I OSK 734/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia WSA del. Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 703/23 w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 maja 2023 r. znak: SKO.41/2928/OS/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 703/23 oddalił skargę T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 maja 2023 r. znak: SKO.41/2928/OS/2023 utrzymującą w mocy decyzję z dnia 30 marca 2023r., Nr MOPR.D-ŚS.460.95526.4.2023 wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. Z. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł T. Z., reprezentowany przez adwokata z urzędu, zaskarżając wyrok na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy: art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i niewystarczające dla wyjaśnienia sprawy ustalenia faktyczne i prawne, polegające na przyjęciu, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, w sytuacji gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, że stan zdrowia matki skarżącego nie pozwala jej na dłuższe pozostawanie samej w domu, ze względu na problemy z pamięcią potrzebuje opiekuna, który będzie w całodobowej gotowości w razie gdyby podjęła próby opuszczenia domu czy zostawiła włączoną kuchenkę, co świadczy o wysokiej intensywności opieki, a jej stan zdrowia ulega stopniowemu pogorszeniu, zaś okoliczność, że matka skarżącego nie jest osobą leżącą nie powinna prowadzić do wniosku o możliwości podjęcia pracy i braku zasadności przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych; zasądzenie od Skarbu Państwa wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W lakonicznym uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów - art. 7 i 77 § i Kodeksu postępowania administracyjnego, co przejawiło się w braku wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Zwrócono uwagę, że matka skarżącego ma przede wszystkim duże trudności w wychodzeniu z domu, potrzebuje do tego pomocy syna oraz ma problemy z pamięcią. Fakt problemów z pamięcią matki skarżącego winien prowadzić do wniosku o wysokiej intensywności sprawowanej opieki, bowiem nie ma znaczenia faktyczna liczba godzin sprawowanej opieki w ciągu doby, a potrzeba bycia "w gotowości" do pomocy. Powołano się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 360/23 i z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 286/23. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 193 zd. 2 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, ograniczenia się w uzasadnieniu wyroku, jedynie do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, korzystając z tej regulacji prawnej, wobec oddalenia skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu swojego wyroku ograniczył się do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów. I tak, na wstępie rozważań w tym przedmiocie zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Jak stanowi zaś art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Ze względu na wymogi konstrukcyjne skargi kasacyjnej, ich sporządzanie zostało powierzone profesjonalnym podmiotom, których fachowość powinna gwarantować prawidłowe skonstruowanie zarzutów, zgodnie z przepisami p.p.s.a. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które - w jego ocenie - naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki oddalając skargę podzielił stanowisko Kolegium, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a opieką nad matką, co jest podstawowym warunkiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1u.ś.r.). Matka skarżącego nie jest osobą leżącą i jest w stanie samodzielnie poruszać się po domu i samodzielnie funkcjonować, choć z ograniczeniami wynikającymi z wieku i chorób, które jednak nie są na tyle poważne, by powodowały konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia. Również zakres czynności opiekuńczych wobec matki wykonywanych przez skarżącego nie jest tak duży, by uniemożliwiał mu wykonywanie pracy zawodowej, wystarczy odpowiednia organizacja. Sąd I instancji wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązując się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniają stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają, czy też nie podejmują aktywności zawodowej. Pomoc państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem udzielana wyłącznie w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja przez opiekuna, albo nie jest możliwe podjęcie przez niego nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy w ogólnym wymiarze czasu pracy, maksymalnie przez osiem godzin na dobę. Stąd – wbrew przekonaniu skarżącego - do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające samo orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność członka rodziny, ale wymagane jest ponadto każdorazowo ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia. Skarżący kasacyjnie, reprezentowany przez adwokata, sformułował przeciwko wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie jedynie zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Wadliwość konstrukcyjna tak sformułowanego zarzutu wynika z braku powiązania z odpowiednim elementem sądowoadministracyjnej normy odniesienia w zakresie podstaw orzekania sądu administracyjnego. Innymi słowy skarga kasacyjna nie zawiera żadnego zarzutu wobec orzeczenia Sądu I instancji, który proceduje na podstawie przepisów "p.p.s.a." Nie powiązano zatem zarzutów naruszenia przepisów K.p.a. w oparciu, o które procedują organy administracji z odpowiednim przepisem procedury sądowej. Podkreślić należy, że zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w uchwale pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, "Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny (...) obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych". Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego brak ten nie uzasadnia wprawdzie stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie spełnia ustawowych wymogów określonych w art. 176 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2006 r., II FSK 684/05, LEX nr 273665), nie stanowi jednak wypełnienia koniecznego wymogu profesjonalizmu we wnoszeniu skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika i w znacznym stopniu determinuje wynik kontroli instancyjnej. We wniesionej skardze kasacyjnej jej autorka wskazała wyłącznie na naruszenie art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Ze sposobu sformułowania zarzutu wynika, że autorka tej wypowiedzi kwestionuje w istocie prawidłowość oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Natomiast wskazane w tym zarzucie okoliczności zostały wzięte pod uwagę zarówno przez organy orzekające w sprawie, jak też przez Sąd I instancji, co wynika z poczynionych ustaleń zawartych tak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd przywołał oświadczenia skarżącego i jego matki (k. 24, 23, 13), a także wywiady środowiskowe (k. 15, 27) z których wynika, że skarżący mieszka razem z matką. W ramach opieki nad nią skarżący: przygotowuje śniadania, obiady i kolacje, robi zakupy, pierze, sprząta, wychodzi z matką na spacery, czynności te zajmują ok. 5 godzin dziennie. M. Z. nie jest osobą leżącą, jest w stanie poruszać się samodzielnie, nie korzysta z kul ani chodzika, w razie zawrotów głowy przytrzymuje się ściany lub korzysta ze wsparcia syna; korzysta z pieluchomajtek, ale potrzeby fizjologiczne załatwia samodzielnie, łazienka i toaleta są wyposażone w uchwyty; ma duże trudności w wychodzeniu z domu, potrzebuje do tego pomocy syna; ma problemy z pamięcią. Organy administracji i Sąd I instancji brali pod uwagę harmonogram opieki jaką sprawuje T. Z. na swoją matką, który został własnoręcznie podpisany przez niego w dniu 21 marca 2023 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji odniósł się także do podnoszonej przez skarżącego okoliczności wcześniejszego przyznania mu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Analiza akt administracyjnych sprawy oraz akt Sądu I instancji, wydanych w sprawie decyzji i zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie podnoszone w skardze kasacyjnej okoliczności były brane pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięć w sprawie, nie wiadomo zatem, jakie jeszcze dowody miałby pod uwagę wziąć Sąd Wojewódzki i jakie jeszcze ustalenia miałby czynić organ administracji. Skarżący kasacyjnie nie wskazał jakichkolwiek przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które w jego ocenie miałyby zostać naruszone, nie przywołał dowodów, za pomocą których możliwe byłoby podważenie ustaleń dokonanych przez organ, jak też skutecznie ich nie zdyskredytował. Wskazywanie w skardze kasacyjnej jedynie na braki w materiale dowodowym, czy też dowolną ocenę materiału dowodowego - wymogów tych nie spełnia. Zarzut kasacyjny zbudowany w ten sposób sprowadza się jedynie do polemiki z oceną dowodów dokonaną przez organ, co jednak nie mogło odnieść oczekiwanego rezultatu procesowego. Zauważyć jednak można, że ocena materiału dowodowego przeprowadzona przez organ nie była dowolna. Organ szczegółowo odniósł się do dowodów uzyskanych w toku postępowania i na ich podstawie wydał rozstrzygnięcie. Ponawiany w sprawie argument dotyczący możliwości nie wyłączenia kuchenki przez matkę skarżącego jest niewystarczający do zanegowania rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy są sposoby zabezpieczenia przed takim niebezpieczeństwem. Nie podano w skardze kasacyjnej jakichkolwiek innych okoliczności lub dowodów, które nie zostały uwzględnione lub nie dopuszczone przez organ administracji w dotychczasowym postępowaniu. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej oraz wyrażona w art. 77 k.p.a. zasada oficjalności, które obligują organ do zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, nie mogą prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów, które podnosi strona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia wskazanych przepisów są nieuzasadnione i dlatego nie mogły być uwzględnione. Innych natomiast zarzutów skarga kasacyjna nie zawiera. Przywołane w skardze kasacyjnej dwa wyroki WSA w Gdańsku zapadły w zupełnie odmiennych okolicznościach faktycznych rozpoznawanych spraw. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. W odniesieniu do wniosku o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną w ramach prawa pomocy wyjaśnić należy pełnomocnikowi, że zgodnie z przepisami p.p.s.a. orzekanie w tym przedmiocie należy do kognicji właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego ( art.254 § 1 p.p.s.a.).