I OSK 696/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 31/20 w sprawie ze skargi Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2019 r., znak [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 09 września 2021 r. sygn. IV SA/Wa 31/20 oddalił skargę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2019 r., znak [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej jako: "p.p.s.a." oraz art. 134 § 1 p.p.s.a, w związku z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego - dalej jako: "k.p.a.", przepisem art. 1027 K.c. i art. 1145-1146 K.p.c. poprzez brak ustosunkowania się przez Sąd Wojewódzki do okoliczności ujawnienia dwóch aktów stwierdzających prawa do spadku, tj. wyroku Sądu Rejonowego w Żyrardowie z dnia 8 stycznia 2004r. (sygn. akt I Ns 310/03) oraz późniejszego aktu notoryjności wydanego we Francji - co może prowadzić do stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 1 i 2 pkt 3 p.p.s.a.; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez błędne oddalenie skargi Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sytuacji, kiedy zaskarżone postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostało wydane z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności oraz obowiązku prawidłowego i wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie w całości wyroku z dnia 9 września 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 31/20 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie skargi przez bez przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną udzielił uczestnik postępowania M. S. reprezentowany przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu, domagając się oddalenia skargi kasacyjnej, przyznania kuratorowi wynagrodzenia wg norm przepisanych oraz rozpoznania skargi kasacyjnej bez przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w złożonej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Niezasadnie bowiem zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., art. 1027 K.c. i art. 1145-1146 K.p.c. - poprzez brak ustosunkowania się przez Sąd Wojewódzki do okoliczności ujawnienia dwóch aktów stwierdzających nabycie praw do spadku. Ustosunkowując się do wytyczonego granicami skargi kasacyjnej zakresu zaskarżenia, wskazać trzeba w pierwszej kolejności, że Sąd Wojewódzki oddalając skargę zaakceptował stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawarte w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] listopada 2019 r., znak [...]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zajął jednoznaczne stanowisko co do tożsamości w zakresie spadkobrania po I. T. M. S. - na mocy postanowienia spadkowego z dnia 8 stycznia 2004 r. w sprawie I Ns 310/03 wydanego przez Sąd Rejonowy w Żyrardowie (stwierdzającego nabycie spadku po I. T. M. S., zmarłej [...] listopada 1997 r. Spadkobiercami zmarłej był mąż T. I. S. oraz dzieci M. S. i E. M.) oraz na mocy - aktu notoryjności z 7 lipca 2011 r., wydanego przez władze państwa obcego, z którego wynika, iż po I. M. T. S. z domu Krasińskiej dziedziczy E. M., która powróciła do nazwiska panieńskiego – S., a zatem E. M. i E. S. to ta sama osoba. Niezasadnie zatem skarżący kasacyjnie zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Należy mieć na uwadze, że w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania nie jest wystarczające wykazanie naruszenia określonych przepisów, ale wyjaśnienie jaki to naruszenie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do naruszenia wskazanego przepisu doszłoby, gdyby uzasadnienie zostało sporządzone niezgodnie ze wskazanymi wyżej wymogami, tj. nie zawierało zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia - co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, albowiem uzasadnienie orzeczenia Sądu I instancji zawiera wszystkie te elementy. Skarżący kasacyjnie zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu brak ustosunkowania się przez Sąd Wojewódzki do okoliczności ujawnienia dwóch aktów stwierdzających nabycie praw do spadku. Tymczasem, zwrócić należy uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że Wojewoda Mazowiecki pominął istotny dla sprawy dokument znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy tj. postanowienie Sądu Rejonowego w Żyrardowie z 8 stycznia 2004 r., sygn. akt I Ns 310/03 o stwierdzeniu nabycia spadku po I. S. zmarłej [...] listopada 1997 r. Jednocześnie, Sąd Wojewódzki zgodził się z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w kwestii uznania przez sąd polski francuskiego aktu notoryjności z dnia 7 lipca 2011 r. stwierdzającego nabycie spadku po T. S. przez M. S. i E. S. zastosowanie powinny znaleźć przepisy art. 1145 i 1149¹K.p.c. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego wynikającego z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Taka sytuacja nie ma miejsca w badanej sprawie. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. ustanawia dwie podstawowe zasady postępowania sądowoadministracyjnego: zasadę związania sądu granicami danej sprawy oraz zasadę niezwiązania granicami skargi (zarzutami i wnioskami skargi). Obowiązkiem sądu administracyjnego jest dokonanie pełnej analizy prawnej przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, które były lub powinny być postawione w danej sprawie, pod względem zgodności z prawem. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. może być usprawiedliwiony tylko wówczas, gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż sąd powinien je dostrzec i uwzględnić, bez względu na treść zarzutów sformułowanych w skardze wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc taki, że gdyby do tego nie doszło, to rozstrzygnięcie byłoby inne. Skarga kasacyjna w istocie nie zawiera uzasadnienia tego zarzutu. Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., art. 1027 K.c. i art. 1145-1146 K.p.c. należy wskazać, że zagadnienie kwestionowane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego było już przedmiotem analizy judykatury, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki. Odwołując się do ugruntowanego orzecznictwa, prawidłowo Sąd Wojewódzki wskazał, że świetle art. 1145 K.p.c. zasadą jest, że orzeczenia sądów państw obcych wydawane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu w Polsce z mocy prawa (uznanie ex lege), chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146 K.p.c. Istota instytucji uznania zagranicznych orzeczeń sądowych sprowadza się do przeniesienia skutków prawnych orzeczenia wydanego w jednym państwie, na obszar innego państwa. System automatycznego uznania zagranicznego orzeczenia oznacza, że nie jest konieczne przeprowadzenie odrębnego postępowania i wydanie władczego aktu przez polski organ państwowy, aby zagraniczne orzeczenie wywoływało skutki prawne na terytorium Polski. Ocena, czy orzeczenie zagraniczne staje się skuteczne dokonywana jest ad hoc przez polski organ państwowy, przed którym toczy się postępowanie, dla którego wyniku znaczenie ma zagraniczne orzeczenie. Każdy organ państwowy samodzielnie ocenia, czy dane orzeczenie spełnia przesłanki uznania. Ocena orzeczenia sądu zagranicznego w zakresie skutków prawnych, jakie ono wywołuje, wiąże się z koniecznością ustalenia, o jakich kwestiach rozstrzyga to orzeczenie, ale także skonfrontowania tego orzeczenia z innymi dowodami (por. np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 878/15). Nie ma wątpliwości, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi taką konfrontację przeprowadził, co słusznie zaakceptował Sąd Wojewódzki. W konsekwencji trafnie przyjęto, że konieczność uznania zagranicznego orzeczenia nie stanowi w niniejszej sprawie zagadnienia o jakim mowa w art. 97 § 4 k.p.a. W świetle powyższego niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono ponadto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Zasadności naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. skarżący kasacyjnie upatruje w przekonaniu o kolizji postanowienia Sądu Rejonowego w Żyrardowie z 8 stycznia 2004 r., sygn. akt I Ns 310/03 z francuskim aktem notoryjności z dnia 7 lipca 2011 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano jednak, na czym konkretnie - poza odmienną - od przyjmowanej przez skarżącego kasacyjnie oceną ustalonych okoliczności faktycznych polega zarzucane naruszenie przepisów postępowania. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. są przepisami wynikowymi. Zastosowanie przez Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. Z kolei konstrukcja normy prawnej zawartej w przepisie art. 151 p.p.s.a. składa się z hipotezy, zgodnie z którą "... w razie nieuwzględnienia skargi..." oraz dyspozycji głoszącej, że "... Sąd skargę oddala". Zatem warunkiem zastosowania dyspozycji tej normy prawnej jest spełnienie hipotezy w postaci nieuwzględnienia skargi. Do naruszenia tego przepisu mogłoby więc dojść wówczas, gdyby Sąd I instancji uznał skargę za zasadną, a pomimo to skargę oddalił albo skargi nie uwzględnił, a mimo to uchylił zaskarżoną decyzję (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2016 r. sygn. I OSK 1162/15, wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2018 r. sygn. II FSK 113/16). Taka sytuacja jednak nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W badanym przypadku Sąd Wojewódzki skargę oddalił, a uczynił to w oparciu o art. 151 p.p.s.a. uzasadniając motywy rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.