I OSK 576/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 858/18 w sprawie ze skargi S. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 października 2018 r. oddalił skargę S.C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2018 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, w zw. z art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 dekretu z dnia z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339), dalej: dekret o przejęciu, w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), dalej: rozporządzenie o postępowaniu, przez błędną odmowę jego zastosowania na skutek niewłaściwego uznania, że opis przejmowanego mienia we wsi K., wskazany w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] stycznia 1960 r. pomimo tego, że jest ogólny, to sam w sobie nie przesądza o naruszeniu w sposób rażący art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu w zw. z art. art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 dekretu o przejęciu; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa, w zw. z art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 dekretu o przejęciu, w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu w zw. z art. 151 ppsa polegającą na nieuzasadnionym oddaleniu skargi, pomimo że zaskarżona decyzja narusza art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przystępując do rozpoznania pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej, należy odnotować, że został on oparty na trzech argumentach przemawiających zdaniem autora skargi kasacyjnej za słusznością skargi kasacyjnej, tj. braku dostatecznej identyfikacji nieruchomości, która mocą orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] stycznia 1960 r. z dniem 31 lipca 1947 r. przeszły (zostały przejęte) na własność Skarbu Państwa wymienione w 1114 punktach nieruchomości położone w K., powiat N., objęte wykazami hipotecznymi (Iwh) dotychczasowej księgi gruntowej tej gminy katastralnej, a wpisane na kartach B tej księgi na własność wymienionych osób z reguły w całości, dokonaniu zbiorczego przejęcia szeregu nieruchomości jednym aktem administracyjnym oraz wydania orzeczenia z [...] stycznia 1960 r. na podstawie prawnej nieznajdującej zastosowania do nieruchomości należących do poprzedników prawnych skarżącego. Odnosząc się do pierwszego z tych argumentów, należy podzielić zdanie Sądu pierwszej instancji, który stwierdził, że opis nieruchomości podlegających przejęciu w drodze orzeczenia z 1960 r. był jasny i pozwalał na identyfikację przejmowanych nieruchomości. Odnotować bowiem należy, że w toku postępowania mającego na celu sprawdzenie prawidłowości nabycia nieruchomości należącej do rodziny skarżącego nie wystąpiły trudności z ich identyfikacją. Ponadto opis zawarty w kwestionowanym orzeczeniu jest zgodny z postulatem opisu nieruchomości wskazanym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 775/09, na który powołuje się autor skargi kasacyjnej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W sprawie rozpoznanej przywołanym wyrokiem opis nieruchomości nie posługiwał się bowiem numerami lwh (liczba wpisu hipotecznego) nieruchomości przejmowanych przez Państwo, na skutek rozmycia granic przejmowanych nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do rozmycia granic poszczególnych nieruchomości, w związku z czym posłużenie się numerami lwh dawało jasny obraz, które nieruchomości i w jakich granicach podlegają przejęciu przez Państwo. Odpowiadało to wymogom osnowy orzeczenia stawianym przez art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu. Tym samym opis przejmowanych nieruchomości ujęty w sposób, w jaki uczyniono to w orzeczeniu z 1960 r., nie może przesądzać o wydaniu tego rozstrzygnięcia w okolicznościach uzasadniających zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Brak jest także podstaw do uznania, że przejęcie przez Państwo jednym aktem własności większej liczby nieruchomości naruszało w sposób rażący obowiązujące ówcześnie regulacje prawne. Analiza przepisów powołanych w orzeczeniu z 1960 r. prowadzi bowiem do wniosku, że na ich podstawie doszło do uregulowania stosunków własnościowych w związku ze zdarzeniami powodującymi przemieszczenie się ludności po drugiej wojnie światowej. Przepisy te akcentują zatem bardziej aspekt przedmiotowy przejęcia nieruchomości niż podmiotowy. Brak jest zatem podstaw do uznania, że w braku wyraźnego przepisu wyłączającego możliwość przejęcia jednym aktem więcej niż jednej nieruchomości, przejęcie w trybie dekretu z 27 lipca 1949 r. więcej niż jednej nieruchomości należących do różnych osób mogło stanowić rażące naruszenie obowiązujących przepisów. Skoro nie istniał przepis zakazujący taką możliwość, to brak było możliwości naruszenia go, a zwłaszcza naruszenia go w sposób rażący. Odnosząc się z kolei do trzeciego argumentu podniesionego w pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej należy odnotować, że przejęciu przez Skarb Państwa w drodze orzeczenia z 1960 r. podlegał szereg nieruchomości o różnym statusie prawnym. Jedynie część przejmowanych nieruchomości spełniała przesłanki przejęcia ich przez Skarb Państwa na podstawie dekretu o przejęciu, podczas gdy inne nieruchomości podlegały przejęciu na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. Nr 59 poz. 318, z późn. zm.). Wymienienie w orzeczeniu z 1960 r. dekretu z 5 września 1947 r. obok podstawy prawnej pozwalającej na przejęcie nieruchomości należących pierwotnie do poprzedników prawnych skarżącego nie może zatem stanowić o wadliwości tego orzeczenia w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W świetle powyższych wywodów w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uznania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżony wyrok, naruszył art. 156 § 1 pkt 2 kpa, w zw. z art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 dekretu o przejęciu w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu. Przechodząc do rozpoznania drugiego z zarzutów skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że polega on na zarzucie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 151 ppsa przez niezasadne zdaniem skarżącego oddalenie wniesionej skargi. Zarzut ten, co należy podkreślić, powiązany jest z zarzutem naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa, w zw. z art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 dekretu o przejęciu, w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu. Zaznaczyć należy, że powyższy zarzut różni się od zarzutu omówionego w pierwszej kolejności wyłącznie dodatkowym powołaniem w jego postawie art. 156 § 1 pkt 5 kpa. Odnotować przy tym należy, że w tym zakresie analizowany zarzut nie został uzasadniony w sposób umożliwiający się Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do niego z użyciem szczegółowej jurydycznej argumentacji. W pozostałym zaś zakresie słuszność tego zarzutu została obalona w ramach oceny pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem brak podstaw uwzględnienia pierwszego zarzutu powoduje, że powiązany z nim zarzut błędnego oddalenia złożonej skargi należało także uznać za niedający podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku jako naruszającego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 151 ppsa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.