I OSK 529/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1159/22 w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1159/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.K. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia (k. 111, 118-122 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiodła A.K. (dalej skarżąca lub skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez radcę prawnego P.H., zaskarżając wyrok IV SA/Wa 1159/22 w całości, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa przez oddalenie skargi, niesłuszne uchylenie zaskarżonej decyzji i zarazem błędne uznanie, że organ II instancji nie naruszył: 1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania "cywilnego" ([winno być "administracyjnego" - uw. NSA] dalej kpa) w zw. z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [Dz.U. z 1961 r. nr 18 poz. 94, dalej uztwn lub ustawa z 1958 r. - uw. NSA] przez niesłuszne utrzymanie w mocy decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 21 maja 2021 r., mimo że decyzja ta winna zostać uchylona w całości, bowiem organ I instancji dopuścił się naruszenia art. 21 uztwn w zw. z art. 156 § 1 kpa przez błędną ich wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że ustalając odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość orzeczeniem z 31 lipca 1963 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. Poznania Urząd Spraw Wewnętrznych nie dopuściło się rażącego naruszenia prawa, mimo że w rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej nie brała udziału biegła, a zatem odszkodowanie zostało ustalone na podstawie wyników rozprawy bez wysłuchania na niej opinii biegłej powołanej przez organ wywłaszczeniowy, w sytuacji kwestionowania przez pełnomocnika współwłaścicieli nieruchomości kwoty odszkodowania, a zatem zachodziły przyczyny stwierdzenia przez organ I instancji nieważności decyzji z 27 grudnia 1965 r.; 2. art. 21 uztwn przez błędną jego wykładnię i uznanie, że nieobecność biegłej na rozprawie wywłaszczeniowej może być uznana za naruszenie tego przepisu tylko wtedy, gdy uchybienie to miało wpływ na wysokość ustalonego odszkodowania; 3. art. 7 w zw. z art. 77 i 80 kpa przez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, tj. nieustalenie, że współwłaściciele nieruchomości kwoty odszkodowania, która to okoliczność miała istotne znaczenie w sprawie, bowiem skoro ww. kwestionowali odszkodowanie, to biegła winna była być obecna na rozprawie i na niej wysłuchana. Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych; zrzekła się rozprawy (k. 127-131 akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 ppsa, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest ścisłe określenie jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, wobec którego zawiera się w treści skargi kasacyjnej zarzuty (wyrok NSA z: 5.10.2010 r. I GSK125/09; 23.11.2010 r. II FSK 1165/09; 1.12.2010 r. II FSK 1507/09; 8.12.2010 r. I GSK 619/09; 19.7.2013 r. I OSK 2766/12, cbosa, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 897, nb 19). Zarzuty i ich uzasadnienie, winny być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (postanowienie Sądu Najwyższego z 26.10.2000 r. IV CKN 1518/00, OSNC 2001/3/39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.8.2004 r. FSK 299/04, OSP 2005/3/36). Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 ppsa). Zarzut naruszenia art. 77 i art. 156 § 1 kpa zostały postawione niestarannie. Art. 8 kpa składa się z 4 paragrafów, a art. 156 § 1 kpa z 7 punktów, o różnych treściach normatywnych. Ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu, skarżąca kasacyjnie nie wskazała, którego z 4 paragrafów art. 77 się dopatruje. Z tego względu zarzut naruszenia art. "77" kpa nie nadawał się do rozpoznania. Z kolei na s. 5 akapit 2 uzasadnienia skargi kasacyjnej Autor skargi kasacyjnej wskazał art. 156 § 1 pkt "3" kpa, podnosząc, że decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza z 31 lipca 1963 r. "została wydana z rażącym naruszeniem prawa" (s. 4 akapit 1 i 3, s. 5 akapit 2 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Pozwalało to Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu uznać, że wskazanie