I OSK 769/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. N. i J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Po 280/22 w sprawie ze skargi G. M. i S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego podziału nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od G. M. na rzecz D. N. i J. N. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Po 280/22 w sprawy ze skargi G. M. i S. M. (Skarżący, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu (Kolegium) z [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego podziału nieruchomości uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy Opatówek z [...] października 2021 roku nr [...] oraz zasądził od Kolegium na rzecz skarżących kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Decyzją z [...] października 2021 r. Burmistrz Gminy Opatówek umorzył w całości postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza Gminy Opatówek z [...] marca 2018 r., zatwierdzającą podział nieruchomości stanowiącej własność Skarżących. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskiem z 14 lipca 2020 r. Skarżący wnieśli o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną z 22 marca 2018 r. w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 w zw. z art. 147 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), oraz wstrzymanie wykonalności tej decyzji w oparciu o art. 152 § 1 k.p.a. i zobowiązanie uczestników postępowania D. i J. N. do niewykonywania jakichkolwiek prac na niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] oraz zaprzestania prac już rozpoczętych. W ocenie organu I instancji przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. została przez wnioskodawców udowodniona, bo przedłożyli oni wyrok Sądu Rejonowego w Kaliszu sygn. akt II K 632/20 z dnia 14 stycznia 2021 r. wraz z klauzulą prawomocności. Natomiast zdaniem organu nie został zachowany termin na wniesienie podania o wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., tj. jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Wnioskodawcy dowiedzieli się bowiem o nowych okolicznościach faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał ww. decyzję, już w roku 2019. Wynika to z zawiadomienia z 11 czerwca 2019 r. do Prokuratury Rejonowej w Kaliszu o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu przez nieustalone osoby podpisu Skarżących na wniosku o wydanie postanowienia o zaopiniowanie wstępnego podziału działki nr [...], wniosku o wydanie decyzji zatwierdzającej projekt podziału działki, oświadczeniu o zrzeczeniu się prawa do odwołania, załączonego do wniosku o wznowienie postępowania. Wobec powyższego, termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania upłynął 11 lipca 2019 r. Mając na uwadze powyższe organ uznał, że zasadne było umorzenie postępowania. Skarżący wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 8, art. 80, art. 105 § 1, art. 148 § 1 k.p.a. Nadto pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z [...] stycznia 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jego ocenie miesięczny termin, o którym mowa w tym przepisie, nie może być liczony, jak tego domagają się Skarżący od dnia zapoznania się przez nich z dokumentacją biegłego grafologa 19 czerwca 2020 r. Termin ten liczony jest bowiem od dnia uzyskania informacji o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym strona powzięła informację, że okoliczność ta może stanowić podstawę wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że w jego ocenie organy orzekające w sprawie nie przeanalizowały całego materiału dowodowego i uzasadniając decyzje w przedmiotowej sprawie, nie oceniły kompleksowo przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a. Zdaniem Sądu pierwszej instancji uwadze organów uszło, że Skarżący wskazali na dwie przesłanki wznowienia postępowania. Przesłanką, której w ocenie Sądu Wojewódzkiego organy nie analizowały, pod kątem zachowania terminu z art. 148 § 1 i § 2 k.p.a., była przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., a mianowicie, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący swoje twierdzenia odnośnie fałszerstwa podpisów na dokumentach oparli na opinii grafologa, wydanej w trakcie postępowania przygotowawczego, z którą zapoznali się 19 czerwca 2021 r. Nastąpiło to jeszcze przed prawomocnym stwierdzeniem, że doszło do podrobienia podpisów. Natomiast wraz z pismem z 15 kwietnia 2021 r., Skarżący przedłożyli wyrok Sądu Rejonowego w Kaliszu sygn. akt II K 632/20 z dnia 14 stycznia 2021 r. wraz z klauzulą prawomocności, potwierdzający przypuszczenia Skarżących