I OSK 843/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 września 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 631/21 w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 lutego 2021 r., nr SKO-NP-4115-355/20 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 7 września 2021 r. III SA/Kr 631/21, oddalił skargę J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 lutego 2021 r. nr SKO-NP-4115-355/20 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J. N., zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt, 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją skarżącej z pracy oraz niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, oraz że charakter opieki wykonywanej przez skarżącą umożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy oraz niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, a nadto charakter, częstotliwość, rozmiar czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze. Na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2. zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt. 1 p.p.s.a., kosztów postępowania według norm przepisanych, 3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie w formie zdalnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie miała zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna oparta została zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego, jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. Mając na uwadze fakt, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, który w tej sprawie przesądzał o podejmowanych czynnościach procesowych, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut dotyczący przepisu prawa materialnego. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w chwili wydawania zaskarżonej decyzji Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.; dalej: u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W orzecznictwie podnosi się, że "zgodnie z tym przepisem podstawowym warunkiem, od którego spełnienia zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia bądź kontynuowania pracy zarobkowej" (zob. wyrok NSA z 16.11.2023 r., I OSK 1946/22, LEX nr 3634295). "Do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego wnioskodawcy zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować" (zob. wyrok NSA z 24.08.2023 r. I OSK 1575/22, LEX nr 3599120; wyrok NSA z 12.07.2023 r. I OSK 1096/22, LEX nr 3613994). Taka wykładnia przepisu nie jest w skardze kasacyjnej kwestionowana, bowiem zarzucono jedynie niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. "Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego zakłada potrzebę wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na ustalony stan faktyczny sprawy albo dlaczego, ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być w sprawie zastosowany - co innymi słowy polega na zarzuceniu błędu subsumcji (niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez sąd administracyjny, rozumiane jest więc, jako sytuacja polegająca albo na bezzasadnym tolerowaniu błędu subsumcji popełnionego przez organ administracyjny, albo wręcz przeciwnie, na bezzasadnym zarzuceniu organowi popełnienia takiego błędu) - zaś ocena zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy" (wyrok NSA z 20.04.2023 r. II GSK 2168/22, LEX nr 3578308). Innymi słowy, "brak jest podstaw prawnych do skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie. Błędne zastosowanie (lub niezastosowanie) przepisów prawa materialnego zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego skutecznego podważenia tych ustaleń" (wyrok NSA z 12.01.2024 r. III FSK 3553/21, LEX nr 3652647. "Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego kwestionowanego w ramach tych zarzutów, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie" (wyrok NSA z 17.11.2023 r. III OSK 6547/21, LEX nr 3647763). W niniejszej sprawie ustalenia Sądu I instancji dotyczące tego, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, nie istniał związek, w którym to konieczność sprawowania opieki była przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej - nie zostały skutecznie podważone w ramach zarzutów opartych na drugiej podstawie kasacyjnej. Mimo tego bowiem, że taki zarzut się pojawił, nie był on jednak skuteczny. W orzecznictwie podnosi się bowiem, że "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. ma charakter wynikowy. Przepisy wynikowe nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tych przepisów zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym - jej zdaniem - sąd pierwszej instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie tego rodzaju przepisów ogólnych jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom" (wyrok NSA z 21 września 2022 r. II OSK 4017/19, LEX nr 3426553). Skoro zatem ustalenia faktyczne, na których Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie, nie zostały skutecznie podważone, to również zarzut niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie mógł odnieść skutku. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.