I OSK 565/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1227/23 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr KO-9/4103/9/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskrzony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Szczutowo z dnia 29 listopada 2022 r. nr GOPS.4622.31.2022, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz [...] kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1227/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr KO-9/4103/9/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Szczutowo z dnia 29 listopada 2022 r. o odmowie przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że wadliwa jest argumentacja Wójta opierająca odmowę na niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 1634, dalej też uśr). Jednakże w ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w gospodarstwie rolnym. Wprawdzie skarżąca złożyła oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, że w dniu 28 października 2022 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, to jednak nadal pozostaje właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,76 ha (0,3925 ha przeliczeniowych) i podlega ubezpieczeniu rolniczemu. Z uwagi na to, że mąż pracuje poza miejscem zamieszkania (przy remontach statków w Gdańsku), odwołująca się jest jedyną osobą, która może zajmować się gospodarstwem rolnym. Dlatego też złożone przez nią oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim, organ uznał za mało wiarygodne. Matka skarżącej niewątpliwie jest osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy innej osoby w codziennym funkcjonowaniu i tego rodzaju opiekę sprawuje skarżąca, która pomaga w czynnościach życia codziennego tj. robi zakupy i przygotowuje posiłki, realizuje recepty, podaje leki, pomaga przy higienie całego ciała, zmienia pieluchomajtki, mierzy ciśnienie, załatwia sprawy związane z opieką medyczną, zmienia bieliznę oraz pościel, pierze, prasuje, załatwia sprawy urzędowe. W ocenie Kolegium, opieka, którą wykonuje skarżąca nie jest jednak sprawowana w sposób ciągły. Większość czynności, które wskazała należą do zwykłych prac domowych, które wykonywane są przez osoby pracujące, czy prowadzące gospodarstwo rolne w każdej rodzinie i skarżąca wykonywałaby je również wtedy, gdyby nie miała pod opieką niepełnosprawnej matki. Są to czynności dnia codziennego. Czynności wykonywane w ramach opieki nad matką nie kolidują zatem z pracą skarżącej we własnym gospodarstwie rolnym. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd w całości podzielił stanowisko SKO co do oceny braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki, a konkretniej rezygnacji z prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym. Deklarowane przez skarżącą zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie miało miejsce niemal rok po uzyskaniu przez matkę orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, a zatem dotychczasowy zakres opieki świadczonej przez skarżącą pozwalał jej na prowadzenie i pracę w gospodarstwie rolnym. Po drugie zaś, istotnym elementem podlegającym ocenie na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zakres oraz charakter wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki nad niepełnosprawną matką czynności daje podstawy do uznania, że rozmiar tej opieki nie jest tak absorbujący czasowo, że uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, czy przede wszystkim prowadzenie gospodarstwa rolnego, którą to pracę może ona sobie organizować w dogodnych dla siebie warunkach i godzinach, tym bardziej, że dotychczas pracę tę wykonywała. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego, tj: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy. II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: 1. art. 135 p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2. art. 151 p.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego rozpoznania z zarzutami naruszenia przepisów prawa materialnego. Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż jest zasadna. W środku odwoławczym (zaskarżenia) sformułowano wskazywane zarzuty, przy czym za sporne w sprawie uznać należy zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia oraz pracy w gospodarstwie rolnym, a sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nadto zakwestionowany w sprawie został zakres czynności opiekuńczych, które w podjętych rozstrzygnięciach uznane zostały za możliwe do pogodzenia z jednoczesną aktywnością zawodową strony. Z znajdującego się w aktach sprawy dokumentu urzędowego – orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 13 grudnia 2021 r. nr 028232779 –wynika, że matka ([...] ur. 02.01.1944) uznana została za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2022r. W orzeczeniu nie wskazano daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jak ustalono matka przewlekle choruje na astmę oskrzelową, zwyrodnienie kręgów lędźwiowych, niedoczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze, łuszczycę, a także schorzenia będące wynikiem udaru mózgu w przeszłości. Ma problemy w poruszaniu się. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącą, jak też z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że jest ona właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 1,76 ha (0,3925 ha przeliczeniowych) i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek (dobrowolnie). Nie podejmuje ona żadnego zatrudnienia, zaś do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego załączyła oświadczenie, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w gospodarstwie rolnym od 28 października 2022 r. w myśl art. 17b ust. 2 uśr. W okolicznościach rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy przypomnieć trzeba, że stosownie do art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (por. K. Małysa–Sulińska, A. Kawecka, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 302–361). Podkreślić należy za ugruntowanym głosem judykatury, że powołany wyżej przepis uśr określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne (zob. wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23 i powoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Nie budzi wątpliwości, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane w toku jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego – co wymaga zaznaczenia – nie na stan przeszły (uprzedni), ale teraźniejszy (aktualny), tj. na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy (zob. wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23). Tym samym zdaniem składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje – jak przyjmuje – Sąd wojewódzki, że deklarowane przez skarżącą zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie miało miejsce niemal rok po uzyskaniu przez matkę orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, a zatem dotychczasowy zakres opieki świadczonej przez skarżącą pozwalał jej na prowadzenie i pracę w gospodarstwie rolnym, jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 uśr, który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Ponadto Sąd wojewódzki przyjął, że z uwagi na okoliczność, że mąż wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne pracuje poza miejscem zamieszkania (przy remontach statków w Gdańsku), skarżąca jest jedyną osobą, która może zajmować się gospodarstwem rolnym. To ustalenie Sądu I instancji, kwestionujące w istocie rzeczy skutki prawne oświadczenia strony złożonego w trybie art. 17b ust. 2 uśr, nie wynika z jakichkolwiek zgromadzonych w tym zakresie dowodów. Nie ustalono w postępowaniu administracyjnym w niezbędnym zakresie dla potrzeb załatwianej sprawy, co uszło uwadze Sądu I instancji, np. charakteru i zakresu działalności rolniczej urzeczywistnianej w gospodarstwie rolnym; czy innych wymaganych faktów m. in. dotyczących stanu rzeczywistego odnoszącego się do prowadzenia gospodarstwa (zaprzestania pracy w gospodarstwie), które obejmuje w/w oświadczenie strony złożone na podstawie art. 17b ust. 2 uśr, aby następnie wraz z pozostałymi dowodami prawidłowo ustalić stan faktyczny rozstrzyganej sprawy administracyjnej. W związku z powyższym przedwczesne jest w szczególności stwierdzenie Sądu wojewódzkiego, że "(...). Tak zarysowany zespół obowiązków, jakich skarżąca podejmuje się względem matki, nie daje podstaw do stwierdzenia, że praca we własnym, niewielkim gospodarstwie rolnym jest przez nią wykluczona, tym bardziej, że dotychczas pracę tę wykonywała. (...)". Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 uśr odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 uśr oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Powyższe odnieść należy również do związku przyczynowo-skutkowego, dotyczącego rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. W tym miejscu przywołać należy – zaznaczany już wyżej – art. 17 b ust. 1 pkt 1 i 2 uśr, który stanowi, że w przypadku, gdy o świadczenia z art. 16a i art. 17 uśr ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17 b ust. 2 uśr). Biorąc pod uwagę ww. normy uśr, po pierwsze stwierdzić należy, że strona wypełnia wymagania podmiotowe konieczne do ustalenia wnioskowanego prawa. Skarżąca bezspornie jest osobą zobowiązaną do alimentacji matki i wykonuje względem niej czynności opiekuńcze; złożyła również przed organem I instancji, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie wypełniające dyspozycję art. 17b ust. 2 uśr, co wynika z akt sprawy. Analizując powyższe unormowanie i złożone na mocy art. 17b uśr oświadczenie Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżąca kasacyjnie w czasie prowadzenia postępowania administracyjnego i następnie sądowego nie była już prowadzącym działalność "aktywnym