co do sfałszowania dowodów. W ocenie Sądu Wojewódzkiego w przedmiotowej sprawie organy mając już wiedzę o takowym orzeczeniu sądu, nie poddały go stosownej analizie. Ponadto Sąd Wojewódzki stwierdził, że organy nie przeanalizowały pod kątem zachowania terminu z art. 148 § 1 k.p.a., także przesłanki wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazał, że organ błędnie utożsamia moment, w którym Skarżący powzięli przypuszczenie, iż mogły zaistnieć okoliczności stanowiące podstawę do wznowienia postępowania z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z momentem w którym dowiedzieli się o okoliczności stanowiącej podstawę do jego wznowienia. Z treści cytowanego przepisu wynika, że wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Podkreślił, że organ nie może liczyć biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania na podstawie tej przesłanki od dnia w którym Skarżący złożyli zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Od powyższego skargę kasacyjną wywiedli D. i J. N. (Uczestnicy) zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: I. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Organu I i II instancji w sytuacji, gdy decyzje Organów odpowiadały prawu, a w związku z tym naruszenie następujących przepisów: 1) art. 148 § 1 k.p.a. w z w. z art. 145 § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że podanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną można wnieść dopiero po stwierdzeniu sfałszowania dowodu orzeczeniem sądu lub innego organu, gdyż dopiero po takim stwierdzeniu organ może wznowić postępowanie, podczas gdy literalna wykładnia przepisu art. 148 § 1 k.p.a. wskazuje, że miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie od uprawomocnienia się orzeczenia sądu (innego organu) stwierdzającego sfałszowanie dowodu, co doprowadziło Sąd do błędnego ustalenia, że Skarżący dochowali miesięcznego terminu na złożenie podania o wznowienie postępowania; 2) art. 148 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5) k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z uwagi na wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych nieznanych organowi nie należy liczyć od dnia, w którym strona powzięła wiedzę o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, lecz od innego - nie zdefiniowanego przez Sąd momentu, co doprowadziło Sąd do błędnego ustalenia, że Skarżący dochowali miesięcznego terminu na złożenie podania o wznowienie postępowania podczas gdy termin ten minął najpóźniej 12 lipca 2019 r., tj. po upływie miesiąca od dnia złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przez Skarżących; 3) art. 16 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnych co doprowadziło Sąd do rozstrzygnięcia wątpliwości co do ustalenia, kiedy Skarżący dowiedzieli się o okolicznościach mogących stanowić podstawę do wznowienia postępowania na niekorzyść wydanej decyzji o podziale nieruchomości, pomimo że brak było dowodów świadczących o tym, że Skarżący dowiedzieli się o powyższych okolicznościach w terminie umożlwiającym im wniesienie wniosku o wznowienie postępowania; II. art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez ograniczenie się do wskazania w uzasadnieniu wyroku, że organy nie poddały analizie wyroku Sądu stwierdzającego sfałszowanie dowodów, oraz że "organ błędnie utożsamia moment w którym skarżący powzięli przypuszczenie, iż zaistniały okoliczności stanowiące podstawę do wznowienia postępowania z przyczyn wskazanych w art, 145 § 1 pkt 5) k.p.a. z momentem, w którym dowiedzieli się o okoliczności stanowiącej podstawę do jego wznowienia jak również że "organ nie może liczyć biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania na podstawie tej przesłanki od dnia w którym skarżący złożyli zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa", bez wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w tym zakresie oraz bez wskazania, który moment stanowił początek biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, co w zasadzie uniemożliwia Skarżącym kasacyjnie podjęcie polemiki z rozstrzygnięciem sądu w tym zakresie; III. