I OSK 529/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 263/23 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/1332/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 6 października 2022 nr SO-04.8252.403.2022-1/22.

Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 263/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji", "Sąd Wojewódzki") oddalił skargę J. K. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "Kolegium", "Organ") z 9 grudnia 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/1332/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydenta Miasta Krakowa (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z 6 października 2022 r., nr SO-04.8252.403.2022-1/22 orzekł o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką M.K. (dalej: "matka"), posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane czasowo do 30 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał w szczególności, powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r., że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem – jak wynikało z treści dołączonego do akt sprawy orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji – nie określono wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Ponadto organ I instancji nie kwestionował faktu sprawowania przez Skarżącą opieki nad matką, jednakże z uwagi na wymóg z ww. przepisu orzekł o odmowie przyznania świadczenia. Odwołanie od ww. decyzji złożyła Skarżąca. Kolegium zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podało, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego. W odniesieniu do daty powstania niepełnosprawności matki Skarżącej przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Przechodząc dalej Kolegium podało, że z oświadczenia Skarżącej złożonego do akt sprawy 12 lipca 2022 r. wynikało, iż strona prowadziła działalność gospodarczą, którą zawiesiła w dniu 16 sierpnia 2021 r., a następnie działalność tę zamknęła 3 września 2021 r. Podniesiono przy tym, że - jak oświadczyła Skarżąca - zrezygnowała ona z działalności gospodarczej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, spowodowaną znacznym pogorszeniem się stanu zdrowia matki po upadku na kręgosłup w dniu 13 czerwca 2021 r. Dodatkowo podano, że - jak wyjaśniła Skarżąca - wcześniej jej matka była w stanie poruszać się po mieszkaniu o własnych siłach, tak więc wnioskodawczyni zajmowała się oprócz pracy zawodowej dbaniem o dom i wszelkimi obowiązkami domowymi, natomiast od dnia upadku matka Skarżącej nie jest w stanie samodzielnie się poruszać i - jak oświadczyła Skarżąca - sprawuje ona osobistą, szeroko pojętą opiekę nad matką. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że z ustaleń wywiadu środowiskowego wynikało, iż Skarżąca pomaga swojej matce we wszystkich czynnościach samoobsługowych oraz w prowadzeniu domu, tj. pomaga w kąpieli, higienie osobistej, ubieraniu, organizuje wizyty lekarskie i rehabilitacyjne, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, wykupuje i podaje leki, robi zakupy, zajmuje się domem. W oparciu o powyższe Kolegium stwierdziło, że przesłane materiały dowodowe sprawy były kompletne i wystarczające do merytorycznego rozpoznania sprawy. W tym zakresie Kolegium podkreśliło, że nawet orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie mogą być uznane za wystarczające przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie powołując się na przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium zaznaczyło, że w rozpatrywanej sprawie Skarżąca zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 3 września 2021 r., jak oświadczyła – w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia matki spowodowanego upadkiem na kręgosłup 13 czerwca 2021 r. i koniecznością sprawowania stałej opieki. W tym zakresie Kolegium wskazało, że wprawdzie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez Skarżącą 12 lipca 2022 r., a więc rok później, tym niemniej w ocenie Kolegium uzasadnione było przyjęcie, iż rezygnacja z działalności gospodarczej nastąpiła z uwagi na konieczność sprawowania opieki przez skarżącą nad matką w większym aniżeli poprzednio wymiarze. Odnosząc się natomiast do zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą Kolegium podkreśliło, iż niewątpliwie matka Skarżącej wymaga pomocy i wsparcia innej osoby w czynnościach dnia codziennego oraz w higienie osobistej, tym niemniej zdaniem organu odwoławczego z ustaleń w sprawie nie wynikało, aby była osobą wymagającą pomocy całodobowej, stałej i we wszystkich podstawowych czynnościach dnia codziennego. W ocenie Kolegium, załatwianie spraw urzędowych, dbanie o dom, jak też robienie zakupów, sprzątanie, pranie itp., a także przygotowywanie i podawanie posiłków należy bowiem uznać za zwykłe czynności dnia codziennego, wykonywane również przez osoby pracujące zawodowo, nawet w pełnym wymiarze czasu pracy i niestanowiące tego rodzaju zajęć, które wykluczałyby kontynuowanie zatrudnienia czy uzasadniałyby jego niepodejmowanie. Nadto zwrócono uwagę, że taki zakres czynności nie stanowił również czynności ściśle związanych