I OSK 687/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 896/20 w sprawie ze skargi D.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 28 stycznia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 896/20 po rozpoznaniu sprawy ze skargi D.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wniosła D.W Zaskarżyła wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 22 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 n, poz. 1111) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przez rezygnację z zatrudnienia nie można rozumieć przebywania przez matkę dziecka na urlopie wychowawczym. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji; uchylenie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. o odmowie przyznania D.W. świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązanie Prezydenta Miasta [...] do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego D.W. w okresie od [...] marca 2020 r. do dnia [...] września 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego, który sprowadza się do zarzutu błędnej wykładni art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1111). polegającej na przyjęciu, że przez rezygnację z zatrudnienia nie można rozumieć przebywania przez matkę dziecka na urlopie wychowawczym. Według stanowiska skargi kasacyjnej, rezygnacja z zatrudnienia uprawniająca do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powinna być rozumiana jako rezygnacja ze stosunku pracy, a prawidłowa wykładnia oznacza przyjęcie, że rezygnacja z zatrudnienia oznacza także zaprzestanie świadczenia pracy w wyniku korzystania z urlopu wychowawczego, przysługującego pracownikowi. Zarzuty te nie są usprawiedliwione. Nie są przekonujące zarzuty odnoszące się do naruszenia przez Sąd I instancji dyrektyw wykładni językowej. Dyrektywy te nakazują przy interpretacji tekstu prawnego uwzględniać definicje legalne, nakazują ustalać znaczenie przepisów w taki sposób, aby ich fragmenty nie okazały się zbędne (z uwzględnieniem wagi wszystkich elementów interpretowanego przepisu), punktem wyjścia dla wykładni powinna być wypowiedź traktowana jako całość. Sąd I instancji uwzględnił definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zastosował ją w sprawie, nadto poddał ją prawidłowej interpretacji, uwzględniając wszystkie jej elementy składowe. Definicje zawarte w tekście prawnym podlegają wykładni na równi z innymi wyrażeniami tego tekstu, z tym zastrzeżeniem, że wykładnia definicji dokonywana jest w pierwszej kolejności, przed wykładnią przepisów zawierających zdefiniowaną nazwę. Nie jest także uzasadniona teza skargi kasacyjnej, że względy celowościowe i systemowe oraz charakter świadczenia wymagają objęcia świadczeniem pielęgnacyjnym osób przebywających na urlopie wychowawczym, a to z tego względu, że nie uzyskują one w tym okresie wynagrodzenia. Wsparcie finansowe państwa dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi przybiera zróżnicowane formy, ich wybór pozostawiony jest osobom zainteresowanym. W przypadku osób pozostających w zatrudnieniu mogą one skorzystać z urlopu wychowawczego o wydłużonym okresie, w czasie którego opłacane są składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne, w rodzinach uzyskujących dochód na osobę określony w art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wypłacany jest też dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast skierowane do osób, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub też z nich rezygnują. Oprócz środków utrzymania, objęcie tym świadczeniem zapewnia beneficjentom opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne. Celem tego świadczenia jest wsparcie osób, która mimo możliwości pozostawania w zatrudnieniu, rezygnują z niego bądź go nie podejmują ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Względy systemowe nie dają podstaw do przyjęcia, że w zamiarze ustawodawcy leżało utożsamienie utraty dochodów z tytułu zatrudnienia z zaprzestaniem wykonywania pracy. Przeczy temu fakt, że ustawa zna pojęcie utraty dochodu. W szczególności jest nią utrata dochodu spowodowana uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego (art. 3 ust. 23 u.ś.r.). Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego skutkuje zatem utratą dochodu i nie jest tożsame z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W kwestii wykładni art. 3 pkt 22 u.ś.r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, względnie ugruntowane w orzecznictwie, że definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej służy określeniu podstaw prawnych, na jakich praca może być wykonywana i łączy definiowane pojęcie z określonymi stosunkami prawnymi, a nie okolicznościami faktycznymi, w szczególności z faktycznym wykonywaniem czynności zawodowych, świadczeniem usług czy faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej (zob. wyrok NSA z 2 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 572/16, wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 2425/10). Poza sporem pozostaje, że osoba korzystająca z urlopu wychowawczego pozostaje w zatrudnieniu, chociaż nie świadczy pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia, zawieszenie obowiązków i uprawnień w tym zakresie ma jednak charakter czasowy. Skoro w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, to nie można się zgodzić, że stan ten stanowi rezygnację z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tej kwestii stanowisko wyrażone w wyrokach NSA z: 8 maja 2013 r., I OSK 2250/12, z 8 lutego 2017 r., I OSK 1703/15, z 2 czerwca 2017 r., I OSK 572/16. Sąd I instancji nie dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. przyjmując, że osoba przebywająca na urlopie wychowawczym nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, warunek ten oznacza bowiem rezygnację ze stosunku prawnego będącego podstawą zatrudnienia lub wykonywania czynności zawodowych. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.