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez WSA stanu faktycznego bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, z pominięciem znacznej części znajdujących się w aktach sprawy dokumentów w postaci; a) zawiadomienia o czynnościach przyjęcia przebiegu granic nieruchomości z dnia 8 stycznia 2018 r. (podpisane przez Strony), b) umowy zamiany sporządzonej w formie aktu notarialnego rep. A nr [...] z dnia [...] maja 2018 r, zawartej między D. i J. N., a G. i S. M., c) zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa fałszerstwa z dnia 11 czerwca 2019 r., d) pisma Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego skierowanego do G. M. z dnia [...] czerwca 2019 r. co doprowadziło Sąd do przedstawienia stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji uznania, że termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia zapoznania się przez Skarżących z opinią grafologa przedłożoną do akt postępowania karnego, tj. od dnia 19 czerwca 2020 r., podczas gdy w dniu 8 stycznia 2018 r. Skarżący uczestniczyli w czynnościach ustalających podział ich działki, w dniu 30 maja 2018 r. zawarli umowę powołując się na dokonany podział, a w dniu 11 czerwca 2019 r. złożyli zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa wskazując, że podpisy na określonych dokumentach znajdujących się w aktach sprawy podziałowej nie zostały złożone przez nich, a zatem najpóźniej w dniu 11 czerwca 2019 r. Skarżący mieli pełną wiedzę zarówno o treści decyzji podziałowej, jak i ewentualnych nieprawidłowościach mających miejsce w toku postępowania. IV. art. 133 § 1 p.p.s.a, poprzez dokonanie przez Sąd kontroli ustaleń faktycznych Organów w zakresie dochowania przez Skarżących terminu na złożenie podania o wznowienie postępowania z pominięciem znacznej części znajdujących się w aktach sprawy dokumentów w postaci: a) zawiadomienia o czynnościach przyjęcia przebiegu granic nieruchomości z dnia 8 stycznia 2018 r. (podpisanego przez Strony), b) umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego rep. A nr [...] z dnia [...] maja 2018 r. zawartej między D. i J. N., a G. i S. M., c) zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa fałszerstwa z dnia 11 czerwca 2019 r., d) pisma Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego skierowanego do G.M. z dnia [...] czerwca 2019 r., co doprowadziło Sąd do przedstawienia stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji uznania, że termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia zapoznania się przez Skarżących z opinią grafologa przedłożoną do akt postępowania karnego, tj. od dnia 19 czerwca 2020 r., podczas gdy w dniu 8 stycznia 2018 r, Skarżący uczestniczyli w czynnościach ustalających podział ich działki, w dniu 30 maja 2018 r. zawarli umowę powołując się na dokonany podział, a w dniu 11 czerwca 2019 r, złożyli zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa wskazując, że podpisy na określonych dokumentach znajdujących się w aktach sprawy podziałowej nie zostały złożone przez nich, a zatem najpóźniej w dniu 11 czerwca 2019 r. Skarżący mieli pełną wiedzę zarówno o treści decyzji podziałowej, jak i ewentualnych nieprawidłowościach mających miejsce w toku postępowania. Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Na podstawie ww. zarzutów wniesiono : 1) na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i rozpoznanie skargi, 2) na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. oddalenie skargi, ewentualnie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, 3) na podstawie art. 203 pkt 2) p.p.s.a. zasądzenie od Skarżących na rzecz Skarżących kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 4) na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. rozpoznanie skargi na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną G. M. i S. M. wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżących kasacyjnie na rzecz uczestników postępowania zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Sąd kasacyjny wyjaśnia na wstępie, że wskazane w skardze kasacyjnej przepisy art. 145 i art. 16 k.p.a. uznać należy nie za przepisy procesowe ale za przepisy o charakterze materialnym, pomimo zamieszczenia ich w ustawie procesowej. Uchybienie w powiązaniu tych przepisów z prawidłową podstawą to jest z podstawą wskazaną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. nie uniemożliwia jednak Sądowi kasacyjnemu odniesienia się do z nich. W petitum skargi kasacyjnej zostało bowiem jasno wskazane, że naruszenia przez Sąd Wojewódzki tychże przepisów Uczestnicy upatrują w ich błędnej wykładni, która skutkowała następnie ich niewłaściwym zastosowaniem (zarzut dotyczący art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a.) oraz ich niezastosowaniem (zarzut dotyczący naruszenia art. 16 § 1 k.p.a). Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczą w istocie dwóch problemów : zachowania przez Skarżących terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z uwagi na zaistnienie przyczyny o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. (zarzuty objęte punktem I.1, oraz częściowo zarzuty objęte punktem II III i IV petitum skargi kasacyjnej) oraz kwestii związanej z terminem do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania w przypadku powoływania się na okoliczności objęte punktem 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (zarzut objęty punktem I.2 oraz częściowo zarzuty objęte punktami II III i IV petitum skargi kasacyjnej). W ocenie Sądu kasacyjnego, pomimo podniesienia zarówno zarzutów naruszenia przepisów postępowania jak i zarzutów o charakterze materialnym, odniesienie się do pierwszego z przywołanych wyżej problemów wymaga zbadania prawidłowości wykładni art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 148 § 1 k.p.a. przyjętej przez Sąd Wojewódzki. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie mają charakter wtórny. Uczestnicy za wadliwe uznają stanowisko, że do wniesienia podania w związku z przyczyną, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. konieczne jest przedłożenie prawomocnego orzeczenia sądu lub innego organu. W ich ocenie wniosek taki winien być złożony w terminie miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do złożenia takiego wniosku. W ocenie Uczestników z akt postępowania wynika, że Skarżący wiedzę o okoliczności stanowiącej podstawę do złożenia wniosku mieli już w maju 2018 r., to jest w dacie zawarcia umowy zamiany, a w maju i czerwcu 2019 r. podjęli działania zmierzające do ukarania osoby, która podrobiła ich podpisy. W ocenie Uczestników, najpóźniej z dniem złożenia przez Skarżących zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, to jest z dniem 11 czerwca 2019 r. mieli oni widzę o okoliczności uzasadniającej złożenie wniosku o wznowienie postępowania z uwagi na okoliczności wskazane w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Odnosząc się do argumentacji Skarżących wskazać należy na wstępie, że rzeczywiście, w świetle art. 148 § 1 k.p.a. "podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania". Jednocześnie zgodnie z art. 145 § 2 k.p.a. "z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego". Zatem ustawodawca wprowadza miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania wskazując jednak przy tym, że wznowienie postępowania z przyczyn, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., może nastąpić wyjątkowo przed uzyskaniem stwierdzeniem popełnienia przestępstwa lub sfałszowania dowodu orzeczeniem sądu lub innego organu. Innymi słowy, ustawodawca przewiduje, że co do zasady, wznowienie postępowania z uwagi na podstawy o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. może nastąpić dopiero po stwierdzeniu sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu. Z zestawienia powyższych przepisów wynika zatem, że w przypadku przywołania jako podstawy podania o wznowienie przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. termin na jego złożenie może ulec modyfikacji z uwagi na konieczność przedłożenia organowi stosownych orzeczeń sądu lub innego organu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, akceptuje się stanowisko, że złożenie wniosku o wznowienie postępowania z powołaniem się na oczywistość popełnienia przestępstwa bez jednoczesnego przedstawienia prawomocnego wyroku karnego skazującego winno skutkować wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jak wyjaśniono w wyroku NSA z 24 listopada 2022 r., II OSK 4024/19 "zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych ustalenie faktu, że dowody, na których zostało oparte rozstrzygnięcie, zostały sfałszowane, nie należy do właściwości organu rozpatrującego wniosek o wznowienie postępowania. Okoliczność bowiem sfałszowania dowodów powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem właściwego sądu lub organu (por. wyroki NSA z 2.06.2000r., I SA 1123/99; z 27.10.2016r., I OSK 1663/16; z 14.11.2017r., II OSK 440/16; z 28.06.2019r., II OSK 1539/18; z 9.10.2019r., I OSK 511/18). Organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania nie może bowiem wstępować w kompetencje nieprzewidziane dla niego, ryzykując dodatkowo dokonanie odmiennej oceny od oceny przeprowadzonej przez powołane do tego sądy i organy (wyrok NSA z 16.02.2022r., I OSK 664/19, LEX nr 3307973)". W wyroku z 16 października 2024 r., II OSK 2835/21 NSA wyjaśnił, że "zasadniczo wznowienie postępowania ze względu na fałszerstwo dowodów jest możliwe dopiero po stwierdzeniu tego faktu orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu, z wyjątkiem sytuacji z art. 145 § 2-3 k.p.a. Przyjmuje się zatem, że warunkiem skutecznego żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. jest przedłożenie przez stronę dowodu w postaci orzeczenia sądowego lub innego właściwego organu stwierdzającego fałszerstwo dowodu. Dzieje się tak, gdyż konstrukcja prawna przesłanek wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. jest w znacznej części identyczna. Przestępstwo co do zasady powinno być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu i w tym zakresie jest to wymóg analogiczny jak w przypadku stwierdzenia fałszu dowodu (dokumentu). Zatem strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy lub że decyzję wydano w wyniku przestępstwa, musi przedłożyć organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego tę okoliczność (por. np. wyrok NSA z 16 lutego 2023 r., II OSK 2858/21, LEX nr 3568734)." Skoro zatem dla wznowienia postępowania z uwagi na zaistnienie przyczyny, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. konieczne jest przedstawienie wyroku karnego skazującego to uznać należy, że samo powzięcie wiedzy przez wnioskodawcę o okolicznościach faktycznych mogących świadczyć o zaistnieniu przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. nie może być uznane za rozpoczęcie biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że w świetle art. 145 § 2 k.p.a. wznowienie postępowania jest możliwe przed uzyskaniem orzeczenia sądu lub innego organu stwierdzającego sfałszowania dowodu lub popełnienia o ile zostaną spełnione łącznie przesłanki oczywistości sfałszowania dowodu lub popełnienie przestępstwa, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Zatem nawet ewentualna oczywistość popełnienia przestępstwa, o ile nie jest spełniona przesłanka uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego nie jest wystarczająca dla wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. Prawidłowo zatem Sąd Wojewódzki wywiódł, że ogólny termin wznowienia postępowania, wynikający z art. 148 § 1 k.p.a., w odniesieniu do przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. może ulec modyfikacji w szczególnych okolicznościach. Prawidłowo również ustalił, że takie szczególne okoliczności zaistniały w rozpoznawanej sprawie. Sąd kasacyjny podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący swoje twierdzenia odnośnie fałszerstwa podpisów na dokumentach oparli na opinii grafologa, wydanej w trakcie postępowania przygotowawczego, z którą zapoznali się w dniu 19 czerwca 2021 r. Nastąpiło to jeszcze przed prawomocnym stwierdzeniem, że doszło do podrobienia podpisów. Przypomnieć należy, że w terminie miesiąca od zapoznania się przez pełnomocnika Skarżących z powyższą opinią złożył on wniosek o wznowienie postępowania. Słusznie również Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że wraz z pismem z 15 kwietnia 2021 r., Skarżący przedłożyli wyrok Sądu Rejonowego w Kaliszu sygn. akt II K 632/20 z dnia 14 stycznia 2021 r. wraz z klauzulą prawomocności, potwierdzający przypuszczenia Skarżących co do sfałszowania dowodów. Przedłożenie tego dokumentu skutkowało wydaniem przez organ 29 kwietnia 2021 r. postanowienia o wznowieniu postępowania. Uznać zatem należy, że w zakresie wskazanej przez pełnomocnika Skarżących podstawy z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. brak było podstaw dla wydania decyzji o umorzeniu postępowania z uwagi na złożenie wniosku z uchybieniem terminu, którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. W konsekwencji w tym zakresie za niezasadne uznać należy zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące dokonania nieprawidłowej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 148 § 1 w związku z art. 145 1 pkt 1 k.p.a. Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jest zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. objęte punktami II, III i IV petitum skargi kasacyjnej a dotyczące przyjęcia stanu faktycznego bez wyczerpującego rozważenia całego materiału dowodowego z jednoczesnym pominięciem części znajdujących się w aktach sprawy dokumentów. Zasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie dotyczącym niewskazania przez Sąd Wojewódzki jaki moment, w realiach rozpoznawanej sprawy uznać należy za rozpoczynający bieg terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z uwagi na okoliczności, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd kasacyjny przypomina, że we wniosku o wznowienie postępowania Skarżący powołali się na podstawę zarówno z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. jak i z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to jest powołali się również na wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktyczne lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Postanowieniem z 29 kwietnia 2021 r. organ wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a. uznając, że zaistniały ustawowe przesłanki wznowienia wskazane w obu tych przepisach. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że postanowienie o wznowieniu stanowić będzie podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Organ pierwszej instancji decyzją z [...] października 2021 r. umorzył w całości postępowanie o wznowienie "w oparciu o przesłankę określoną w art. 145 § i pkt 1 i 5 k.p.a.", uznając, że wniosek złożony został z uchybieniem terminu, zaś Kolegium decyzję Burmistrza utrzymało w mocy. W zarzutach objętych punktem II petitum skargi kasacyjnej Uczestnicy wskazywali, że z zaskarżonego wyroku nie wynika, od jakiego momentu liczyć należy w rozpoznawanej sprawie termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z uwagi na okoliczności wskazane w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tym zakresie skarga kasacyjna jest zasadna. Rzeczywiście w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w zakresie przesłanki z art. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd Wojewódzki wskazał, że "organ błędnie utożsamia moment, w którym skarżący powzięli przypuszczenie, iż mogły zaistnieć okoliczności stanowiące podstawę do wznowienia postępowania z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z momentem w którym dowiedzieli się o okoliczności stanowiącej podstawę do jego wznowienia. Z treści cytowanego przepisu wynika, że wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Następnie zaś wyjaśnił, że "organ nie może liczyć biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania na podstawie tej przesłanki od dnia w którym skarżący złożyli zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa". Sąd kasacyjny przypomina w tym miejscu, że zgodnie z art. 149 § 1 k.p.a. w postanowieniu o wznowieniu postępowania należy określić podstawy wznowienia. Następnie organ po wznowieniu postępowania bada, czy rzeczywiście w sprawie wystąpiła przyczyna wznowienia postępowania wskazana w postanowieniu o wznowieniu postępowania. Dopóki nie zostanie dokonana taka ocena, dopóty niedopuszczalne jest ponowne rozpoznawanie sprawy i dokonywanie merytorycznej oceny prawidłowości prawomocnej decyzji (por. P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, art. 149). W konsekwencji ustalenie, czy wniosek o wznowienie postępowania w zakresie wskazującym jako podstawę art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., złożony został w terminie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy organy obu instancji zasadnie uznały, że postępowanie winno ulec umorzeniu w tym zakresie z uwagi na złożenie wniosku z uchybieniem terminu. Sąd Wojewódzki zarzucając organom nieuwzględnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i nieprzeanalizowanie jej pod kątem zachowania terminu z art. 148 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił, w jaki sposób w rozpoznawanej sprawie liczyć należy termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w tym nie wyjaśnił, dlaczego początkiem biegu terminu nie może być data złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. W tym zatem zakresie nie jest możliwe dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Końcowo wskazać należy, że oczywiście niezasadny był zarzut naruszenia art. 16 § 1 k.p.a. Sąd kasacyjny dostrzega znaczenie trwałości decyzji administracyjnych. Zwraca jednak uwagę, że ustawodawca wprowadzając zasadę trwałości decyzji administracyjnej przewidział równocześnie w kodeksie postępowania administracyjnego szereg trybów nadzwyczajnych mogących prowadzić do wzruszenia decyzji ostatecznej. Zatem przyjęcie, że zachowany został termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nie może być uznane za naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej. W konsekwencji, uznając że skarga kasacyjna ma częściowo uzasadnione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Wojewódzki uwzględniając ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i rozważy, czy wniosek o wznowienie postępowania w zakresie przesłanki wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. złożony został z zachowaniem terminu o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. a w konsekwencji, rozważy, czy również w tym zakresie decyzje organów obu instancji umarzające postępowanie wydane zostały z naruszeniem prawa. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a.