I OSK 680/22

Dnia 13 kwietnia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 515/21 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od M. Z. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z 21 grudnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. Z. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (Kolegium) z dnia [...] maja 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchylił w całości zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącego kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy : Wójt Gminy Ż. (Wójt) decyzją z [...] marca 2021 r. odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że zaistniały negatywne przesłanki uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: 1) niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 18-go roku życia; 2) Skarżący ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania stałej opieki nad matką; 3) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1b i pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczenia rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: "ustawa"). Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Skarżącego, decyzją z [...] maja 2021 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśniło, że Wójt błędnie przyjął, iż za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przemawia wystąpienie przesłanki nr 1. W kontekście drugiej przesłanki odmowy przyznania świadczenia Kolegium zauważyło, że Skarżący wniósł o uchylenie - na podstawie art. 155 K.p.a. - decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, do czego organ pierwszej instancji się nie odniósł, niemniej, zdaniem Kolegium, nie ma to wpływu na kierunek załatwienia sprawy. Kolegium wskazało, że przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest niemożliwe z uwagi na treść art. 17 ust. 5 ust. 2 lit. a) ustawy, bowiem mąż osoby wymagającej opieki jest osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lecz o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podzieliło poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności, tj. małżonek, nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego, z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i że ani organ, ani Sąd, nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie: 1. prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy przez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec matki; b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia; 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. przez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z wnioskiem w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada męża nielegitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia, czy osoba ta może faktycznie sprawować opiekę nad żoną, co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji;. zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w tej sprawie i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych; W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyjaśnił, że odmowa przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wyłącznie językowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy prowadzi w okolicznościach faktycznych sprawy do skutków sprzecznych z konstytucyjnymi zasadami praworządności, równości oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy wynika, że do negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego literalnie zaliczono fakt pozostawania wymagającej opieki osoby w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zaczęła dominować celowościowa i systemowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, Sądy zajęły stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego zstępnym w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Taki pogląd wyrażono dokonując wykładni systemowej zewnętrznej. Mianowicie zestawiono przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 27 k.r.i.o. (zdanie pierwsze) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustawodawca przewidział w tym przepisie, że obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny jest uzależniony od sił i możliwości małżonka, co oznacza, że w przypadku obiektywnego braku tych przymiotów, małżonek jest zwolniony z tego obowiązku lub obowiązek ten jest co najmniej ograniczony. Z kolei art. 132 k.r.i.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z obu prezentowanych rozwiązań prawnych wynika, że obowiązki jednego małżonka względem drugiego nie mają charakteru bezwzględnego i uzależnione są od obiektywnych możliwości ich spełnienia. Sąd podzielił aktualną linię orzeczniczą zgodnie z którą przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi zasadniczo o przypadki, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek, nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny) - nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym istnieje możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, natomiast ocena nie może być dorozumiana i interpretowana liberalnie (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego I OSK 394/21 z 14 lipca 2021 r., I OSK 2103/20 z 25 stycznia 2021 r., II SA/Gl 629/21 z 25 sierpnia 2021 r.; dostępne: CBOSA). Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy trzeba wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku zstępnego osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym rodzicem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować współmałżonek rodzica, a nie wyłącznie od ustalenia, że niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się (nie legitymuje się) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy obu instancji - odmawiając Skarżącemu przyznania komentowanego świadczenia - pominęły szczegółowe rozeznanie okoliczności, czy współmałżonek osoby wymagającej opieki, mimo orzeczenia jedynie o umiarkowanym stopniu swej niepełnosprawności, jest w stanie (czy też nie) samodzielnie tej pomocy małżonkowi (matce strony skarżącej) udzielać. Zbadania tych okoliczności faktycznych organy nie poczyniły, wobec czego zachodzi stan braku wyczerpujących ustaleń faktycznych w tym kierunku, co stanowi naruszenie norm procesowych - m.in. - art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. Kolegium zaskarżyło powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu : I. w ramach podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych (Dz, U. z 2020 r. poz, 111, z późn. zm.; dalej "ustawa") poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że możliwym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zstępnemu osoby, nad którą jest sprawowana opieka, w sytuacji, gdy osoba ta (niepełnoprawny) pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie; 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 3 § 1 p.p.s.a., w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit, a) ustawy oraz art, 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż w okolicznościach przedmiotowej sprawy Kolegium dokonało właściwej subsumpcji przepisów prawa relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, wyjaśniając najpierw jej stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny, a w szczególności nie naruszając przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy; 2) art. 141 § 4, w związku z art. 153 p.p.s.a., przez zaniechanie ujęcia w uzasadnieniu wyroku szczegółowych wskazań co do dalszego postępowania w sprawie i pozostawienia ich do oceny organów administracji, co w konsekwencji uniemożliwia realnie związanie stanowiskiem Sądu pierwszej instancji zawartym w wyroku, skoro Sąd nie wyjaśnił, w jaki sposób organy administracji - nie posiadając wiadomości specjalnych z zakresu medycyny - mają ocenić stan zdrowia I.Z. oraz warunkowaną nim zdolność do sprawowania opieki nad żoną – J.Z.; 3) art. 151 P.p.s.a., w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy oraz art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. gdyż skarga - jako nieuzasadniona - powinna być oddalona, z uwagi na to, że decyzja Kolegium nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego, a w efekcie nie ziściła się podstawa do wydania wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Kolegium wniosło na podstawie art. 188 p.p.s.a. - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie oraz na podstawie art. 203 P.p.s.a, - zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W piśmie procesowym z 5 lipca 2022 r. Kolegium wskazało, że wskardze kasacyjnej z 16 lutego 2022 r. w kilku miejscach (tj. w pkt. 1. i II.3 podstaw kasacyjnych oraz na s. 3 jej uzasadnienia) omyłkowo - w warunkach oczywistej omyłki wskazywano na przepis "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy" (o świadczeniach rodzinnych) - zamiast na: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy. Wyjaśniło, że nie ulega jednak wątpliwości, że chodziło o: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy. Nie dość bowiem, że taki przepis wskazano w pkt. I. podstaw kasacyjnych, jak i trzykrotnie (na s. 3) i dwukrotnie (na s, 4) uzasadnienia skargi kasacyjnej, to jeszcze bezspornym jest - w kontekście stricte już merytorycznych odniesień - że chodziło w tym przypadku o sposób interpretowania przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Mając powyższe na uwadze, Kolegium wniosło o uwzględnienie, iż w skardze kasacyjnej popełniono - we wskazywanych fragmentach - oczywiste omyłki, wnosząc jednocześnie o uwzględnienie stosownych sprostowań w tym zakresie (na mocy niniejszego pisma procesowego). Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. W piśmie z [...] marca 2023 r. Skarżący wniósł o dołączenie do akt sprawy dokumentów potwierdzających zdiagnozownie u jego matki dodatkowo złośliwego raka piersi jak również dokumentów potwierdzających stan zdrowia jego ojca i wynikający z tego brak możliwości sprawowania przez niego opieki nad żoną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Z uwagi na fakt, że jak wynika ze skargi kasacyjnej, zarzuty naruszenia przepisów postępowania są pochodną naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutu objętego punktem 1 petitum skargi kasacyjnej. W art. 17 ust. 5 ustawy zostały wskazane przesłanki negatywne, w przypadku zaistnienia których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W szczególności, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się na tle wykładni ww. przepisu dwa stanowiska, w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki. Jedno stanowisko wyrażało pogląd, że warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Drugie stanowisko uznawało natomiast, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli te osoby z przyczyn obiektywnych nie mogą realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W takiej sytuacji świadczenie może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej. Zagadnienia prawne wynikające z ww. przepisów nie były zatem rozstrzygane w sposób jednolity. Powyższe wątpliwości zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której zajęto stanowisko, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały wyjaśnił, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia. Podkreślono także, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 K.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a ustawy powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 K.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w uchwale z 14 listopada 2022 r. Wobec powyższego skutecznie Kolegium zarzuciło zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy poprzez uznanie, że brak legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji, jeśli zostanie ustalone, że taki współmałżonek ze względu na stan zdrowia i warunki osobiste nie jest w stanie sprawować opieki. Skoro bowiem matka Skarżącego pozostawała w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ze względu na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy przyznanie świadczenia było niedopuszczalne. W konsekwencji za zasadny uznać należało zarzut naruszenia przepisów postępowania objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej, W świetle wykładni zaprezentowanej w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 przyjąć należy, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania co oznacza, że nie zaistniały podstawy do zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. W świetle uchwały bez znaczenia dla rozpoznania sprawy pozostawały dokumenty dołączone przez Skarżącego do jego pisma z [...] marca 2023 r. Okolicznością niesporną w sprawie jest nielegitymowanie się przez ojca Skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Biorąc zatem pod uwagę, że przedmiotowa skarga kasacyjna okazała się zasadna, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 151 i art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że zachodzi przypadek szczególny o którym mowa w tym przepisie W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.