I OSK 531/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Maciołek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 534/21 w sprawie ze skargi E. K., E. K., I. K. i U. B. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 5 lutego 2021 r. nr DO-IV.7613.56.2020.AD w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz E. K., E. K., I. K. i U. B. solidarnie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 534/21, po rozpoznaniu skargi E. K., E. K., I. K. i U. B. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 5 lutego 2021 r. nr DO-IV.7613.56.2020.AD w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z 19 października 2020 r. nr WIN-III.7511.1.7.2020.KT oraz orzekł o zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył organ – Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz przeprowadzenie rozprawy. Skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 107 § 1 pkt 5 w zw. z art. 217 § 1 i § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 2 § 2 i 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm. – dalej: "k.p.c. w brzmieniu z 1980 r.") przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że kontrolowana "decyzja" Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. zawiera władcze rozstrzygnięcie organu administracji, podczas gdy dokument ten spełnia definicje zaświadczenia, gdyż zawiera jedynie poświadczenie faktów i stanu prawnego, który został ustalony przez ten organ w oparciu o prowadzone ewidencje, ewentualne rejestry bądź inne dane znajdujące się w posiadaniu organu administracji, a jednocześnie nie rozstrzyga sprawy administracyjnej; 2) art. 107 § 1 pkt 3 w zw. z art. 28 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że kontrolowana "decyzja" z 1 grudnia 1980 r. zawierała oznaczenie strony lub stron, podczas gdy z treści tej "decyzji" wynika, że organ nie oznaczył stron i nie zamierzał im doręczyć tej "decyzji", gdyż w rozdzielniku umieścił tylko instytucje nieposiadające interesu prawnego (a więc i przymiotu strony) w sprawie, tj. Państwowe Biuro Notarialne, organ prowadzący ewidencję gruntów oraz sołtysa; 3) art. 109 § 1 w zw. z art. 39 w zw. z art. 49 k.p.a. w brzmieniu z 1980 r. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że "decyzja" z 1 grudnia 1980 r. została skutecznie doręczona stronom postępowania na skutek jej publicznego ogłoszenia (przez obwieszczenie), podczas gdy zarówno przepisy obecnie obowiązujące, jak przepisy k.p.a. w brzmieniu z 1980 r. przewidywały, że doręczenie decyzji może zostać zastąpione obwieszczeniem lub innym zwyczajowo przyjętym sposobem publicznego ogłaszania tylko, gdy przepis szczególny tak stanowi, zaś w rozważanym przypadku brak było podstawy prawnej do zastosowania trybu ogłaszania przewidzianego w art. 49 k.p.a.. Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") przez niestaranną analizę akt sprawy i niedokładną lekturę zaskarżonej decyzji, co skutkowało niedostrzeżeniem faktu, że "decyzja" z 1 grudnia 1980 r. nie mogła zostać doręczona żadnej ze stron, gdyż w jej rozdzielniku znalazły się jedynie podmioty w sposób oczywisty nieposiadające przymiotu strony (Państwowe Biuro Notarialne, organ prowadzący ewidencję gruntów oraz sołtys); 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez: a) zawarcie w treści uzasadnienia wyroku sprzecznych ze sobą tez, tj. tezy, że "decyzja" z 1 grudnia 1980 r. ukształtowała prawa poprzednich właścicieli przejętej nieruchomości, tj. pozbawiła właścicieli prawa własności nieruchomości bez odszkodowania (str. 7 uzasadnienia wyroku), oraz tezy, że decyzja ta miała charakter deklaratoryjny gdyż jedynie stwierdzono nią zaistnienie okoliczności, które nastąpiły z mocy prawa (str. 7 uzasadnienia wyroku); b) zaniechanie uzasadnienia oceny, że pismo z 1 grudnia 1980 r. zawiera rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., a nie – jak twierdzi organ nadzoru – poświadczenie faktów lub stanu prawnego, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 1 i 2 oraz art. 218 § 1 k.p.a. (tj. w przepisach regulujących treść zaświadczeń); c) zaniechanie przytoczenia (streszczenia) w treści uzasadnienia wyroku obszernego stanowiska organu zawartego na str. 5-6 decyzji z 5 lutego 2021 r., dotyczącego kluczowej dla sprawy kwestii braku wejścia ocenianej "decyzji" z 1 grudnia 1980 r. do obrotu prawnego (m.in. na