z osobą niepełnosprawną i jej szczególnymi potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności, co – zdaniem Kolegium – potwierdzały powyższe wyjaśnienia, że tego typu czynności są wykonywane, co do zasady, we wszystkich gospodarstwach domowych. Jednocześnie zaznaczono, że dowożenie na wizyty lekarskie, czy na rehabilitację zasadniczo nie stanowi na tyle częstej formy pomocy, gdyż nie należy do codziennych obowiązków, aby uzasadnione było przyjęcie, iż uniemożliwia opiekunowi wykonywanie pracy zarobkowej, czy uzasadnia jej niepodejmowanie. Kolegium podniosło przy tym, że za czynności ściśle związane z niepełnosprawnością matki Skarżącej należało niewątpliwie uznać podawanie leków, jak też pomoc w ubieraniu oraz pomoc w kąpieli i higienie osobistej. Tym niemniej zdaniem Kolegium, nie można było przyjąć, iż tego typu czynności niewymagające dużego nakładu czasu (podawanie leków), bądź też możliwe do wykonania przed wyjściem do pracy, bądź po powrocie z pracy (ubieranie, pomoc w kąpieli) miałyby wykluczać wykonywanie pracy zarobkowej przez opiekuna, czy uzasadniałyby jej niepodejmowanie. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje, iż Skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad matką, jak również tego, że opieka z uwagi na stan zdrowia jej matki jest potrzebna. Niemniej jednak, niezależnie od powyższego, Kolegium zwróciło uwagę, że rezygnacja z aktywności zawodowej przez jedno z dzieci na rzecz sprawowania opieki nad rodzicem – w przypadku kilkorga rodzeństwa, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie – budzi wątpliwości co do realizacji obowiązku alimentacyjnego przez wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki. Kolegium zwróciło bowiem uwagę, że okoliczność, iż oprócz wnioskodawczyni, pozostałe dzieci, tj. dwie córki – K. i M., mają własne rodziny, w tym małoletnie dzieci, czy też nie zamieszkują na terenie tej samej miejscowości, bądź też pracują zawodowo, nie oznacza, że są zwolnione z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Tym samym, zdaniem Kolegium, w rozpatrywanej sprawie należało uznać, że gdy oprócz wnioskodawczyni jej matka ma jeszcze dwie córki, to bezspornie ciąży na nich również obowiązek alimentacyjny wobec matki, a zatem obowiązek przyczynienia się do zapewnienia jej należytej opieki i pomocy. Zaznaczono przy tym, że opieka taka może zostać zapewniona w różny sposób, w tym także poprzez skorzystanie z usług opiekuńczych i opłacenie tych usług przez wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki, bez konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej przez którekolwiek z nich. Wyjaśniono bowiem, że rezygnacja z zatrudnienia czy innej aktywności zawodowej winna być poprzedzona wykorzystaniem wszelkich innych możliwości zapewnienia opieki osobie bliskiej tej opieki wymagającej, a niewątpliwie w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna ma kilkoro dzieci, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodzica i żadne z nich z tego obowiązku nie jest zwolnione. Stąd też, w ocenie Kolegium, w przypadku kilkorga dzieci osoby niepełnosprawnej nie można przyjąć, że decyzja o tym, kto może zrezygnować z aktywności zawodowej i kto będzie sprawował opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, zapada czy to w sposób dorozumiany, czy też w drodze wspólnej decyzji rodzeństwa. Zdaniem Kolegium, w takiej sytuacji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z rodzeństwa, rezygnującemu z aktywności zawodowej i sprawującemu nad rodzicem opiekę osobiście, stanowiłoby poniekąd zwolnienie z obowiązku alimentacyjnego pozostałych dzieci osoby wymagającej opieki i przejęcie tego obowiązku przez Państwo poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z kilkorga dzieci. Wobec powyższego Kolegium uznało, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zasadne było utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, aczkolwiek z innych przyczyn, aniżeli podane w jej uzasadnieniu. Skargę na ww. decyzję Kolegium wniosła Skarżąca. Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 263/23 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a.") skargę oddalił. Na wstępie Sąd I instancji podał, że zgodnie z Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W ocenie Sądu I instancji, trafne jest zatem w powyższym zakresie stanowisko Kolegium, a błędne stanowisko organu pierwszej instancji. Przechodząc dalej Sąd I instancji podał, że ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Sąd I instancji podał przy tym, że Skarżąca ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wskazała okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie pozostałych dzieci z obowiązku alimentacyjnego wobec niej. Nie stanowi takiej okoliczności zamieszkiwanie w innej miejscowości, pozostawanie w stosunku pracy czy też posiadanie własnej rodziny, w tym małoletnich dzieci. Obowiązek alimentacyjny dzieci nie wyprzedza obowiązku alimentacyjnego Skarżącej, gdyż wszystkie dzieci są w równym stopniu zobowiązane do alimentacji względem rodziców. Dzieci mogą sprawować opiekę zamiennie