I OSK 542/23

Dnia 26 lutego 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant: sekretarz sądowy Monika Szewczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 568/22 w sprawie ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2022 r. nr SKO.PS.4040.952.2022 w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 568/22, oddalił skargę B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 30 czerwca 2022 r. nr SKO.PS.4040.952.2022 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Poznania z 17 maja 2022 r. znak: PCŚ-VIII.431.317.2019.83957 orzekającą, że kwota 1.900 zł pobrana przez skarżącą tytułem świadczenia pieniężnego z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki W. B. w określonych okresach jest świadczeniem nienależnie pobranym i nakazał jego zwrot wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca B. P., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Poznania z 17 maja 2022 r., znak: PCŚ-VIII.431.317.2019.83957, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Jednocześnie skarżąca kasacyjnie wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i nieopłaconej nawet w części, według norm przepisanych, powiększonych o podatek VAT. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d oraz w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1205 ze zm. – dalej: "u.p.o.u.a.") przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, że pobrana przez skarżącą kwota 1.900 zł tytułem świadczenia z pieniężnego z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 listopada 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 sierpnia 2020 r. do 30 września 2020 r. – jest świadczeniem nienależnie pobranym i skarżąca zasadnie została zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Na podstawie zaś art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm. – dalej: "k.p.c.") w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie przejawiające się w przekroczeniu granic zasady swobodnej oceny dowodów i popadnięcie w dowolność tej oceny oraz zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkujące niezgodnym z zasadami doświadczenia życiowego i zasadami logiki wyprowadzeniu z materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających, a także skutkujące sprzecznością wniosków z poczynionymi ustaleniami przez przyjęcie, iż skarżąca działała ze świadomością i z zamiarem uzyskania z funduszu alimentacyjnego świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów. W piśmie z 30 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wskazał, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. W skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia. Opierając się na ww. podstawie kasacyjnej skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez błędne przekroczenie granic zasady swobodnej oceny dowodów i popadnięcie w dowolność tej oceny oraz zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zarzut ten skarżąca kasacyjnie wiąże z wyrażoną przez Sąd I instancji oceną, że organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy. Wskazano również, że Sąd I instancji niezasadnie przyjął, że skarżąca kasacyjnie działała ze świadomością i z zamiarem uzyskania z funduszu alimentacyjnego świadczenia nienależnego. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, a więc nie mógł naruszyć art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. Przede wszystkim zauważyć należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Na podstawie zaś art. 106 § 5 p.p.s.a. do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Z treści art. 106 § 5 p.p.s.a. literalnie wynika, że zawiera on odesłanie nie tylko do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ale i do art. 106 § 3 p.p.s.a. ustanawiającego kompetencję do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To zaś oznacza, że odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego są wtórne w stosunku do regulacji zawartej w art. 106 § 5 i art. 106 § 3 p.p.s.a. W konsekwencji w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. powoływanie się na przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, zwłaszcza na art. 233 k.p.c. dotyczący postępowania dowodowego i art. 106 § 5 p.p.s.a. okazało się nieskuteczne. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie również zauważyć, że sąd administracyjny rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, a więc na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego i zgromadzonego materiału dowodowego, a zatem w postępowaniu przed sądem administracyjnym kontrola aktów administracyjnych odbywa się na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny, co do zasady, nie prowadzi postępowania dowodowego, ale sprawuje kontrolę legalności w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przez organy administracji publicznej. Kontrola ta opiera się w głównej mierze na ocenie czynności organu, w tym przeprowadzonego postępowania dowodowego, co pozwala następnie sądowi na stwierdzenie czy postępowanie to było przeprowadzone prawidłowo bądź nie, w tym czy nie naruszono reguł postępowania dowodowego. Natomiast art. 233 § 1 k.p.c. stosowany na podstawie art. 106 § 5 p.p.s.a. odpowiednio do uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym odnosi się jedynie do niezawartych w aktach postępowania administracyjnego dowodów z dokumentów, które sąd dopuścił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Przepis ten nie ma zatem zastosowania do objętych aktami administracyjnymi dokumentów, które podlegały bezpośredniej ocenie przez skarżony organ. Prawdopodobnie intencją skarżącej kasacyjnie było zarzucenie Sądowi I instancji zaaprobowania prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego przez organy obu instancji orzekającej w sprawie. Z uwagi jednak na granice skargi kasacyjnej oraz wysoce sformalizowany charakter tego środka zaskarżenia, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do konkretyzacji zarzutów kasacyjnych, a tym bardziej znajdowania za stronę podstaw prawnych do wadliwie skonstruowanych zarzutów. Przechodząc natomiast do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że prawidłowe sformułowanie podstawy skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie – musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. W ocenie skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d oraz w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. poprzez uznanie, że pobrana przez skarżącą kwota 1.900 zł tytułem świadczenia pieniężnego z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 listopada 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 sierpnia 2020 r. do 30 września 2020 r. – jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zdaniem skarżącej kasacyjnie samo ustalenie, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała ona bezpośrednio od dłużnika określoną kwotę pieniężną tytułem alimentów nie uzasadnia, że wypłacone świadczenie alimentacyjne jest świadczeniem nienależnym. Według skarżącej kasacyjnie ww. przepisy należy intepretować w ten sposób, że za świadczenie nienależnie wypłacone uznaje się uzyskanie przez wierzyciela alimentacyjnego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za te same okresy, za które nastąpiła zapłata bezpośrednio przez dłużnika alimentacyjnego. W pierwszej kolejności powinno się zatem zaliczyć wpłacone kwoty przez dłużnika alimentacyjnego na poczet zaległych alimentów. Skarżąca twierdzi zatem, że nie zostały w jej sprawie spełnione przesłanki świadczenia nienależnie pobranego świadczenia, albowiem wpłaty które otrzymała od dłużnika alimentacyjnego nie dotyczyły okresów, w których pobrała świadczenie pieniężne z funduszu alimentacyjnego. Istota niniejszej sprawy sprowadza się więc do oceny, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie zaaprobował stanowisko organów obu instancji, że pobrana przez skarżącą kwota 1.900 zł tytułem świadczenia z pieniężnego z funduszu alimentacyjnego, w określonych w decyzji organu pierwszej instancji datach, jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a.. Przede wszystkim zauważyć należy, że zgodnie z poczynionymi w sprawie ustaleniami, których skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje, wyrokiem z 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I IV RC 1011/14 Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu zasądził od P. B. na rzecz małoletnich W. B. i W. B. renty alimentacyjne w kwocie po 500 zł miesięcznie na każdą z nich, łącznie 1.000 zł miesięcznie, począwszy od dnia 8 grudnia 2014 r. i w kwocie po 600 zł miesięcznie na każdą z nich, łącznie 1.200 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 września 2015 r. płatne do rąk matki małoletnich B. P. do dnia 10-tego każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat. W związku z bezskutecznością egzekucji należności alimentacyjnych, Prezydent Miasta Poznania decyzją z 1 października 2019 r. nr PCŚ-XI.431.317.2019.83957 przyznał skarżącej W. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. Z ustaleń organu wynika, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżąca otrzymała (czego skarżąca nie kwestionuje) tytułem alimentów dla W. i W. rodzeństwa B.: w dniu 20 listopada 2019 r. kwotę 400 zł/ 2 osoby = 200 zł; w dniu 14 lutego 2020 r. kwotę 500 zł/ 2 osoby = 250 zł; w dniu 11 maja 2020 r. kwotę 400 zł/ 2 osoby = 200 zł; w dniu 20 maja 2020 r. kwotę 500 zł/ 2 osoby = 250 zł; w dniu 07 sierpnia 2020 r. kwotę 1000 zł/ 2 osoby = 500 zł oraz w dniu 02 września 2020 r. kwotę 1000 zł/ 2 osoby = 500 zł. To stało się z kolei przyczyną wydania przez Prezydenta Miasta Poznania decyzji z 17 maja 2022 r., znak: PCŚ-VIII.431.317.2019.83957, o ustaleniu, że kwota 1.900 zł pobrana przez skarżącą tytułem świadczenia pobieranego z funduszu alimentacyjnego dla W. B. w okresie od 1 listopada 2019 r. do 30 listopada 2019 r., od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r., od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 1 sierpnia 2020 r. do 30 września 2020 r. jest świadczeniem nienależenie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezydent Miasta Poznania, jak również następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazali, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżąca kasacyjnie otrzymała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego wpłaty (przekazem pocztowym) tytułem spłaty alimentów. Organy obu instancji, a następnie Sąd I instancji uznały, że dla stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy wpłacone kwoty alimentów stanowią zaległe czy też bieżące alimenty. Znaczenia również nie ma kto dokonał tych wpłat, a więc czy zrobił to bezpośrednio dłużnik alimentacyjny czy komornik. Ważne jest wyłącznie to, że w czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżąca otrzymała świadczenie alimentacyjne od dłużnika alimentacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Definicja natomiast nienależnie pobranego świadczenia została określona w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy pomocowej. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego – do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym – do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął, że skoro wskazana w art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. kolejność zaspokojenia należności od dłużnika alimentacyjnego stawiała zaspokojenie należności przypadających osobie uprawnionej dopiero na trzecim miejscu ( art. 28 ust. 1 pkt 3 u.p.o.u.a.), to pobranie przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie, w którym otrzymywała ona jednocześnie świadczenia od dłużnika alimentacyjnego, powodowało, że otrzymane z funduszu świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi. Wprawdzie u.p.o.u.a. osobom uprawnionym do alimentów umożliwia udzielenie czasowej pomocy tym rodzicom, którzy wychowując dzieci w sytuacji pozbawienia świadczeń alimentacyjnych ze strony osób zobowiązanych, nie są w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb dziecka w zakresie jego utrzymania, tym niemniej przyznawane na podstawie przepisów tej ustawy świadczenia mają specyficzny charakter i nie mogą być przez to utożsamiane ze świadczeniami rodzinnymi czy innymi świadczeniami typu "pomocowego". Generalnie bowiem świadczenie alimentacyjne jest wypłacane osobie uprawnionej nie w celu udzielenia jej wsparcia finansowego w sensie definitywnym (czyli zamiast świadczeń zasądzonych na jej rzecz od dłużnika) a jedynie ma tymczasowo zapewnić uprawnionemu środki do życia w sytuacji, gdy dłużnik nie wywiązuje się należycie ze swojego zobowiązania. Jedynie więc w przypadku, gdy egzekucja okazuje się całkowicie nieskuteczna, świadczenie alimentacyjne, przyznawane na podstawie omawianej ustawy, pełni funkcję – w istocie rzeczy – właściwą świadczeniu alimentacyjnemu. W związku z tym wykluczona jest kumulacja świadczeń w postaci świadczenia alimentacyjnego, płaconego przez dłużnika i świadczenia wypłacanego na podstawie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i to niezależnie od tego, jak świadczenie alimentacyjne, otrzymywane od dłużnika alimentacyjnego traktuje wierzyciel alimentacyjny. Powyższe oznacza, że twierdzenia skarżącej, iż otrzymanie przez nią alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie miało znaczenia, ponieważ dłużnik alimentacyjny wpłacił te środki na poczet zaległych alimentów, jest skutkiem niewłaściwej wykładni art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. Z przepisów jasno wynika, że jeśli osoba uprawniona otrzymała alimenty od dłużnika to bez względu na to, czy były to alimenty bieżące, czy zaległe nie jest możliwe przyznanie jej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W przypadku natomiast jednoczesnego otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego i alimentów od dłużnika, kwoty wypłacone z funduszu alimentacyjnego zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. stanowią nienależnie pobrane świadczenie i podlegają zwrotowi na podstawie art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. Zasadnie Sąd I instancji zwrócił również uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że skarżąca wszystkie otrzymane od dłużnika środki finansowe powinna przekazać komornikowi sądowemu lub organowi, o czym zresztą skarżąca została pouczona. I tak zauważyć należy również, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie składając 29 sierpnia 2016 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego podpisała oświadczenie, że w przypadku otrzymania alimentów niezwłocznie powiadomi o tym fakcie organ przyznający świadczenie. Ponadto w załączniku do decyzji Prezydenta Miasta Poznania z 17 maja 2022 r. pouczono skarżącą o treści art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., czyli o tym, że nienależnie pobranym świadczeniem jest m.in. świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a. zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Te okoliczności świadczą o tym, że skarżąca miała pełną świadomość ciążących na niej obowiązków w przypadku otrzymania alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w czasie otrzymywania równolegle świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jest to o tyle istotne, że co do zasady przepisy u.p.o.u.a., posługują się obiektywnymi kryteriami wskazującymi na nienależność świadczenia, ale doktryna i orzecznictwo w celu uznania świadczenia alimentacyjnego za nienależnie pobrane wymagają, aby osobie uprawnionej do świadczeń alimentacyjnych można było przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości co do nienależności tego świadczenia (por. E. Tomaszewska, Ustawa o pomocy osobom uprawnionych do alimentów, Komentarz, wyd. II, Lex on-line, teza 1 komentarza do art. 23; czy wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2373/18, i z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1409/20 – dostępne CBOSA). W tej sprawie takie wątpliwości nie zachodzą, albowiem skarżąca została odpowiednio pouczona i poinformowana o ciążących na niej obowiązkach, natomiast organ administracji publicznej nie ma kompetencji do badania rzeczywistego stanu świadomości i zamiaru uzyskiwanych świadczeń. Skoro tak jak twierdzi skarżąca, wystosowane przez organ pouczenie, nie pozwalało jej zrozumieć konsekwencji tego pouczenia, mogła uzyskać niezbędne wyjaśnienia przed złożeniem wniosku. Skoro zaś złożyła wniosek i świadomie podpisała zawarte w nim oświadczenia to należy domniemywać, że oświadczenia te są zrozumiałe nawet dla osób niebędących prawnikami. Z wniosku, czy też późniejszego toku postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie wynika, aby skarżąca kasacyjnie komunikowała nieczytelność bądź wątpliwości co do składanych oświadczeń i otrzymanych pouczeń. W świetle powyższego uznać należy, że nie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, a także postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego też względu, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.