I OSK 585/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 683/23 w sprawie ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 20 września 2023 r. znak SKO.PS/80/5359/3109/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 683/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: "Sąd I instancji") w sprawie ze skargi I. J. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach (dalej: "Kolegium") z 20 września 2023 r. nr SKO.PS/80/5359/3109/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego orzekł o: uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku); zasądzeniu od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz I.J. kwoty 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2 sentencji wyroku). Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 20 września 2023 r. Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej od decyzji Prezydenta Miasta O. (dalej: "Prezydent") z 15 maja 2023 r. znak: Śrw.5211.000266.1.2022, orzekającej o: 1. odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.", w związku z opieką nad osobą niepełnosprawnym K.B. (dalej: "brat"), na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r.; 2. przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z opieką nad osobą niepełnosprawnym bratem, w kwocie 2458,00 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2025 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium odnosząc się do zakwestionowanego odwołaniem punktu 1 decyzji organu I instancji, wskazało że organ ten odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. ze względu na fakt pobierania przezeń w tym okresie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym zakresie wskazano, że decyzją z 15 listopada 2022 r. Prezydent przyznał Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Prezydenta decyzją z 11 maja 2023 r., ze skutkiem w postaci uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego począwszy od 1 czerwca 2023 r. Uzasadniając podjętą w tym zakresie decyzję organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Na mocy art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ww. ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Kolegium podkreśliło, że z ww. przepisów jasno wynika, iż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń – co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia. Aby więc świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia, to jest wyraźne, a nie tylko hipotetyczne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Wobec powyższego stanowiska, zdaniem Kolegium, aby przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego koniecznym jest uprzednie uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można bowiem przyznać dwóch różnych świadczeń za ten sam okres. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego spowodowało możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych też względów organ I instancji postąpił prawidłowo i przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po uchyleniu swojej decyzji przyznającej uprzednio prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skargę na powyższą decyzję wniosła Skarżąca. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 683/23 – Sąd I instancji orzekł jak na wstępie. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że dokonując kontroli decyzji Kolegium w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, organy bowiem niezasadnie odmówiły Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. Organ I instancji, nie kwestionując spełnienia pozostałych przesłanek niezbędnych dla przyznania tego świadczenia, uznał bowiem, że za ten okres nie może ono zostać przyznane z uwagi na fakt, iż decyzją z 15 listopada 2022 r. Prezydent przyznał Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., a decyzja ta została uchylona przez Prezydenta decyzją z 11 maja 2023 r. – ze skutkiem w postaci uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego począwszy od 1 czerwca 2023 r. Z tego powodu świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane dopiero od tego dnia. Przechodząc dalej Sąd I instancji podał, że podkreślenia w rozpatrywanej sprawie wymaga fakt, że Skarżąca wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła – w przypadku wydania decyzji przyznającej to świadczenie – o uchylenie z dniem jej wydania decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. W oświadczeniu z tego samego dnia (28 listopada 2022 r.) pełnomocnik Skarżącej w jej imieniu oświadczył, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego – od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym kontekście Sąd I instancji podzielił stanowisko wyrażane w orzecznictwie (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1263/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2029/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 596/23, orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"), zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 tej ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. W świetle powyższego należy zdaniem Sądu I instancji uznać, że pobieranie przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec złożenia wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym oświadczeniem o rezygnacji z zasiłku. Należy zwrócić uwagę, że do orzeczenia o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy uprawniony był ten sam organ. Co więcej, zdaniem Sądu I instancji, jak podkreśla się w orzecznictwie, Skarżąca miała prawo oczekiwać w tej sytuacji od organu podjęcia działań zmierzających do przyznania wybranego przez nią świadczenia bez oczekiwania ze strony organów na odrębny wniosek o uchylenie jej prawa do świadczenia mniej korzystnego, ponieważ zgodnie z treścią art. 32 u.