lub zatrudnić osobę trzecią, która taką opiekę będzie sprawować. W okolicznościach niniejszej sprawy zdaniem Sądu I instancji uzasadnione jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia. Zdaniem Sądu stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie pozwala na wyprowadzenie powyższych wniosków. Należy zauważyć, że czynności domowe takie jak sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów stanowią normalne prace, które Skarżąca prawdopodobnie podejmowałaby również jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Sądu I instancji, z samych twierdzeń Skarżącej nie wynika, aby Skarżąca wykonywała w związku ze stanem zdrowia matki ekstraordynaryjne, szczególne czynności, pochłaniające tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. Naruszenie prawa materialnego, a to: 1. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie stwierdzenie, iż działania organu naruszyły zasadę pogłębionego zaufania obywatela wobec władzy publicznej podczas gdy Skarżąca już uprzednio, w identycznym stanie prawnym i faktycznym, w dniu 27 czerwca 2022 r. uzyskała decyzję Kolegium przyznającą jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia mogła oczekiwać identycznego rozstrzygnięcia, którego nie otrzymała; 2. art. 8 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie stwierdzenie, iż działania organu naruszyły zasadę uprawnionych oczekiwań i zasadę pewności prawa podczas gdy Skarżąca już uprzednio, w identycznym stanie prawnym i faktycznym, w dniu 27 czerwca 2022 r. uzyskała decyzję Kolegium przyznającą jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, dlatego tez zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 8 § 2 k.p.a., mogła oczekiwać identycznego rozstrzygnięcia, którego nie otrzymała; 3. art. 7 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, iż Organ zastosował się do zasady prawdy obiektywnej i dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, podczas gdy organ nie zweryfikował faktu, iż w identycznym stanie prawnym i faktycznym, w dniu 27 czerwca 2022 r. Skarżąca uzyskała decyzję tego samego organu tj. Kolegium i otrzymała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, jak również nie ustalił, iż zgodnie z oświadczeniami Skarżącej, zaświadczeniem ZUS, dokumentacją medyczną matki Skarżącej i ustaleniami pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej matka Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga codziennej opieki swojej córki, która zajmuje się nią już od wielu lat. Organ działał tym samym bez względu na interes społeczny i słuszny interes obywateli; 4. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, jeżeli nie istnieją żadne inne osoby, które nawet potencjalnie lub czysto teoretycznie mają możliwość świadczenia obowiązku alimentacyjnego, tymczasem taka interpretacja powoduje doprowadzenie do sytuacji w której to organ decyduje za obywateli, kto z ich rodziny i w jaki sposób będzie opiekował się osobą o znaczącym stopniu niepełnosprawności - niezależnie od ich warunków życiowych i materialnych; jak również stwierdzenie, iż samo orzeczenie o niepełnosprawności i braku zdolności do samodzielnej egzystencji nie jest wystarczające do przyznania prawa o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r; II. Naruszenie prawa procesowego, a to: 1. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., a jednocześnie art. 3 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy została ona wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania oraz mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego: art. 7 k.p.a. oraz art. 8 § 1 i 2 k.p.a. i art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającym na akceptacji przez Sąd I Instancji rozstrzygnięcia Kolegium wydanego z pominięciem kluczowego dowodu w sprawie, a znanemu organowi z urzędu tj. jego uprzedniej decyzji tegoż organu z dnia 27 czerwca 2022 r., przyznającej Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w identycznym stanie prawnym i faktycznym, co nie mogło poskutkować ustaleniem prawdy obiektywnej, lecz skutkowało oparciem rozstrzygnięcia nie na prawidłowo ustalonych, tj. obiektywnie istniejących i właściwie ocenionych okoliczności faktycznych, podczas gdy Skarżąca wskazała ten fakt w treści pierwotnego wniosku wraz z sygnatura postępowań przed i organem; 2. dokonaniu przez Sąd niewłaściwej kontroli działań organu i niedostrzeżeniu lub zaakceptowaniu dokonanej przez organ dowolnej, niewszechstronnej, nielogicznej i sprzecznej z zaoferowanymi przez Skarżącą niewątpliwymi dowodami z dokumentów oraz dowodami znanymi organowi z urzędu tj. jego uprzedniej decyzji z 27 czerwca 2022 r., wywiad środowiskowy MOPS oraz dokumentacji medycznej matki Skarżącej - co stanowiło podstawy do uwzględnienia skargi; 3. art. 3 § 1 w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a., a jednocześnie art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez akceptację przeprowadzenia przez organ postępowania w sposób podważający zaufanie do organów władzy publicznej, czego przejawem było wydanie decyzji odmownej przez organ, mimo że ten