I OSK 635/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1357/23, w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2023 r., nr KOA/3936/Go/22, w przedmiocie odmowy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1357/23, oddalił skargę M.Z., zwanej dalej "skarżącą", na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 11 kwietnia 2023 r., nr KOA/3936/Go/22, w przedmiocie odmowy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania. Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosła M.Z. Zaskarżając wyrok w całości podniesiono obie podstawy kasacyjne przewidziane w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postepowania, to jest: - naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, 7a, 8,10, 77 oraz 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania, a także naruszenie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), zwanej dalej "P.u.s.a." w związku z art. 7, 77, 80 K.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie przeprowadzono licznych czynności pozwalających na prawidłowe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, a w szczególności zaniechano: 1. podjęcia odpowiednich czynności zmierzających do skutecznego odnalezienia zarchiwizowanej dokumentacji w sprawie prowadzonej przez Urząd Rejonowy w P., w której została wydana decyzja nr GG.8415m-55/92 z dnia 17 listopada 1992 r. poprzez brak ustalenia gdzie powyższa dokumentacja została zarchiwizowana, skoro Archiwum Państwowe m.st. Warszawy poinformowało w toku tego postępowania, że nie posiada żadnej dokumentacji wytworzonej przez Urząd Miasta i Gminy P. w P. po 1990 r. W kontekście powyższego zarzutu, zwrócono uwagę, że archiwizowanie przedmiotowej dokumentacji, czy też ewentualna czynność brakowania dokumentacji mogły nastąpić najwcześniej po dniu 1 grudnia 2005 r., kiedy to Gmina P. została wpisana do księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości nr [...] (zgodnie z danymi ujawnionymi w przedmiotowej księdze wieczystej). Wobec powyższego odnalezienie przedmiotowych dokumentów znajdujących się w archiwum lub dokumentów potwierdzających brakowanie interesującej dokumentacji nie jest aż tak utrudnione, gdyż archiwizowanie (lub brakowanie) nie odbywało się kilkadziesiąt lat temu, lecz co najwyżej kilkanaście lat temu (po 2005. r.), kiedy to czynności te były rejestrowane również w systemie elektronicznym; 2. podjęcia próby odnalezienia ewentualnej dokumentacji wytworzonej po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), zwanej dalej "u.g.n.", dotyczącej ustalenia aktualnego odszkodowania w związku z przejęciem własności przedmiotowej nieruchomości, w szczególności zaniechano ustalenia, czy istnieją protokoły uzgodnień pomiędzy uprawnionym a właściwym organem, co do wartości odszkodowania, czy też operaty szacunkowe mające na celu dokonanie wyceny aktualnej wartości przedmiotowej nieruchomości, ewentualnie inne dokumenty. Wszczęcie powyższej procedury oznaczałoby, że odszkodowanie nie zostało z całą pewnością wypłacone do dnia wejścia w życie powyższej ustawy, czyli do dnia 1 stycznia 1998 r.; 3. podjęcia próby odnalezienia dokumentów księgowych potwierdzających wypłatę odszkodowań, przy rażąco błędnym założeniu, że próba taka "zakończyłaby się niepowodzeniem, a nadto byłaby zbędnym przedłużaniem niniejszego postępowania". Powyższy zarzut dotyczy również zaniechania dokonania sprawdzenia uchwał budżetowych gminy oraz rocznych sprawozdań finansowych w okresie, w którym mogło dojść do wypłaty odszkodowania, a nie było to odnotowywane w rejestrze elektronicznym, czyli pomiędzy 1992 r. a 2001 r.; 4. przesłuchania w charakterze świadków pozostałych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomość, którzy posiadają wiedzę odnośnie tego czy Gmina wypłaciła odszkodowanie za przejętą nieruchomość, czy też nie, a mianowicie B.Ł. i K.Ł., którzy jako współwłaściciele przejętej nieruchomości w udziale wynoszącym 1/2 również byli objęci decyzją z dnia 17 listopada 1992 r. Kierownika Urzędu Rejonowego w P. Ponadto wskazani świadkowie posiadają również wiedzę odnośnie motywów P.S. w kwestii nieubiegania się o wypłatę ustalonego decyzją odszkodowania; 5. przeprowadzenia dowodu zmierzającego do ustalenia sposobu działania Gminy P. w sprawie innych decyzji podziałowych nieruchomości, których stroną był P.S., a mianowicie; decyzji nr GG.8415m-17/99 z dnia 15 marca 1999 r., decyzji nr GG.74301m-13/2001 z dnia 9 marca 2001 r. oraz decyzji nr GGG.7430/P/m-23/2006 z dnia 17 maja 2006 r., w których to decyzjach również zostało przyznane odszkodowanie na rzecz P.S. za przejęte nieruchomości, które w żadnym z tych przypadków nie zostało przez Gminę zapłacone bezpośrednio po wydaniu decyzji, a dopiero po wielu latach, na skutek wniosków jego spadkobierców. Przeprowadzenie dowodów znajdujących się w aktach spraw zakończonych wydaniem powyższych decyzji pozwoli ustalić sposób działania Gminy P. w podobnych sprawach i potwierdziłoby, że Gmina P. w żadnej sprawie dotyczącej podziału i przejęcia nieruchomości należących do P.S. - nie wypłaciła mu należnego odszkodowania. W odniesieniu do powyższej kwestii wskazano na całkowicie błędne założenie nakazujące przyjąć, że skoro Gmina miała obowiązek wypłaty odszkodowania, to do wypłaty jako realizacji prawnego obowiązku doszło. Brak wypłaty odszkodowania w trzech wyżej wymienionych sprawach i uczynienie tego dopiero po wielu latach na skutek wniosków złożonych już przez spadkobierców P.S - udowadnia, że Gmina nie realizowała swoich obowiązków dotyczących wypłaty odszkodowania, a zatem nie może być mowy o założeniu jej działania zgodnego z prawem. Podobnie jak Gmina nie realizowała przez wiele lat swojego obowiązku ujawnienia się jako właściciel w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości, działając sprzecznie z prawem, wbrew treści art. 35 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: I. art. 1 § 2 P.u.s.a. w związku z art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 86 K.p.a. poprzez wadliwą ocenę kwestii zaniechania przesłuchania w toku postępowania administracyjnego stron oraz świadków, w sytuacji gdy nie wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy były dostatecznie wyjaśnione, zaś zeznania stron złożone w trakcie bezpośredniego przesłuchania pozwoliłby na poczynienie szerszych ustaleń faktycznych, aniżeli złożone przez strony pisemne wyjaśnienia; II. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z naruszeniem prawa materialnego, a mianowicie art. 132 ust. 3 u.g.n., polegającym na zaniechaniu zastosowania powyższego przepisu i odmowie prawa strony do wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania. Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd I instancji. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Jakkolwiek skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach, to jednak istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy orzekające w sprawie organy administracji dokonały wystarczających ustaleń co do braku dokonania wypłaty odszkodowania za przejęcie na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia 17 listopada 1992 r. na rzecz Gminy P. działki nr [...] o pow. 3233 m kw. położonej w P., a także to czy Sąd I instancji – oddalając skargę – prawidłowo zaakceptował te ustalenia. Należy przypomnieć, że Sąd I instancji, rozpoznając przedmiotową sprawę i wydając opisany na wstępie wyrok z dnia 19 października 2023 r., na zasadzie art. 153 P.p.s.a., związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania sformułowanymi w wydanym poprzednio w tej sprawie prawomocnym wyroku z dnia 1 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1549/21. Dlatego też analizę zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności należy przeprowadzić przez pryzmat realizacji przez orzekające w sprawie organy oraz Sąd I instancji zasady wyrażonej w art. 153 P.p.s.a. Unormowane w tym przepisie związanie oznacza, że zarówno organy, jak i sądy orzekające w danej sprawie są zobowiązane do podporządkowania się wyrażonemu wcześniej w orzeczeniu sądu poglądowi w pełnym zakresie, aż do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, chyba że wyrażony wcześniej przez sąd pogląd stał się nieaktualny wskutek zmiany stanu prawnego lub okoliczności faktycznych sprawy (wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 269/18, CBOSA). Ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Odstępstwo od tej zasady może dotyczyć tylko przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, bądź też w przypadku zmiany stanu prawnego po wydaniu przez sąd orzeczenia (wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1946/19). We wskazanym wyroku z dnia 1 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Kolegium z dnia 26 kwietnia 2021 r. stwierdzając, że w sprawie doszło do wydania decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że podejmowanych w sprawie przez organy starań co do wyjaśnienia wątpliwości w zakresie dokonania rzeczywistej wypłaty odszkodowania czy złożenia wymaganej kwoty do depozytu sądowego nie można uznać za w pełni wyczerpujące. Sąd Rejonowy w [...] rozpoczął bowiem działalność z dniem 1 stycznia w 2008 r. Do tej daty właściwym rzeczowo i miejscowo dla obszaru P. był Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie. Tym samym Sąd Rejonowy w [...] nie może posiadać akt archiwalnych pozwalających na wiążące ustalenie, czy w Sądzie tym toczyło się postępowanie o wyrażenie zgody na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego w okresie od dnia 17 listopada 1992 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Te dane znajdują się wyłącznie w dyspozycji Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie, który w roku 1992 był właściwy miejscowo i rzeczowo do rozstrzygania w tym zakresie i jest dysponentem akt archiwalnych z tego okresu. Dopiero uzyskanie precyzyjnej informacji o wyrażeniu zgody na dokonanie lub o niedokonaniu wpłaty do depozytu sądowego, pozwoli na rozstrzygnięcie w sprawie. Sąd nie podzielił natomiast pozostałych zarzutów skargi, w tym argumentacji zmierzającej do wykazania, że organ powinien przyjąć domniemanie, iż w sytuacji braków w dokumentacji, wobec obowiązku wypłaty odszkodowania, do wypłaty odszkodowania nie doszło. Przeciwnie - obowiązek wypłaty odszkodowania każe przyjąć za bardziej prawdopodobną okoliczność, że do wypłaty odszkodowania, jako realizacji prawnego obowiązku doszło. W ocenie orzekającego ówcześnie Sądu nie zasługiwał również na akceptację zarzut nieprzeprowadzenia dowodów na okoliczność, w jaki sposób funkcjonował wówczas organ, oraz czy innym współwłaścicielom odszkodowanie zostało wypłacone. Istotne jest bowiem w niniejszej sprawie to, czy poprzednikowi prawnemu skarżącej odszkodowanie zostało wypłacone i czy to on zwracał się do organu o jego wypłatę. Sąd podzielił także stanowisko organów, że w sytuacji, gdy określonego rodzaju dokumentacja jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu, nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za przejętą nieruchomość może być dowód z dokumentów potwierdzający wypłatę. W wykonaniu zaleceń sformułowanych w prawomocnym wyroku Sądu z dnia 1 marca 2022 r. Kolegium pismem z dnia 4 października 2022 r. zwróciło się do Sądu Rejonowego dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie Wydział I Cywilny, Wydział II Cywilny i Wydział XVII Cywilny z prośbą o przeprowadzenie kwerendy zasobów archiwalnych zespołu akt Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie z lat 1992 - 2020, przechowywanych przez Archiwum Sądu Rejonowego dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie celem ustalenia, czy w okresie od dnia 17 listopada 1992 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. toczyło się postępowanie w sprawie wyrażenia zgody na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania ustalonego w decyzji z dnia 17 listopada 1992 r., za działkę drogową nr [...], oraz o nadesłanie informacji, czy postępowanie w tej sprawie toczyło się w tut. Sądzie. W pismach z dnia 25 stycznia 2023 r. i z dnia 8 marca 2023 r. Sądu Rejonowego dla Warszawy - Mokotowa II Wydział Cywilny w Warszawie wskazano, że w Sądzie tym w I, II i XVI Wydziale Cywilnym nie toczyło się postępowanie, o którym mowa w piśmie Kolegium w Warszawie. W II Wydziale Cywilnym sprawdzono również skorowidze papierowe, gdzie nie odnaleziono żadnych informacji dotyczących tego postępowania. W piśmie z dnia 3 marca 2020 r. Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w [...] wskazano, że w I Wydziale Cywilnym tego Sądu nie toczyło się postępowanie dotyczące wyrażenia zgody na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania ustalonego decyzją z 1992 r. za działkę drogową nr [...]. Uprzednio też, pismem z dnia 19 marca 2020 r. Naczelnik Wydziału Geodezji i Gospodarki gruntami Urzędu Miasta i Gminy P. zwrócił się do Wydziału Księgowości Budżetowej UMiG P. z prośbą o przeprowadzenie kwerendy zasobów archiwalnych dokumentów księgowych i przekazanie dokumentu potwierdzającego wypłatę odszkodowania na rzecz P.S. lub jego spadkobierców za działkę drogową nr ew. [...], bądź udzielenie informacji dot. likwidacji tych dokumentów z uwagi na upływ czasu. W odpowiedzi na powyższe Naczelnik Wydziału Księgowości Budżetowej UMiG P. w piśmie z dnia 19 maja 2020 r. poinformował, że dokumenty księgowe przechowywane są w formie papierowej przez okres 5 lat od daty zapłaty. Wydział posiada rejestr w formie elektronicznej prowadzony od 2001 r., jednak brak w tym okresie jakichkolwiek informacji na temat wypłaty odszkodowania za działkę nr ew. [...] obr. [...] na rzecz M.Z., K.S., M.S., spadkobierców P.S.. Brak jest również informacji potwierdzających wypłatę odszkodowania przez Gminę P. za ww. działkę na rzecz P.S. W konsekwencji Sąd I instancji ponownie orzekając w sprawie słusznie uznał, że Kolegium przeprowadziło w postępowaniu odwoławczym uzupełniające postępowanie wyjaśniające, tym samym ostatecznie doprowadziło do wszechstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast skarżąca nie przedstawiła żadnych dodatkowych dokumentów mogących świadczyć o tym, że były właściciel nieruchomości — ojciec skarżącej domagał się od zobowiązanego organu wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją z dnia 17 listopada 1992 r. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż w sytuacji gdy nieodnalezienie dowodu wypłaty odszkodowania lub dowodu złożenia kwoty do depozytu sądowego nie stanowi konsekwencji naruszenia przepisów o archiwizacji, zasadność roszczenia o wypłatę odszkodowania wymaga oceny z uwzględnieniem ogółu okoliczności ujawnionych w postępowaniu. Niedopuszczalne jest przyjęcie, że sam fakt braku dowodu wypłaty kwoty odszkodowania – po upływie kilkudziesięciu lat od wydania decyzji – stanowi wystarczającą podstawę do zgłoszenia roszczenia przez następców prawnych wywłaszczonego (zob. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2236/20). Nieodnalezienie dokumentów bezpośrednio potwierdzających realizację wypłaty odszkodowania po upływie kilkudziesięciu lat od wydania w 1992 r. decyzji, na mocy której nieruchomość położona w P., stanowiąca działkę nr [...] weszła w skład własności Gminy P., nie może a priori przesądzać o zaniechaniu dokonania tej wpłaty przez podmiot zobowiązany, skoro ustalenie powyższego jest możliwe w oparciu o inne środki dowodowe (por. odpowiednio wyrok NSA z dnia 4 stycznia 1999 r., sygn. IV SA 1342/98). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podkreślić, że rozpoznając wniosek złożony znacznie po upływie okresu, w którym właściwe jednostki organizacyjne państwa były zobligowane do przechowywania dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości lub przekazanie nieodebranych kwot do depozytu sądowego, organy podjęły wielokierunkowe działania zmierzające do odnalezienia takiej dokumentacji. Z odpowiedzi otrzymanych od wskazanych podmiotów wynika, że w archiwach brak jest dokumentacji dotyczącej wypłaty odszkodowania. Mając jednakże na względzie obowiązki wynikające z przepisów o przechowywaniu dokumentacji i jej brakowaniu, powyższa okoliczność nie przesądza o tym, że dokumentacja taka nie istniała. W efekcie organy ustaliły brak dokumentów świadczących o wypłacie odszkodowania poprzednikowi prawnemu skarżącej. Nie otrzymano dowodów bezpośrednio potwierdzających ani wypłatę odszkodowania, ani jej brak. Z drugiej strony również skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność niewypłacenia odszkodowania. Równocześnie przypomnieć należy, że w utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej, w świetle której na organie administracji prowadzącym postępowanie ciąży – co do zasady – obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. K.p.a.), nie jest równoznaczne z zobowiązaniem organu do poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej biernej postawy w tym przedmiocie. Z unormowań K.p.a. regulujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wywieść konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w przypadku, gdy strona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia stron postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może skutkować rezultatami niekorzystnymi dla stron (zob. wyroki NSA z dnia: 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18; 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18; 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15; 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17; 30 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 4657/21; 3 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 503/23). Skarżąca kasacyjnie pomija to, że możliwe jest wykazywanie przez stronę okoliczności, które pozwalają ustalić, że odszkodowania nie wypłacono. Jedynie przykładowo można wskazać, że takim dowodem może być na przykład odpis pisma byłego właściciela z prezentatą organu, którym to były właściciel domagał się po wywłaszczeniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, krótko po otrzymaniu decyzji z 1992 r. – czyli krótko po uzyskaniu informacji o wywłaszczeniu nieruchomości. Skoro organy prawidłowo zebrały cały dostępny materiał dowodowy i wszechstronnie oceniły całokształt materiału dowodowego, to nie przekroczyły granic swobodnej oceny dowodów. W myśl art. 80 K.p.a. organ administracji dokonuje oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy określona okoliczność została udowodniona. Oznacza to konieczność uwzględnienia wszystkich dowodów, a następnie oceny ich wiarygodności i mocy dowodowej z uwzględnieniem wiedzy i doświadczenia życiowego, co stanowi podstawę do ustalenia, czy relewantna dla sprawy okoliczność zaistniała. Przeprowadzona w niniejszej sprawie ocena materiału dowodowego w tym kontekście nie budzi zastrzeżeń. Wnioskowanie oparte było na całokształcie okoliczności sprawy, zgodnie z wymogami K.p.a. Organy w analizowanej sprawie zgromadziły i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły całość materiału, ze zgromadzonego materiału dowodowego wyprowadziły prawidłowe wnioski oraz w sposób właściwy zastosowały zasadę swobodnej oceny dowodów. Jednocześnie jako błędną należało uznać argumentację zmierzającą do wykazania, że w sytuacji luk w dokumentacji organ powinien domniemywać brak wypłaty odszkodowania. Przeciwnie, obowiązek wypłaty odszkodowania przemawia za przyjęciem za bardziej prawdopodobną okoliczność, że do wypłaty odszkodowania jako realizacji obowiązku prawnego doszło, zwłaszcza zgodnie z treścią dokumentu urzędowego (decyzją). W przeciwnym razie jedynie nieistnienie dokumentacji z uwagi na upływ czasu czyniłoby zasadnym twierdzenie o braku wypłaty. Należy przypomnieć, że były właściciel, a następnie jego następca prawny, przez kilkadziesiąt lat nie domagali się od zobowiązanego podmiotu wypłaty odszkodowania, co stanowi negatywną przesłankę dla uznania za wiarygodne samych twierdzeń spadkobierczyni. Odmawiając wiarygodności twierdzeniom skarżącej, że za przedmiotową nieruchomość nie zostało przyznane odszkodowanie, organy nie bazowały na poszlakach, lecz dokonały oceny całokształtu ustaleń i wyprowadziły z nich dopuszczalne wnioski zgodne z art. 80 K.p.a. Wynikająca z tego przepisu zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że organ nie jest skrępowany przepisami co do rodzaju i mocy dowodów, natomiast jest zobowiązany do ich samodzielnej oceny w oparciu o zasady wiedzy zawodowej, doświadczenia życiowego i własnego przekonania. Warunkiem przy tym jest, aby zastosowanym kryteriom oceny organ dał wyraz w uzasadnieniu, wówczas bowiem proces ewaluacji dowodów pozbawiony jest arbitralności i poddaje się weryfikacji. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że upływ czasu od momentu wydania decyzji w 1992 r. spowodował, iż mimo podjętych czynności, nie uzyskano kompletnego materiału archiwalnego. W skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutów naruszenia jakichkolwiek przepisów dotyczących obowiązku archiwizacji dokumentów urzędowych związanych z wywłaszczeniem i wypłatą odszkodowań. Skoro nie wykazano, aby w tym zakresie organy naruszyły swoje obowiązki związane z archiwizacją dokumentów, ich brak nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla zebranego materiału i świadczyć o wadliwości ustaleń. Ta okoliczność uzasadnia oparcie się na dowodach pośrednich, jak trafnie przyjął Sąd I instancji. Zasady wiedzy i doświadczenia życiowego wskazują przy tym, że w przypadku okoliczności odległych w czasie, większą miarodajnością cechują się materiały pisane i dokumenty. Prowadzenie dowodu ze źródeł osobowych na okoliczność zdarzeń sprzed kilku dziesięcioleci obarczone jest ryzykiem wynikającym z szeregu uwarunkowań poznawczych (np. tzw. pamięcią źródła informacji, efektem dezinformacji, efektem fałszywych wspomnień lub innych tendencyjności pamięci). W przypadku, gdy rozstrzygnięcie dotyczy interesów majątkowych, oczywiste jest również osobiste zainteresowanie strony wynikiem rozstrzygnięcia. Z tych powodów brak w materiale dowodu bezpośrednio potwierdzającego wypłatę odszkodowania na rzecz poprzednika prawnego skarżącego nie jest przeszkodą w czynieniu ustaleń w oparciu o dowody pośrednie. Także przyznanie w tym zakresie większej miarodajności wnioskom wyprowadzonym pośrednio z dokumentów pochodzących z okresu wywłaszczenia, a nie ewentualnym zeznaniom świadków w jakiś sposób powiązanych ze skarżącą kasacyjnie (choćby poprzez fakt współwłasności przedmiotowej nieruchomości) oraz wyjaśnieniom samej skarżącej, jest uzasadnione i prawidłowe. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej dla oceny przez Sąd I instancji prawidłowości wydanej w sprawie decyzji i dokonanych ustaleń stanu faktycznego zbędne było przeprowadzanie dowodu zmierzającego do ustalenia sposobu działania Gminy P. w sprawie innych decyzji podziałowych, w których stroną był P.S. - poprzednik prawny skarżącej kasacyjnie. Jakkolwiek dowód z działania organu w analogicznej sprawie (np. z akt innej sprawy czy orzeczeń w podobnych sprawach) jest potencjalnie dopuszczalny w postępowaniu administracyjnym, ponieważ dowodem może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 K.p.a.), to jednak wymaga bardzo ostrożnego traktowania. Kluczowe jest, by organ wyczerpująco zebrał materiał dowodowy i ocenił jego wartość, a analogia do innych spraw, nawet jeśli pochodzi z jawnych źródeł, powinna być traktowana jako materiał pomocniczy, a nie samodzielny dowód bez weryfikacji, gdyż organ musi dążyć do prawdy materialnej. Nawet ustalenie, że w podobnych innych sprawach organ działał (lub nie działał) w określony sposób nie oznacza, że w identyczny sposób działał (lub nie działał) także w konkretnie rozpoznawanej sprawie. W braku innych podstawowych środków dowodowych wnioskowanie per analogiam z działania organu w innej (podobnej) sprawie nie może być uznane za wystarczające do ustalenia stanu faktycznego. Każda rozpoznawana sprawa ma charakter indywidualny i dla jej wyjaśnienia miarodajne są jedynie te okoliczności, które zaistniały (lub nie zaistniały) w stanie faktycznym tej sprawy. Dlatego brak wypłaty odszkodowania w trzech sprawach wymienionych w zarzutach skargi kasacyjnej i dokonanie tego dopiero po wielu latach na skutek wniosków złożonych już przez spadkobierców P.S. nie dowodzi, że organ nie zrealizował obowiązku wypłaty odszkodowania w rozpoznawanej sprawie. Zaskarżony wyrok nie narusza art. 132 ust. 3 u.g.n., bowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał zastosowania w kontrolowanej sprawie art. 132 ust. 3 u.g.n. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie 184 P.p.s.a.