ś.r. organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja strony mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zasada, zgodnie z którą zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznych następuje ze skutkiem na przyszłość (ex nunc), doznaje nielicznych wyjątków, a jednym z nich jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Zatem co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego. To zaś na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku – zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1823/22, źródło CBOSA). W szczególności, zdaniem Sądu I instancji, możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 383/22, źródło CBOSA). W świetle powyższych rozważań Sąd I instancji uznał, że decyzje organów obu instancji w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca złożenia wniosku zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 i art. 24 ust. 2 u.ś.r., co powodowało konieczność uchylenia tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Kolegium, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 i art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na uznaniu, że choć art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie m.in. świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, to możliwe jest przyznanie Skarżącej za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, pomimo przysługiwania w tym okresie konkurencyjnego świadczenia. Wykluczającego możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji na uznaniu, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, o jakim mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stoi na przeszkodzie przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. od miesiąca złożenia wniosku, co miało miejsce w listopadzie 2022 r., i skompensowania obu świadczeń przyznanych za ten sam okres, pomimo tego, że dopiero od miesiąca czerwca 2023 r. brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem do 31 maja 2023 r. Skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem, które przestało przysługiwać Skarżącej od 1 czerwca 2023 r. na mocy ostatecznej decyzji organu I instancji z 11 maja 2023 r. o uchyleniu decyzji z 15 listopada 2022 r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, a którą organy orzekające i sąd są związane. Wobec powyższego Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosło o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekło się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach złożonej skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna częściowo zasługuje na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej podniesiono wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki warunkujące do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie od jakiej daty należy się Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca twierdzi bowiem, że należy się jej od daty złożenia przez nią wniosku (28 listopada 2022 r.), podczas, gdy Kolegium wnioskowane świadczenie przyznało od 1 czerwca 2023 r., mając na względzie, że do 1 czerwca 2023 r. Skarżąca pobierała specjalny zasiłek dla opiekuna przyznany decyzją Prezydenta z 15 listopada 2022 r., przez co do 1 czerwca 2023 r. zachodził zbieg obu świadczeń, jako przyznanych z tego samego tytułu. Dodać w tym miejscu należy, że ww. decyzją z 15 listopada 2022 r. Prezydent przyznał Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Prezydenta decyzją z 11 maja 2023 r., ze skutkiem w postaci uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego począwszy od 1 czerwca 2023 r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Kolegium stanowiły, aktualne na dzień jej wydania, przepisy u.ś.r., regulujące zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W myśl z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zatem z przepisów tych jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń. Wyklucza to możliwość jednoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać wyłącznie jedno ze świadczeń. Przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Dalej należy wskazać, że stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można jednak traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest jednoznaczna rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1380/23; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1433/23, źródło CBOSA). W realiach przedmiotowej sprawy dopiero upływ pobierania przez Skarżącą zasiłku opiekuńczego zlikwidował określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. (posiadanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego) negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie wbrew stanowisku Skarżącej skutku tego nie miało złożenie przez nią wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z wraz z jej oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mając na względzie ust. 2 art. 24 u.ś.r., jak i okoliczność, że decyzja o przyznaniu zasiłku opiekuńczego została wydana za zgodą strony i nie była kwestionowana oraz pozostała w obrocie prawnym do dnia 1 czerwca 2023 r., należało uznać, że brak było prawnej możliwości przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, tj. od listopada 2022 r. (zgodnie z jej żądaniem). Podkreślenia bowiem wymaga, że Skarżąca w tym okresie wciąż miała prawo do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wykluczało możliwość równoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem w warunkach rozpoznawanej sprawy, jak słusznie uznało Kolegium, dopiero na skutek wygaśnięcia z dniem 1 czerwca 2023 r. decyzji Prezydenta z 15 listopada 2022 r., przyznającej Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy wyeliminowana została negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w postaci ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższe prowadziło więc do wniosku, że zarzuty materialnoprawne oparte na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) oraz art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. okazały się uzasadnione, gdyż są bezpośrednio powiązane z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy a sprawę dostatecznie wyjaśnioną i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając, że w sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek.