I OSK 749/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej X.Y. spółki akcyjnej z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 390/22 w sprawie ze skargi X.Y. spółki akcyjnej z siedzibą w B. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 390/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę X.Y. S.A. [z siedzibą] w B. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (dalej Minister) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego (k. 32, 38-47 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiodła X.Y. S.A. z siedzibą w B. (dalej Spółka, skarżąca lub skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adwokat K.K., zaskarżając wyrok I SA/Wa 390/22 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego - art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z "2018 r. poz. 121 ze zm.", dalej ugn) w zw. z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu [Dz.U. z rozporządzenie z , dalej 1998 r. - uw. NSA], przez błędną wykładnię i przyjęcie, że wpis w księdze wieczystej nr [...], stwierdzający prawo zarządu [...] w L. nie stanowi podstawy do wykazania zarządu, o którym mowa w art. 200 ugn w odniesieniu do spornych nieruchomości, co skutkowało naruszeniem art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece [Dz.U. z 2017 r. poz. 1007, zm. poz. 624, z 2018 r. poz. 106, 431, 1009, dalej kwh - uw. NSA]. Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów (k. 57-59 akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 ppsa, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Skarżąca kasacyjnie nie stawia zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez Ministra, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub zaskarżonej czynności (art. 133 § 1 ppsa; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 343-344, uw. 1). Autorka skargi kasacyjnej jako wzorzec kontroli wskazała art. art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z "2018 r. poz. 121 ze zm.", mimo że dnia 21 października 2021 r. wszedł w życie jednolity tekst ustawy o gospodarce nieruchomościami - Dz.U. z 2021 r. poz. 1899, a w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawa ta obowiązywała w brzmieniu zm. poz. 815 - uwaga NSA). Mimo tej niestaranności, zarzut ten nadawał się do rozpoznania. Skarga kasacyjna zawiera zarzut naruszenia art. 200 ust. 1 pkt 1 ugn. W sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. poz. 464 z późn. zm.), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne [...], które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się następujące zasady: 1) nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych; 2) nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy; 3) w decyzji, o której mowa w pkt 2, ustala się warunki użytkowania wieczystego, z zachowaniem zasad określonych w art. 62 ugn i w art. 236 Kodeksu cywilnego, oraz kwotę należną za nabycie własności, a także sposób zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 2; 4) na poczet ceny nabycia własności, o której mowa w pkt 3, zalicza się zwaloryzowane opłaty poniesione z tytułu zarządu budynków, innych urządzeń i lokali; przy nabyciu użytkowania wieczystego nie pobiera się pierwszej opłaty. W omawianym przypadku dokumentowanie istnienia prawa zarządu na podstawie innych, niż dokumenty, środków dowodowych (oświadczeń strony lub zeznań świadków) może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. nr 23 poz. 120 ze zm.). Wnioskodawca uwłaszczenia winien wskazać, że miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd, użytkowanie), które później zaginęły, albo uległy zniszczeniu (wyrok NSA z 21.1.2022 r. I OSK 401/19, aprobowany przez E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz. Wolters Kluwer 2023, s. 1430, uw. 1 do art. 200). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że istnienia zarządu nie można domniemywać, a można go wykazać środkami dowodowymi określonymi w przepisach rozporządzenia wykonawczego do ustawy o gospodarce nieruchomościami, wydanego na podstawie art. 206 ugn. W § 4 rozporządzenia z 1998 r. uregulowano procedurę stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych. W § 4 ust. 1 pkt 1-10 rozporządzenia z 1998 r. wymieniono zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których możliwe jest stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu. W niniejszej sprawie nie zostało zakwestionowane, że żaden z tych dokumentów nie został w postępowaniu przedłożony ani odnaleziony. Wnioskodawca uwłaszczenia winien był wskazać, że miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd, użytkowanie). Nie sposób zgodzić się ze skargą kasacyjną, że wpis dotyczący prawa zarządu na podstawie decyzji wywłaszczeniowych i odszkodowawczych z lat 1968-1971 w dziale II księgi wieczystej: "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu [...] w L." do stanowiącej przedmiot postępowania nieruchomości, wypełniał przesłankę ustaloną art. 200 ugn. Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy miało niepodważenie przez skarżącą kasacyjnie prawidłowego ustalenia organów, trafnie aprobowanego przez Sąd I instancji, że prawo użytkowania wszystkich działek objętych wnioskiem, wygaszono prawomocną decyzją z dnia [...] nr [...], nie wyeliminowaną z obrotu prawnego. Trafnie Sąd I instancji uznał, że przedmiotowe działki nie były w zarządzie (użytkowaniu) poprzednika prawnego skarżącej w dniu 5 grudnia 1990 r. Decyzją z dnia [...] nr [...] (dalej decyzja z [...]) Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w T. na podstawie art. 57 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz.U. z 1975 r. nr 26 poz. 13), art. 8 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. nr 22 poz. 159), § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1962 r. nr 3 poz. 19), § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r.; ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1983 r. nr 41 poz. 185; zm. nr 62 poz. 286 i z 1984 r. nr 21 poz. 100) I. uznał, że prawo do użytkowania terenu położonego w T.-L. wg. Załącznika przez [...] - wygasło; II. przejęcie w/wym. terenu na rzecz Skarbu Państwa - Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami nastąpi na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego po uprawomocnieniu się nin.[ejszej] decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzję o wygaszeniu użytkowania w/wym. terenu podjęto w związku z wniesieniem przez [...] wniosku odnośnie przejęcia nieruchomości, które zostały zrekultywowane i zagospodarowane po byłych zwałach /zalesione/. Odpis decyzji z [...] opatrzono klauzulą "Niniejsza decyzja jest prawomocna z dniem [...]". W załączniku do decyzji z [...] wymieniono wszystkie działki objęte wnioskiem z [...] (pod L.p.: [...], [...], [...] Załącznika - w błędnie nieponumerowanych aktach Wojewody). Następnie protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] przekazano je Skarbowi Państwa. Wobec tego grunty te nie przeszły w zarząd [...] na podstawie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wobec powyższego zarzut naruszenia wskazanych jako wzorce kontroli art. 200 ust. 1 i 2 ugn i § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia z 1998 r. oraz art. 3 ust. 1 kwh nie mogły zostać uwzględnione. Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną oddalono.