punktu 3 § 1 art. 156 kpa było omyłką pisarską (decyzja nie dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną [...]) lecz punktu 2 in fine § 1 art. 156 kpa (skarżąca dopatruje się wydania orzeczenia z 31 lipca 1963 r. z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej odszkodowania). Zarzuty naruszenia: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [Dz.U. z 1961 r. nr 18 poz. 94 - tempus regit actum] oraz art. 21 uztwn przez błędną jego wykładnię (punkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej), z uwagi na wskazanie tego samego wzorca kontroli (art. 21 uztwn) samoistnie i w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 kpa, z uwagi na ich charakter, wymagały łącznego ich rozpoznania. Niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 kpa w zw. z art. 21 uztwn oraz art. 21 uztwn. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie uznano, że brak obecności biegłych na rozprawie odszkodowawczej stanowi naruszenie przepisów prawa, jednak nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej (wyroki NSA z: 10.7.2012 r. I OSK 1042/11; 20.11.2009 r. I OSK 195/09; 6.11.2008 r. I OSK 1459/07; 12 .3.2014 r. I OSK 1981/12; 11.7.2016 r. I OSK 2380/14; 31.10.2017 r., I OSK 3447/15; 21.11.2017 r. I OSK 202/16; 13 .7.2018 r. I OSK 2168/16; 9.11.2021 r. I OSK 182/19; 23.9.2020 r. I OSK 494/20; wyroki WSA w Warszawie z: 5.5.2011 r. I SA/Wa 1749; 20.1.2011 r. I SA/Wa 1348/10; 14.1.2011 r. I SA/Wa 1347/10; 19.2.2009 r. I SA/Wa 1770/08, cbosa). W rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej uczestniczył aktywnie mąż współwłaścicielki W.K., występujący w imieniu żony J.K. oraz pozostałych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, odwołując się do pisma J.K. z 6 lipca 1963 r., w którym J.K. wnosiła o "spowodowanie przez biegłego dokonania oszacowania wartości strat i za to jako rekompensatę właścicielom przyznać działki budowlane jako zamiennik z terenów podmiejskich bądź to w Ś. lub też w innych kierunkach miasta a stanowiący[ch] własność P.[rezydium] R.[ady] N.[arodowej] m. Poznania" (k. 43, 59-62 akt archiwalnych). Ówczesne przepisy, prawidłowo zastosowane przez biegłą, nie dawały podstaw do innego wyliczenia wysokości odszkodowania (na co trafnie wskazał Minister Rozwoju, Pracy i Technologii w uzasadnieniu decyzji z 15 września 2021 r., dostrzegając że biegła błędnie wskazała jako podstawę ustalenia odszkodowania art. 8 ust. 6 pkt 1 lit. b, miast prawidłowej podstawy z art. 8 ust. 6 pkt 3 uztwn; s. 6-7 uzasadnienia decyzji z 15 września 2021 r.). Oba bowiem przepisy wskazywały, że "[...] odszkodowanie oblicza się jak za grunt rolny klasy I w strefie miejskiej okręgu I" (art. 8 ust. 6 pkt 1 lit. b in fine i pkt 3 in fine uztwn). Ówczesny ustawodawca wskazywał w szczególności, że: "Za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego w miarę możności nieruchomość zamienną odpowiednią ze względu na jej charakter, wyposażenie i położenie oraz ponieść koszty przeniesienia budynków z nieruchomości wywłaszczonej na nieruchomość zamienną lub na inną nieruchomość nie podlegającą wywłaszczeniu [...]" (art. 10 ust. 1 uztwn), zastrzegając dostarczenie nieruchomości zamiennej "w miarę możności", co nie wpływa na ważności decyzji z 31 lipca 1961 r. Z tych względów zarzuty podniesione w punktach 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7 (zasady prawdy obiektywnej) i art. 80 kpa (zasad swobodnej oceny dowodów; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H Beck 2024, s. 596-597, nb 1-3). Kwestionowanie odszkodowania na rozprawie dnia 24 lipca 1963 r. przez pełnomocnika współwłaścicieli wynikało ze świadomości, że ustalane w oparciu o ówcześnie obowiązujące przepisy odszkodowanie nie odzwierciedlało rynkowej wartości nieruchomości. Kwestionowanie odszkodowania na tej rozprawie nie prowadziło do uznania, że wysokość odszkodowania ustalonego przez biegłą nie miała oparcia w ówcześnie obowiązujących przepisach. W żadnym stopniu nie prowadziło to do uznania, że orzeczenie z 31 lipca 1963 r. w części rozstrzygającej o odszkodowaniu rażąco naruszało ówcześnie obowiązujące przepisy prawa. Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną oddalono.