zawodowo" rolnikiem, a opiekunem niepełnosprawnej matki. W konsekwencji z treści uzasadnienia ostatecznej decyzji oraz zaskarżonego wyroku, co najmniej bardzo wątpliwym jest oparcie odmowy przyznania świadczenia na braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem opieki nad matką. Orzekając w sprawie tak organy, jak i Sąd wojewódzki skoncentrowały się na argumentacji, że rezygnacja strony z zatrudnienia nastąpiła z innych przyczyn niż codzienne i stałe wspieranie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (niepełnosprawnej) matki, a wnioskująca nie mogła zorganizować sobie pracy w sposób niekolidujący z opieką. Jak przyjął zaskarżony wyrok: "(...). Inaczej mówiąc, zakres oraz charakter wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki nad niepełnosprawną matką czynności daje podstawy do uznania, że rozmiar tej opieki nie jest tak absorbujący czasowo, że uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, czy przede wszystkim prowadzenie gospodarstwa rolnego, którą to pracę może ona sobie organizować w dogodnych dla siebie warunkach i godzinach. Opieka świadczona wobec matki, choć niewątpliwie wymagająca regularności, nie jest bowiem absorbująca na tyle, by wykluczyć możliwość podejmowania przez córkę zajęć związanych z prowadzeniem własnego gospodarstwa rolnego. (...)". Naczelny Sąd Administracyjny ww. argumentacji nie podziela. Przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (niezdolną do samodzielnej egzystencji) oceniać należy każdorazowo w sposób zindywidualizowany. Istotne jest, by była to ocena aktualna, obejmująca walidację zakresu potrzeb podopiecznego i czynności, których wykonywanie jest konieczne w celach pomocowych oraz czasu, który wnioskujący o świadczenie poświęca na ich sprawowanie. Walidacja spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 uśr dotyczyć ma bowiem stanu aktualnego i oceny, czy w dacie procedowania, strona miała realną możliwość pogodzenia aktywności zawodowej z zakresem i czasem, koniecznym dla prawidłowego, zgodnego z potrzebami i uwzględniającego godność osoby niepełnosprawnej sprawowaniem opieki. Poza jakimkolwiek sporem w sprawie jest, że matka skarżącej wymaga z pewnością stałej i długotrwałej opieki, co wynika jednoznacznie z akt sprawy, w tym zwłaszcza z dokumentu urzędowego ("uznana została za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2022 r.") jak i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (zob. m. in. wyroki NSA z dnia: 3 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 389/10, 8 listopada 2022r. sygn. akt I OSK 85/22, 22 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 433/23; por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 545–552). Art. 30 Konstytucji RP stanowi, że: "(...). Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. (...)". Sąd wojewódzki wraz z organami zdaje się nie zauważać, że opieka nad osobą uznaną za niezdolną do samodzielnej egzystencji to przede wszystkim działania wymagające stałej obecności i gotowości do świadczenia pomocy, mającej na celu umożliwienie podopiecznemu godne funkcjonowanie, polegające na działaniach wspierających (głównie fizycznie) i kompensujących braki wywołane takim uszczerbkiem na zdrowiu (zob. wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23). W sprawie konieczną jest pomoc matce skarżącej m.in. w przemieszczaniu się po pomieszczeniach mieszkalnych, a także w realizacji czynności samoobsługowych – w tym swobodnego załatwiania elementarnych (podstawowych) potrzeb każdego człowieka. Bez wsparcia i stałej obecności opiekuna są one właściwie niemożliwe do samodzielnego zaspokojenia. Pomoc tego typu wymaga pełnego zaangażowania, dyspozycyjności i pozostawania w stałej – zależnej od sygnalizowanych w danym momencie potrzeb podopiecznej – gotowości do udzielania jej wsparcia. W związku z tym opieka absorbuje czas opiekuna w zakresie wykluczającym podejmowanie zatrudnienia. Opieka stała to również piecza nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko zaistnieje taka potrzeba. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, a więc opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nosi z cechy opieki stałej i długotrwałej. W tej sytuacji uznać należy, że Sąd I instancji naruszył wszystkie przywołane w środku odwoławczym normy prawa. Konstytucja RP nakazuje w preambule posiadającej normatywny charakter, aby “działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność" w celu zagwarantowania praw obywatelskich w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej kasacyjnie organ uwzględni poczynione wyżej ustalenia oraz wskazaną wykładnię przepisów (norm) prawna i załatwi sprawę administracyjną prawidłowo, w myśl właściwych w tym przedmiocie regulacji prawnych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Szczutowo. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.