skutek braku podstawy prawnej do zastosowania trybu obwieszczenia), oraz odniesienia się przez Sąd do ww. stanowiska organu; d) niezajęcie stanowiska w kwestii wejścia przedmiotowej "decyzji" z 1 grudnia 1980 r. do obrotu prawnego, zwłaszcza, że organ nadzoru w decyzji z dnia 5 lutego 2021 r. zakwestionował wejście do obrotu prawnego ww. "decyzji", obszernie i szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko; e) brak odniesienia się in concreto do charakteru sprawy "rozstrzygniętej" ocenianą "decyzją" z 1 grudnia 1980 r., która to sprawa ma charakter cywilny, podczas gdy Sąd I instancji sam stwierdził, że konstytutywnym elementem decyzji administracyjnej jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej (zob. ostatni akapit str. 6 uzasadnienia wyroku); 3) art. 153 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku niespójnej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, które nie wynikają z tej oceny prawnej, gdyż Sąd nakazał przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocenić merytorycznie decyzję z 1 grudnia 1980 r., a jednocześnie nie odniósł się do kluczowej kwestii braku wejścia tej decyzji do obrotu prawnego; tym samym uzasadnienie wyroku zawiera poważną lukę powodującą wątpliwości co do dalszego procedowania przez organ, zwłaszcza w świetle przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), która uzależnia możliwość dalszego prowadzenia postępowania nadzorczego od uprzedniego dokonania oceny, czy wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony przed upływem 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. K., E. K., I. K. i U. B. wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na ich rzecz kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. W wywiedzionej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej Minister zarzucił wyrokowi Sądu I instancji zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W tej jednak sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że z uwagi na konstrukcję zarzutów oraz charakter sprawy należy odnieść się łącznie do zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz procesowego. Podniesione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty zmierzają przede wszystkim do podważenia stanowiska Sądu I instancji, który jednoznacznie stwierdził, że dokument Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. znak 7019-3/10/80 stwierdzający przejście z mocy prawa na własność Państwa nieruchomości rolnej z zabudowaniami oznaczonej nr działek [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznym obszarze 17,36 ha, zapisanej w ewidencji gruntów pod nr rej. [...] i [...], stanowiącej własność K. W. R. i K. E. na podstawie art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r., Nr 39, poz. 159 ze zm. – dalej: "u.g.t.") stanowił decyzję w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, która to decyzja, wobec niewykazania przez Ministra, że nie weszła do obiegu prawnego, podlega regułom kontroli decyzji w trybach nadzwyczajnych. W ocenie Ministra, wyrażonej zarówno w zaskarżonej decyzji, jak również w skardze kasacyjnej, ww. akt Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. nie stanowi decyzji administracyjnej lecz wyłącznie zaświadczenie, gdyż nie było podstawy prawnej do wydania decyzji. Ponadto skarżący kasacyjnie konsekwentnie podnosi, że akt ten nie został skutecznie doręczony stronom postępowania na podstawie przepisów k.p.a. w brzmieniu z 1980 r. W tej sytuacji, w ocenie Ministra, nie jest możliwe prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skoro decyzja nie istnieje. Sąd I instancji wyraził natomiast jednoznaczne stanowisko, że akt Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. jest decyzją, albowiem zawiera wszystkie elementy, które powinna zawierać decyzja w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, zwłaszcza w brzmieniu na dzień wydania tej decyzji. W rezultacie Sąd I instancji stwierdził, że akt ten podlega kontroli w trybach nadzwyczajnych i wskazał, że organ ponownie rozpatrując sprawę dokona merytorycznej oceny decyzji Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. zgodnie z wnioskiem skarżących poprzez zbadanie przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Skarżący kasacyjnie kwestionuje przy tym prawidłowość uzasadnienia zaskarżonego