sam organ w tym samym stanie faktycznym i prawnym wydał wcześniej decyzję przyznająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej.; 4. art. 3 § 1 w zw. z art. 146 § 1 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a., a jednocześnie art. 3 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo istnienia przesłanek do jej uwzględnienia, dokonanie błędnej oceny prawnej z pominięciem faktów sprawy (takich jak wydanie wcześniejszej decyzji organu, ustaleń pracowników MOPS i stan zdrowia matki Skarżącej.), nieprzeprowadzenie z urzędu ewentualnych dodatkowych dowodów niezbędnych do wyjaśnienia istotnych wątpliwości; 5. art. 3 § 1 w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez oddalenie skargi pomimo istnienia przestanek do jej uwzględnienia, i dokonanie błędnej oceny prawnej niewłaściwego zastosowania przez organ art. 17 ust. 1 u.ś.r. i stwierdzenie, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, jeżeli nie istnieją żadne inne osoby, które nawet potencjalnie lub czysto teoretycznie mają możliwość świadczenia obowiązku alimentacyjnego, tymczasem taka interpretacja powoduje doprowadzenie do sytuacji w której to organ decyduje za obywateli, kto z ich rodziny i w jaki sposób będzie opiekował się osobą o znaczącym stopniu niepełnosprawności - niezależnie od ich warunków życiowych i materialnych. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto wniosła o odstąpienie na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. od zasądzenia od Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Nadto, wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Jedocześnie na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów, tj. decyzji Kolegium z 27 czerwca 2022 r. oraz dokumentacji medycznej i okołomedycznej matki Skarżącej na okoliczność stanu faktycznego stojącego za wydaniem decyzji z 27 czerwca 2022 r. przez Organ, stanu zdrowia matki Skarżącej, braku możliwości samodzielnej egzystencji przez matkę Skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W środku zaskarżenia sformułowano zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i procesowego, przy czym za sporne w sprawie uznać należy zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji przez Skarżącą z zatrudnienia a potrzebą sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Rozstrzygnięcia również wymaga kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony (w równym stopniu zobowiązane do alimentacji względem matki) opieki takiej nie podejmuje. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić się należy ze Skarżącą kasacyjnie, że jej matka, u której stwierdzono miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, niedowład kończyn, a ponadto przeszła zawał móżdżku, choruje na cukrzycę oraz ma problemy z poruszaniem się – nie może zostać uznana za osobę, która nie wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że podopieczna to osoba, która legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 22 czerwca 2022 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2023 r. W aktach sprawy znajduje się również wywiad środowiskowy z 25 sierpnia 2022 r., opisujący wykonywane przez stronę w ramach opieki nad matką czynności oraz złożone pod odpowiedzialnością karną oświadczenie wnioskodawcy z 12 lipca 2022 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca zamieszkuje na tej samej nieruchomości co podopieczna, sprawując nad nią całodobową opiekę. Matka strony względu na stan zdrowia oraz typ schorzenia nie może funkcjonować samodzielnie (wymaga pomocy przy poruszaniu się, czynnościach samoobsługowych i higienicznych, przy spożywaniu posiłków, itp.). Większość czynności opiekuńczych wykonywanych jest przez wnioskodawczynię codziennie lub klika razy dziennie – co wynika tak z wywiadu środowiskowego, jak i ze złożonych w sprawie oświadczeń – stan ten nie jest kwestionowany przez organy. Twierdzenia ww. wywiadu, treść orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz złożonych do akt sprawy oświadczeń, jednoznacznie wskazują na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej. Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska Sądu I instancji oraz organów, odnośnie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika bowiem, że podopieczna ze względu na stan zdrowia i typ schorzenia, wymaga całodobowej opieki oraz obecności osoby, która będzie stale w pobliżu, gotowa do stałego świadczenia pomocy. Częstotliwość z jaką Skarżąca pomaga matce w czynnościach niezbędnych do zaspokojenia jej podstawowych życiowych potrzeb (szczególnie higienicznych, czy dotyczących poruszania się, czy przyjmowania posiłków) w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez nią pracy. W analizowanej bowiem aktualnie sprawie, organy i następnie Sąd I instancji miały za zadanie dokonać walidacji spełnienia warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone przez WSA i organy nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Trudno bowiem przyjąć, że matka Skarżącej, która wymagaj pomocy przy wielu czynnościach oraz jej stan zdrowia nie rokuje poprawy, nie jest