I OSK 533/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 377/25 o odrzuceniu skargi S. O. o wznowienie postępowania sądowoadmonostracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 185/22, oddalającym skargę S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 10 grudnia 2021 r. nr SKO.NP/4115/476/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 2 grudnia 2025 r. oddalił skargę S. O. o wznowienie postępowania sądowoadmonostracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 185/22. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że ww. wyrokiem oddalił skargę S. O. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 10 grudnia 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten jest prawomocny. Pismem z 10 lutego 2025 r. (data nadania) skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik skarżącego w piśmie z 16 czerwca 2025 r., wyjaśniła, że przedmiotem skargi o wznowienie postępowania jest wyrok powyższy wyrok z 27 czerwca 2022 r., co do którego prawomocność stwierdzono od 7 czerwca 2023 r. Jako podstawę skargi o wznowienie wskazała art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zakresie dotyczącym naruszenia przepisów prawa, wskutek którego skarżący pozbawiony był możliwości działania. Uzasadniając podstawę wznowienia podniesiono, że w efekcie wprowadzającej w błąd treści pouczeń, które skarżący otrzymał od WSA został on pozbawiony możliwości zaskarżenia wyroku w drodze skargi kasacyjnej. Osobiście wniesiona przez niego skarga kasacyjna została przez Sąd odrzucona. O konieczności występowania w sprawie adwokata lub radcy prawnego skarżący powziął wiadomość dopiero z trzeciego pouczenia i w jego następstwie złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Skarżący podniósł nadto, że WSA nie wydał żadnego postanowienia w przedmiocie skargi kasacyjnej z 16 stycznia 2023 r., złożonej przez profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem skarga ta wymagała rozstrzygnięcia osobnego od kwestii rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Brak wydania tego rozstrzygnięcia pozbawił skarżącego możliwości działania poprzez uzyskanie i zapoznanie się ze stanowiskiem WSA w zakresie złożonej skargi kasacyjnej oraz skorzystanie ze zwykłego środka zaskarżenia przysługującego w stosunku do tego rozstrzygnięcia, którym byłoby zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący dodał, że pismem z 8 września 2024 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - wyroku WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2022 r. Uzasadniając okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania podał, że skargę wniósł w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania orzeczenia odrzucającego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, co miało miejsce 14 listopada 2024 r. (z akt sprawy wynika, że 12 listopada 2024 r.). Dopiero po negatywnym rozpatrzeniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - co pociąga za sobą brak możliwości uzyskania odszkodowania - mógł on w pełni ocenić zakres i skutek pozbawienia go możliwości działania w sprawie III SA/Kr 185/22. Dopóki mógł on uzyskać wspomniane odszkodowanie nie był pozbawiony możliwości działania odnośnie świadczenia pielęgnacyjnego (jego równowartości). Wraz z odrzuceniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem skarżący został pozbawiony alternatywnego środka do uzyskania kwoty odpowiadającej wnioskowanemu świadczeniu, a tym samym w pełni zaktualizowały się przesłanki braku możliwości działania w sprawie III SA/Kr 185/22. Sąd I instancji uznał, że skarżący nie dochował trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Wbrew jego twierdzeniom, termin ten należało liczyć nie od dnia otrzymania postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2024 r., sygn. akt I ANP 2/24, o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, co miało miejsce 12 listopada 2024 r., a od dnia otrzymania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 czerwca 2022 r. Przepis art. 277 p.p.s.a. w takiej sytuacji jednoznacznie bowiem wskazuje od kiedy należy liczyć termin trzymiesięczny na złożenie skargi o wznowienie postępowania - jest to więc dzień, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. O wyroku WSA w Krakowie z 27 czerwca 2022 r. skarżący dowiedział się z chwilą doręczenia odpisu sentencji tego wyroku - tj. co najmniej z dniem 4 lipca 2022 r. Termin ten upływał więc z dniem 4 października 2022 r. (we wtorek). Tymczasem przedmiotowa skarga o wznowienie została wniesiona - w dniu 13 maja 2025 r. - a więc bezsprzecznie po upływie ustawowego terminu. Zdaniem Sądu I instancji, brak wydania postanowienia o odrzuceniu uprzednio wniesionej skargi kasacyjnej, po uzupełnieniu braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi kasacyjnej (wobec którego Sąd 10 lutego 2023 r. wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, na które zażalenie zostało przez NSA oddalone postanowieniem z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt l OZ 175/23), w żaden sposób nie mogło stanowić przeszkody w wydaniu niniejszego postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Jeżeliby było inaczej, to nie mogłoby także zapaść przed NSA orzeczenie o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem - nie innego, jak prawomocnego wyroku. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł skarżący zarzucając orzeczeniu Sądu I instancji: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. w postaci art. 281 p.p.s.a. w zw. z art. 277 p.p.s.a. i art. 270 p.p.s.a., w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej: "Konstytucji") i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (dalej: "EKPC") poprzez przyjęcie, iż: a) bieg terminu do złożenia skargi rozpoczął się w niniejszej sprawie co najmniej dn. 4 lipca 2022 r., kiedy to wyrok WSA z 22 czerwca 2022 r., III SA/Kr 185/22 nie był jeszcze prawomocny, podczas gdy termin ten nie mógł wówczas rozpocząć swojego biegu; b) rozpoczęcie biegu terminu do złożenia skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. związane jest z dowiedzeniem się o orzeczeniu, o którym mowa w art. 270 p.p.s.a., podczas gdy w niniejszej sprawie taka zależność nie zachodzi; c) bieg terminu do złożenia skargi nie był w niniejszej sprawie związany z dowiedzeniem się o zakończeniu postępowania w sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2024 r., sygn. akt: I ONP 2/24, podczas gdy w zaistniałym stanie faktycznym taki związek występuje i najwcześniej od tego momentu termin ten mógł rozpocząć swój bieg; d) skarżącemu, mimo uchybień zaistniałych w sprawie III SA/Kr 185/22, mających wpływ na termin do złożenia skargi, nie przysługuje prawo do jej merytorycznego rozpoznania, co skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu oraz rzetelnego procesu; 2. art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 106 § 5 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 233 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego poprzez przyjęcie, iż skarga została wniesiona 13 maja 2025 r. (strona 6 uzasadnienia postanowienia), podczas gdy pismo wszczynające niniejsze postępowanie zostało złożone przez skarżącego 10 lutego 2025 r. co zostało udowodnione w trakcie postępowania ze skargi przed WSA; 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia postanowienia, w którym w WSA wskazuje dwie różne daty wniesienia skargi, tj. 10.02.2025 r. oraz 13.05.2025 r. (str. 1 i 6 uzasadnienia), co w konsekwencji doprowadziło WSA do stwierdzenia, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi oraz odrzucenia skargi, podczas gdy zasadnym było przyjęcie, iż skarga została wniesiona w otwartym terminie do jej złożenia; ewentualnie - na wypadek nieuwzględnienia argumentacji z pkt 2 powyżei: 4. art. 281 p.p.s.a. w zw. z art. 277 p.p.s.a. i art. 270 p.p.s.a., w zw. z art. 194 § 1 pkt a) p.p.s.a. i art. 13 EKPC (dalej: "EKPC") oraz w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. 1 EKPC, poprzez przyjęcie, iż brak wydania postanowienia w przedmiocie skargi kasacyjnej z dn. 16 stycznia 2023 r. pozostaje bez wpływu na zasadność odrzucenia skargi, podczas gdy brak wydania tego postanowienia - które powinno być wydane zgodnie z przepisami p.p.s.a. oraz zasadą dwuinstancyjności tego postępowania - skutkował tym, iż: i. skarżący pozostawał i nadal pozostaje w niepewności co do stanu prawnego sprawy III SA/Kr 185/22 i tego czy została ona już zakończona oraz co do tego, od którego orzeczenia w tej sprawie powinna zostać wniesiona skarga o wznowienie postępowania, zwłaszcza, iż istotna część okoliczności uzasadniających podstawę wznowienia wiąże się z działaniami na etapie międzyinstancyjnym; ii. mógł i nadal może zasadnie spodziewać się, iż wydane zostanie postanowienia w przedmiocie skargi kasacyjnej z 16 stycznia 2023 r., co dopiero pozwalałoby na pełną i rzetelną ocenę tego, które z orzeczeń WSA w sprawie III SA/Kr 185/22 uzasadnia skargę o wznowienie; iii. z uwagi na powyższe okoliczności termin do złożenia skargi co najwyżej nie rozpoczął swojego biegu (a nie upłynął); iv. skarżący został pozbawiony prawa do sądu oraz rzetelnego procesu w postaci merytorycznego rozpoznania skargi; co doprowadziło WSA do stwierdzenia, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi oraz odrzucenia skargi, podczas gdy zasadnym było przyjęcie, iż złożenie skargi w niniejszej sprawie było co najwyżej przedwczesne, a nie spóźnione. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, aczkolwiek w jej zarzutach trafnie zarzucono Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 281 p.p.s.a. w zw. z art. 277 p.p.s.a. i art. 270 p.p.s.a. w zakresie ustalenia, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem tego Sądu z 27 czerwca 2022 r. rozpoczął bieg co najmniej z dniem 4 lipca 2022 r., tj. w dacie doręczenia skarżącemu odpisu sentencji tego wyroku. Zgodnie z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie strony możliwości działania lub braku należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Jednocześnie w myśl art. 270 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Należy zatem stwierdzić, że termin trzymiesięczny do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie może zacząć swojego biegu wcześniej jak od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, gdyż dopiero po tym zdarzeniu złożenie takiej skargi jest dopuszczalne. Stosownie do art. 168 § 1 p.p.s.a. orzeczenie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. Sytuacja taka ma miejsce bądź to w przypadku wydania orzeczenia przez sąd, od którego środków zaskarżenia nie przewidują przepisy wskazanej ustawy, bądź w sytuacji, gdy strona nie skorzystała w zakreślonym terminie z przysługujących jej środków procesowych. W konsekwencji za datę uprawomocnienia się orzeczenia należy uznać pierwszy dzień, w którym od orzeczenia nie przysługuje żaden środek odwoławczy. Dla określenia daty prawomocności nie ma znaczenia, że zostało ono zaskarżone poprzez wniesienie środka odwoławczego z uchybieniem terminu. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że w przypadku, gdy podstawą wznowienia postępowania jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, to termin do wniesienia skargi o wznowienie biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o orzeczeniu sądu administracyjnego. Jednakże Sąd Wojewódzki pominął okoliczność, że chodzi o prawomocne orzeczenie sądu. Tylko takie bowiem orzeczenie może być kwestionowane w drodze tego środka prawnego (art. 270 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że 4 lipca 2022 r., tj. w dacie doręczenia skarżącemu odpisu sentencji wyroku, nie był on jeszcze prawomocny. Nie sposób zatem uznać, że od tego momentu należy liczyć trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a., na wniesienie skargi o wznowienie postępowania. Z tą chwilą rozpoczął dopiero bieg termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W zakreślonym terminie skarżący taki wniosek złożył. Wyrok wraz z uzasadnieniem został mu doręczony 9 sierpnia 2022 r. Pismem z 30 sierpnia 2022 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną, która została odrzucona postanowieniem Sądu Wojewódzkiego z 5 września 2022 r. z uwagi na niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego. Postanowieniem z 14 października 2022 r. skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Pismem z 24 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a następnie przedłożył skargę kasacyjną. Postanowieniem z 10 lutego 2023 r. Sąd Wojewódzki odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt I OZ 175/23 oddalił zażalenie na to postanowienie. Jak wskazano powyżej orzeczenie sądu staje się prawomocne jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy (art. 168 § 1 p.p.s.a.), a w przypadku wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego tak się dzieje, gdy nie wniesiono w ustawowym terminie skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 p.p.s.a.). Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, co ostatecznie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 7 czerwca 2023 r. o odmowie przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Z taką też datą (7.06.2023 r.) referendarz sądowy stwierdził prawomocność wyroku z 27 czerwca 2022 r. Dla stwierdzenia prawomocności tego wyroku bez znaczenia pozostawała kwestia procesowego rozstrzygnięcia co do skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika z urzędu, skoro termin na jej złożenie nie został przywrócony. Wniesienie środka odwoławczego z uchybieniem terminu pozostaje bowiem bez wpływu na określenie daty prawomocności wyroku. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, nawet przyjmując najbardziej korzystną dla skarżącego datę, w której mógł się on dowiedzieć o prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie objętej skargą o wznowienie, tj. 21 grudnia 2023 r. czyli dzień doręczenia pełnomocnikowi skarżącego odpisu wyroku z 27 czerwca 2022 r. wraz z klauzulą prawomocności, skarga złożona 10 lutego 2025 r. podlegała odrzuceniu jako wniesiona z przekroczeniem ustawowego terminu. W tym względzie całkowicie chybione są twierdzenia autora skargi kasacyjnej, że termin do wniesienia skargi o wznowienie w tej sprawie należy liczyć od momentu doręczenia rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie zainicjowanej skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku z 27 czerwca 2022 r. Wznowienie postępowania oraz skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia to dwa odrębne nadzwyczajne środki prawne, o różnych celach, podstawach i terminach. Skarga o wznowienie służy ponownemu rozpoznaniu sprawy z uwagi na określone w ustawie wady postępowania lub nowe fakty i dowody. Natomiast skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zmierza do uzyskania prejudykatu umożliwiającego dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa. Samo zakończenie tego drugiego postępowania nie tworzy zatem nowej podstawy wznowienia, ani nie wpływa na moment jej poznania. W konsekwencji skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty, pomimo częściowej zasadności, ostatecznie nie mogły doprowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, odrzucając skargę, choć posłużył się częściowo błędną argumentacją w zakresie ustalenia momentu, od którego należy liczyć trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a., jak również niekonsekwentnie określał datę złożenia skargi o wznowienie, podjął rozstrzygnięcie, które w ostatecznym rezultacie odpowiada prawu. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.), w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.