wyroku, dotkniętego lukami oraz nieścisłościami. Rozpoczynając od najdalej idących zarzutów dotyczących klasyfikacji dokumentu Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. jako decyzji administracyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że decyzją administracyjną (w znaczeniu materialnym) jest kwalifikowany akt administracyjny, stanowiący przejaw woli organu administracyjnego, wydany na podstawie powszechnie obowiązującego prawa administracyjnego, o charakterze władczym i zewnętrznym, rozstrzygający konkretną sprawę, konkretnie określonej jednostki w postępowaniu unormowanym przez przepisy proceduralne. W znaczeniu procesowym decyzja odnosi się do postępowania administracyjnego, kończy dane postępowanie i rozstrzyga sprawę co do jej istoty. Decyzjami są te akty, które zostały wydane w postępowaniu uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego i odpowiadają, co do formy, wymogom określonym w art. 107 § 1 k.p.a. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych zaakceptowany został pogląd, że o tym czy dany akt jest decyzją, czy też nie, nie przesądza jego nazwa, lecz charakter sprawy oraz treść przepisu będącego podstawą działania organu załatwiającego tę sprawę (zob. wyrok NSA z 20 lipca 1981 r., SA 1163/81, wyrok NSA z 6 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2436/12, postanowienie NSA z 23 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3739/21, wyrok NSA z 25 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 2585/21, postanowienie NSA z 5 września 2023 r., sygn. akt III OSK 1460/23 – dostępne w CBOSA). Zgodnie zatem z art. 107 § 1 k.p.a. w brzmieniu na dzień wydania aktu Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji państwowej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Bez wątpienia dokument Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. zawiera cechy decyzji określone w art. 107 § 1 k.p.a. w ówczesnym brzmieniu – tak jak wskazał prawidłowo Sąd I instancji. Posiada on bowiem oznaczenie organu administracji państwowej, a więc organu wydającego akt – Naczelnika Gminy [...], zawiera datę wydania – 1 grudnia 1980 r., rozstrzygnięcie o istocie sprawy, gdyż stwierdza o przejściu z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości. W akcie tym wskazano również podstawę prawną – art. 38 ust. 3 u.g.t. Nie ulega również wątpliwości, że zawarto w nim uzasadnienie faktyczne i prawne, a także pouczenie o środkach zaskarżenia oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby wydającej decyzję. Ponadto jak zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji w treści rozstrzygnięcia Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. wskazano strony postępowania, tj. właścicieli nieruchomości – W. R. K. i E. K. Fakt, że strony postępowania – osoby fizyczne, nie zostały wymienione w rozdzielniku decyzji nie pozbawia tego aktu charakteru decyzji administracyjnej. Rozdzielnik bowiem nie był obowiązkowym elementem decyzji i nie musi być odzwierciedleniem podmiotowym decyzji. Ponadto organ powinien mieć na uwadze, że jeśli wysnuwa twierdzenie, że decyzja obarczona jest wadą polegającą na braku oznaczenia stron lub nieskierowaniu decyzji do jakiegokolwiek podmiotu, to jest to asumpt do stwierdzenia kwalifikowanej wady prawnej decyzji, a nie uznania, że akt z tego powodu nie ma cech decyzji administracyjnej. Podobnie zresztą jeśli organ twierdzi, że decyzja jest wydana bez podstawy prawnej (co wielokrotnie Minister podnosił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej) to powinien rozważyć, czy nie jest to przypadkiem wada kwalifikowana decyzji. W ocenie zatem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany 1 grudnia 1980 r. przez Naczelnika Gminy [...] akt określony w dacie wydania jako decyzja był zatem władczym aktem organu administracji publicznej rozstrzygającym sprawę indywidualnych podmiotów – osób fizycznych w konkretnej sprawie, a więc stanowi decyzję administracyjną i podlega także kontroli w trybach nadzwyczajnych, w tym stwierdzenia nieważności decyzji. Z tego też względu wszelkie zarzuty skarżącego kasacyjnie dotyczące charakteru prawnego tego aktu, jak również wyrażonego w tym względzie stanowiska Sądu I instancji w zaskarżonym wyroku, w zakresie materialnym jak i procesowym – są całkowicie bezzasadne. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutów skarżącego kasacyjnie co do kwestii wejścia decyzji Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. do obrotu prawnego, tj. twierdzeń, że decyzja ta nie została skutecznie doręczona stronom postępowania. Sąd I instancji, co prawda nie odniósł się szerzej do kwestii doręczenia decyzji i wejścia jej do obrotu prawnego, a jedynie ograniczył się do stwierdzenia, że z zamieszczonej adnotacji pod decyzją wynika, że przedmiotowa decyzja została podana także do publicznej wiadomości poprzez obwieszczenie. Zauważyć jednak należy, że z pozostałych adnotacji na decyzji, jak również z akt administracyjnych nie wynika aby decyzja ta została bezpośrednio doręczona jej adresatom. To jednak nie oznacza jeszcze, że decyzja nie została doręczona czy nie weszła do obrotu prawnego. Zauważyć należy, że wejście decyzji do obrotu prawnego nie jest związana z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata. Wydanie decyzji i jej doręczenie powoduje związanie organu, o którym mowa w art. 110 k.p.a. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach (art. 39, art. 40 k.p.a.) z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona jedynie "do wiadomości" (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1049/20 oraz 17 kwietnia 2023 r. o sygn. akt I OSK 3302/19 – dostępne w CBOSA). Decyzja Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. niewątpliwe weszła zatem do obrotu prawnego, została bowiem uzewnętrzniona – doręczona podmiotom wymienionym w tzw. rozdzielniku i stanowiła podstawę do ujawnienia władztwa Państwa nad nieruchomością należącą uprzednio do K. W. R. i K. E. w ewidencjach prowadzonych przez inne organy administracji państwowej (Państwowe Biuro Notarialne w [...] oraz WGB i TR Rej. Oddział w [...]). Okoliczność ta nie mogła zatem stanowić przeszkody formalnej do prowadzenia postępowania w trybie nadzwyczajnym wzruszenia decyzji. Brak szczegółowego odniesienia się do tej kwestii przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie miało wpływu na wynik sprawy. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy. Sąd administracyjny nie ma zatem obowiązku przytaczania w uzasadnieniu wyroku obszernych stanowisk organu zawartych w zaskarżonym akcie, gdyż przeczyłoby to zasadzie zwięzłego przedstawienia stanu sprawy. Istotne jest bowiem to, aby sąd przedstawił skrótowo kluczowe dla rozstrzygnięcia elementy stanu faktycznego i prawnego, co też prawidłowo Sąd I instancji w zaskarżonym uzasadnieniu zasadniczo uczynił. Skoro Sąd I instancji prawidłowo uznał, że akt wydany przez Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. jest władczym aktem organu administracji publicznej rozstrzygającym sprawę indywidualnych podmiotów – osób fizycznych w konkretnej sprawie, a więc jest decyzją administracyjną, to oczywistym jest, że sprawa nie ma charakteru cywilnego. Nie było zatem konieczne czynienie przez Sąd I instancji szerszych rozważań w tym zakresie, stąd niezasadny jest zarzut braku rozważania charakteru prawnego kontrolowanej sprawy. Przypomnieć jednak należy, że okoliczność, iż decyzja wywołuje skutek cywilnoprawny (prawnorzeczowy) nie oznacza, że sprawa ma charakter cywilnoprawny. Istotą decyzji administracyjnych dotyczących zwłaszcza nieruchomości jest wywołanie określonych skutków cywilnoprawnych – np. wywłaszczenie nieruchomości czy ustalenie odszkodowania. Skutki cywilnoprawne odnoszą również decyzje deklaratoryjne, tak jak decyzja wydana na podstawie art. 38 u.g.t. stwierdzająca zaistnienie okoliczności, które nastąpiły z mocy prawa. Całkowicie niezrozumiały i pozbawiony logiki jest dla Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut dotyczący nie uwzględniania przez Sąd I instancji przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491). Zauważyć należy, że zaskarżony wyrok został wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie 11 czerwca 2021 r. Wyżej wskazana natomiast ustawa wprowadzająca istotne zmiany w art. 156 i 158 k.p.a. uchwalona została 11 sierpnia 2021 r., a weszła w życie 16 września 2021 r. W takiej sytuacji próżno oczekiwać od Sądu I instancji, aby wydając wyrok w czerwcu 2021 r. uwzględnił zmianę przepisów, która została uchwalona dwa miesiące później. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, ale z przepisu tego jasno wynika, kiedy można od tej zasady odstąpić. Wyjątkiem takim jest zatem zmiana przepisów prawa. Oznacza to, że jeśli sąd zawarł w prawomocnym orzeczeniu określoną ocenę prawną, ale uległy zmianie przepisy prawa – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, organ ma nie tylko prawo, ale bezwzględny obowiązek uwzględnić zmianę przepisów prawa. W tej sprawie oznacza to tyle, że chociaż Sąd I instancji jednoznacznie związał organ wskazaniami co do dalszego procedowania – tj. dokonania oceny merytorycznej przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. poprzez zbadanie przesłanek wynikających z art. 156 § 1 k.p.a., to oczywistym jest, że ocena ta w świetle art. 153 p.p.s.a. musi być zmodyfikowana przez organ poprzez uwzględnienie zmiany przepisów prawa – tj. z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Inaczej mówiąc, organ ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę najpierw uwzględni zmianę przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dokonaną ww. ustawą, w tym weźmie pod uwagę przepisy intertemporalne. Przy czym Naczelny Sąd Administracyjny na marginesie zauważa, że wprawdzie przewidziane w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego umorzenie postępowania administracyjnego następuje z mocy prawa, to orzecznictwo sądowoadministracyjne praktycznie jednolicie przyjmuje, że powyższy fakt musi być potwierdzony poprzez wydanie decyzji deklaratoryjnej. Powyższe ma bowiem na celu umożliwienie stronom dokonania weryfikacji, czy stanowisko organu w tym zakresie nie było wadliwe (zob. wyrok NSA z 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 761/23 – dostępne w CBOSA). W nawiązaniu zaś do wskazanej w decyzji Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. podstawy prawnej - art. 38 pkt 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 39 ust. 3 wskazanej wyżej (tekst pierwotny z 1961 r.), nieruchomości stanowiące na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich własność osób, którym wobec uzyskania przez nie stwierdzenia narodowości polskiej służyło obywatelstwo polskie, przechodzą z samego prawa na własność Państwa, jeżeli osoby te w związku z wyjazdem z kraju utraciły lub utracą obywatelstwo polskie. Według zaś art. 38 ust. 3 tej ustawy (jedn. tekst z 1969 r.), nieruchomości stanowiące, zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, własność osób, którym wobec uzyskania przez nie stwierdzenia narodowości polskiej służyło obywatelstwo polskie, przechodzą z samego prawa na własność Państwa, jeżeli osoby te w związku z wyjazdem z kraju utraciły lub utracą obywatelstwo polskie. Osoby te tracą prawo rozporządzania nieruchomością z dniem, w którym złożyły właściwym organom polski dowód osobisty i otrzymały dokument uprawniający do wyjazdu za granicę. Przepisy omawianej ustawy nie nadały przy tym żadnemu organowi administracji państwowej kompetencji do wydawania decyzji dotyczącej przejścia własności z mocy prawa na rzecz Państwa. Artykuł 38 ust. 6 ustawy stanowił jedynie, że tytuł własności Państwa do nieruchomości wymienionych w ust. 1 i 3 podlegał wpisowi do księgi wieczystej na wniosek organów prezydiów powiatowych (miejskich, dzielnicowych), a żadne przepisy nie wymagały urzędowego potwierdzenia określonych faktów, czy stanu prawnego. Rola właściwego organu sprowadzała się zatem jedynie do złożenia wniosku o wpis własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 38 ust. 3 ustawy, chwilą decydującą o przejściu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa był sam wyjazd właściciela z kraju, będący przyczyną utraty obywatelstwa polskiego. Powyższe rozważania dotyczące podstawy prawnej kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Naczelnika Gminy [...] z 1 grudnia 1980 r. nie zmieniają oceny, że wydany akt stanowił decyzję ( por. wyroki NSA z 30 stycznia 2024 r., I OSK 1892/20; z 20 października 2023 r., I OSK 1350/20; z 29 września 2022 r., I OSK 1959/19, 30 kwietnia 2020 r., I OSK 4268/18). W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest prawidłowe. Sporządzone natomiast uzasadnienie ww. wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy stanu faktycznego, prawnego oraz subsumpcję. Organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę będzie zobligowany do uwzględniania powyżej wskazanej oceny prawnej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.