I OSK 833/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.D. i M.Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 896/20 w sprawie ze skargi I.D. i M.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 7 lipca 2020 r. nr SKO-711-2/20 w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 896/20 oddalił skargę I.D. i M.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 7 lipca 2020 r., nr SKO-711-2/20, w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli skarżący, zarzucając Sądowi I instancji: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 11 oraz art. 8, polegające na niepodjęciu przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. II. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 pkt 1 w zw. z art. 1 pkt 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. z 2019 r. poz. 1314), zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. niezgodność z dyspozycjami art. 5 pkt 1 w zw. z art. 1 pkt 1a ustawy oraz z przedstawionym materiałem dowodowym; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 pkt 1 w zw. z art. 1 pkt 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości poprzez nieuwzględnienie skargi i niewłaściwe zastosowanie ww. przepisu, polegające na błędnym przyjęciu, że sprzedaż nieruchomości przy ulicy M. w 1989 r., której właścicielką była matka skarżących, H.Ś., nie została dokonana w trybie wywłaszczenia lub pod jego groźbą, zaś materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie nie daje podstaw do takiego stwierdzenia. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, a także zasądzenie od Prezydenta Miasta Torunia na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o rozpoznanie skargi na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Na wstępie należy poczynić uwagę porządkującą, bowiem choć skarga kasacyjna formułuje zarzuty naruszenia przepisów postępowania "w zw. z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 11. art. 8" to jednocześnie nie precyzuje literalnie przepisów, którego aktu prawnego one dotyczą. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzuty te dotyczą naruszenia przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał. Zważywszy na stanowisko strony skarżącej kasacyjnie, zaprezentowane na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podkreślić trzeba, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Poza właściwością sądów administracyjnych pozostaje rozstrzyganie o odpowiedzialności karnej za czyny zabronione. Sądowoadministracyjna kontrola sprowadza się do weryfikacji, pod względem legalności, zaskarżonych decyzji. W badanym przypadku przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 7 lipca 2020 r. Decyzja ta została wydana w toku postępowania administracyjnego. Każde postępowanie administracyjne, powinno być prowadzone z poszanowaniem zasad ustanowionych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2025, poz. 572 – dalej jako: k.p.a.). Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy ma służyć transparentności ustaleń organów i umożliwiać ich kontrolę. Podkreślić trzeba, że prawo do aktywnego wpływania na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy przysługuje również stronom postępowania. Ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia sprawy muszą zatem poddawać się kontroli. W świetle zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego trafnie przyjęły organy, że nieruchomość przy ul. M. w T. została zbyta na rzecz Skarbu Państwa w drodze zwykłej umowy cywilnoprawnej (aktu notarialnego) w 1988 r. Zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia odmiennych ustaleń, a mianowicie że do zawarcia umowy aktu notarialnego doszło pod groźbą wywłaszczenia, która w świetle obowiązujących wówczas przepisów (ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) uzasadniałaby stwierdzenie przymusowego charakteru transakcji. Fakt wywłaszczenia lub przejęcia nieruchomości "pod groźbą wywłaszczenia" w rozumieniu tych przepisów, musiałby zostać udokumentowany. Takie dokumenty nie zostały jednak przedstawione w niniejszej sprawie, a w aktach tej sprawy brak śladów podjęcia jakichkolwiek czynności wywłaszczeniowych. Wnikliwa analiza treści aktu notarialnego wskazuje natomiast, że w jego § 8 notariusz zwrócił uwagę stronom na skutki podatkowe wynikające z art. 9 ustawy o opłacie skarbowej. Natomiast w § 10 aktu notarialnego znajduje się zapis, że przedpłaty na podatek dochodowy nie ustalono na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 roku o podatku dochodowym (Dz.U. 1988 nr 4, poz. 37). Odnosząc się w pierwszej kolejności do § 8 aktu notarialnego oraz art. 9 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. 1975 nr 12, poz.29) zauważyć trzeba, że strony aktu notarialnego zostały w istocie poinformowane, że podstawę wymiaru opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnych oraz dokumentów stwierdzających te czynności stanowi wartość rynkowa przedmiotu czynności cywilnoprawnej w dniu jej dokonania. Odwołanie do art. 9 ustawy o opłacie skarbowej jest o tyle istotne, że przywoływana w § 8 aktu notarialnego ustawa z 19 grudnia 1975 roku o opłacie skarbowej przewidywała, że nie podlegają opłacie skarbowej podania i załączniki do podań, czynności urzędowe, świadectwa, zezwolenia i pełnomocnictwa w sprawach wywłaszczeniowych, łącznie z czynnościami cywilnoprawnymi i dokumentami stwierdzającymi przeniesienie własności rzeczy lub praw na podstawie przepisów o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej). Jak wynika z § 8 aktu notarialnego, w odniesieniu do spornej umowy, przepis ten jednak nie znajdował zastosowania. Powoływany w § 10 aktu notarialnego przepis art. 10 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 roku o podatku dochodowym (Dz.U. 1988 nr 4, poz. 37) regulował kwestię opodatkowania podatkiem dochodowym osób fizycznych. W art. 10 ust. 1 pkt 15 tej ustawy, zawierał katalog zwolnień, wskazując m.in., że wolne od podatku dochodowego są przychody uzyskane z tytułu odszkodowania wypłacanego stosownie do przepisów ustawy o wywłaszczeniu nieruchomości lub z tytułu sprzedaży nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie, a także z tytułu sprzedaży nieruchomości w związku z realizacją przez nabywcę prawa pierwokupu stosownie do przepisów ustawy o gospodarce gruntami. Jak jednak wynika z § 10 aktu notarialnego, w odniesieniu do spornej umowy zastosowanie znajdował inny przepis, tj. art. 10 ust. 1 pkt 20 (przywołanym w akcie notarialnym) stanowiący, że wolne od podatku są przychody uzyskane z tytułu sprzedaży budynków lub ich części, lokali mieszkalnych stanowiących odrębne nieruchomości, gruntów, prawa wieczystego użytkowania, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego oraz prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, wynikających z przydziału spółdzielni mieszkaniowych. W świetle powyższego trafnie oceniły organy, że treść aktu notarialnego wskazuje, że do sprzedaży nieruchomości przez H.Ś. nie doszło w administracyjnym trybie przymusowego jej przejęcia, bez jej zgody. Argumenty dotyczące "presji" ze strony ówczesnych organów nie zostały w toku postępowania udokumentowane. Natomiast dokumenty zgromadzone w sprawie, w tym akt notarialny, dowodzą wniosku przeciwnego, a mianowicie że transakcja była sprzedażą w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, a nie wywłaszczeniem czy przejęciem nieruchomości. W świetle powyższego trafnie przyjęły organy i słusznie stanowisko to zaaprobował Sąd I instancji, że ustawowe uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (przewidziane w art. 5 w związku z art. 1 ust. 1a ustawy z 29 lipca 2005 r.) dotyczy wyłącznie sytuacji, w której użytkowanie wieczyste przyznano w zamian za rzeczywiste wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (bądź jednostki samorządu terytorialnego) przed 5 grudnia 1990 r. Jedynie w takich przypadkach mówić można o swoistej rekompensacie za przymusowe odebranie własności. Natomiast, w świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustawowe nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Dlatego też skargę kasacyjną należy uznać za niezasadną. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.