podstawę z art. 174 pkt 1 ppsa (naruszenie prawa materialnego), mimo że wszystkie wzorce kontroli stanowią przepisy postępowania z drugiej (art. 174 pkt 2 ppsa ) podstawy kasacyjnej. Mimo tej niestaranności, zarzut skargi kasacyjnej nadawał się do rozpoznania. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie było zagadnienie, czy skarżąca wniosła odwołanie z zachowaniem terminu, przy uwzględnieniu stanu prawnego w dniu wniesienia odwołania i wydania zaskarżonego postanowienia. Zasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 57 § 5 pkt 2 kpa w zw. z art. 68 w zw. z art. 126 umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2019/C 66 I/01; dalej Umowa o wystąpieniu ). Sąd I instancji nie dostrzegł, że Kolegium wydając zaskarżone postanowienie całkowicie pominęło przepisy Umowy o wystąpieniu. Nadanie odwołania przez skarżącą dnia 30 października 2020 r. w placówce pocztowej operatora świadczącego usługi powszechne w Wielkiej Brytanii (Royal Mail; k. 4 akt sądowych) odniosło ten skutek, że termin na wniesienie odwołania został zachowany. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że Wielka Brytania z dniem 1 lutego 2020 r. nie jest już państwem członkowskim Unii Europejskiej, bowiem wystąpiła z niej z dniem 31 stycznia 2020 r. o godzinie 24:00 CET. Jednak nadal w dniu nadania odwołania i w dniu wydania zaskarżonego postanowienia nadanie przesyłki w placówce pocztowej operatora świadczącego usługi powszechne w Wielkiej Brytanii, spełniało przesłanki z art. 57 § 5 pkt 2 kpa. Sąd I instancji niesłusznie pominął, że w okresie od 1 lutego 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. trwał okres przejściowy wprowadzony Umową o wystąpieniu. Do dnia 31 grudnia 2020 r., do godziny 24:00 CET w zakresie doręczania pism miało zastosowanie rozporządzenie unijne w sprawie doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w stosunkach między Wielką Brytanią a państwami członkowskimi UE. Jak słusznie wskazano w skardze kasacyjnej, zgodnie z art. 126 umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej: "Obowiązuje okres przejściowy lub okres wdrażania, który rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej Umowy i kończy się w dniu 31 grudnia 2020 r.". Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej weszła w życie z dniem wystąpienia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, a więc z dniem 1 lutego 2020 r. Okres przejściowy obowiązywał od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. Zgodnie z art. 68 Umowy o wystąpieniu: "W Zjednoczonym Królestwie, jak również w państwach członkowskich w sytuacjach obejmujących Zjednoczone Królestwo zastosowanie mają następujące akty zgodnie z poniższym: a) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1393/2007 ma zastosowanie do dokumentów sądowych i pozasądowych, które wpłynęły do jednego z następujących podmiotów w ramach ich doręczenia przed zakończeniem okresu przejściowego: (i) jednostki przyjmującej; (ii) organu centralnego państwa, w którym ma nastąpić doręczenie; lub (iii) przedstawiciela dyplomatycznego lub konsularnego, urzędników pocztowych lub sądowych, urzędników lub innych właściwych osób w państwie, do którego dokument jest adresowany, jak określono w art. 13, 14 i 15 tego rozporządzenia; b) rozporządzenie Rady (WE) nr 1206/2001 84 ma zastosowanie do wniosków, które wpłynęły przed zakończeniem okresu przejściowego do jednego z następujących podmiotów: (i) sądu wezwanego; [...]." Dlatego stanowisko Kolegium zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu należy uznać za nieprawidłowe, czego Sąd I instancji z naruszeniem art. 151 ppsa w zw. z art. 57 § 5 pkt 2 kpa w zw. z art. 68 w zw. z art. 126 umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2019/C 66 I/01), nie dostrzegł. Skoro istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a Sąd I instancji z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. art. 57 § 5 pkt 2 kpa w zw. z art. 68 w zw. z art. 126 umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2019/C 66 I/01), oddalił skargę, przeto Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ppsa, uchylił wyrok I SA/Wa 299/21 w całości i rozpoznał skargę. Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze wyżej przedstawioną wykładnię wskazanych przepisów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. art. 57 § 5 pkt 2 kpa w zw. z art. 68 w zw. z art. 126 Umowy o wystąpieniu uchylił zaskarżone postanowienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, uwzględniając art. 153 ppsa, rozpozna odwołanie merytorycznie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa. Skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa), przeto Sąd I instancji zwróci skarżącej kwotę 100 zł opłaty od wniosku o uzasadnienie wyroku (k. 29 akt sądowych).