osobą wymagającą stałej obecności opiekuna i długotrwałej opieki. W ocenie Sądu kasacyjnego aktualna sytuacja zawodowa Skarżącej, jest niewątpliwie bezpośrednio związana ze stanem zdrowia i sprawnością jej matki, a więc również zakresem faktycznej opieki, który zależy bezpośrednio od kondycji podopiecznej. Nieuprawnione w związku z tym było stanowisko Kolegium, podzielone następnie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącego nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W opisanym wyżej stanie faktycznym sprawy uznać należy, że kwestionowany przez organy i Sąd I instancji związek pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia i brak możliwości ponownego podjęcia aktywności zawodowej, pozostawały w związku z koniecznością opieki nad matką. Organy oraz Sąd I instancji w swoich rozważaniach dotyczących ww. związku przyczynowo-skutkowego skupiły na hipotetycznej możliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo wnioskującego. Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena całokształtu sprawy nie pozwala na przyjęcie, żeby stan zdrowia osoby podlegającej opiece był na tyle dobry, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować samodzielnie, bez wsparcia i pomocy innej osoby w wymiarze, który umożliwiałby opiekunowi równoczesne podjęcie pracy zarobkowej. Analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy opieką a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy podjęcia pracy – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece – a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Ponownego podkreślenia wymaga, że pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Konsekwencją powyższego stanu jest brak faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, bowiem opieka sprawowana przez Skarżącą nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Ponadto należy wskazać, iż w identycznym stanie prawnym i faktycznym, w dniu 27 czerwca 2022 r. Skarżąca uzyskała decyzję tego samego organu tj. Kolegium i otrzymała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Ponadto zdaniem organu, w oparciu o oświadczenia Skarżącej, zaświadczenie ZUS, dokumentację medyczną matki Skarżącej i ustalenia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej matka Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga codziennej opieki swojej córki, która zajmuje się nią już od wielu lat. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również poglądu Sądu I instancji postulującego akceptację dla stanowiska, że strona wnioskująca, przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia z u.ś.r. ma obowiązek rozważyć alternatywne scenariusze opieki nad osobą niepełnosprawną – a w szczególności kwestie angażujące osoby w tym samym stopniu zobowiązane do alimentacji podopiecznego (w analizowanej sprawie: rodzeństwa). Podkreślić w tym miejscu należy, że norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne i sanowanie przez Sąd Wojewódzki, dodatkowych negatywnych przesłanek ustalenia prawa do tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być więc posiadanie przez wnioskodawcę rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej siostry. Stanowisko takie wyrażane jest aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje ono, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem, gdy spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 sierpnia 2023 r., akt I OSK 1661/22; z dnia 12 grudnia 2023 r., I OSK 2057/22; z dnia 6 lutego 2024 r., I OSK 157/23, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje tym samym obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa Skarżącego wobec matki, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej osoby (spełniającej warunki do jego przyznania) są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem Skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie opieki osobistej (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem, czy przekazując stosowną kwotę na zatrudnienie profesjonalnego opiekuna. Ponadto należy wyjaśnić, że Sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego - kontroluje jedynie prawidłowość takiego postępowania przeprowadzonego przez organy administracyjne. Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji. Przeprowadzenie uzupełniającego dowodu nie może prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu administracyjnego jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Innymi słowy, postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych. W okolicznościach niniejszej sprawy wniosek nie był niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Dlatego wniosek Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów nie mógł być uwzględniony. Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej kasacyjnie organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. Będą również zobowiązane rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Krakowa. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za sporządzoną i wniesioną skargę kasacyjną, albowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.