I OSK 471/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 14 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 590/19 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. w Katowicach na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia daty orzeczenia o przepadku pojazdu usuniętego z drogi 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 26 września 2019 r. sygn. II SA/Sz 590/19 oddalił skargę [...] Spółki z o.o. w Katowicach na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia daty orzeczenia o przepadku pojazdu usuniętego z drogi. Skargę kasacyjną od opisanego wyroku wywiodła [...] Spółka z o.o. w Katowicach na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a." zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, która wydana została z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego tj.: art. 1 pkt 1 w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: "k.p.a." poprzez odmowę wszczęcia postępowania, podczas gdy postępowanie w sprawie o przepadek pojazdu usuniętego z drogi ma charakter sprawy administracyjnej, w tym ex lege skutek stwierdzenia przepadku własności pojazdu usuniętego z drogi odbywa się w trybie administracyjnym oraz w związku z art. 61 § 1 i § 3 i art. 104 § 1 k.p.a. poprzez formalnie nieprawidłowe zakończenie postępowania odmową wszczęcia postępowania, w sytuacji przeprowadzenia w toku postępowania opisanych w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji D1AS w Szczecinie czynności procesowych, a zatem w tej sytuacji organ administracji publicznej zobowiązany był zakończyć sprawę orzeczeniem merytorycznym, względnie wszczęte postępowanie umorzyć. Wskazano też na naruszenie art. 65 § 1 w zw. z art. 12 k.p.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu i brak przekazania sprawy do rozpatrzenia sprawy organowi właściwemu do rozpatrzenia wniosku. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2019 r. oraz je poprzedzającego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kołobrzegu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji. Jednocześnie, wniesiono o orzeczenie o kosztach postępowania zgodnie z treścią art. 203 p.p.s.a., w tym o zasądzenie od organu administracji publicznej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto, stosownie do treści art. 176 § 2 p.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie. Odpis skargi kasacyjnej doręczono organowi w dniu [...] stycznia 2020 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, pismem sporządzonym [...] kwietnia 2020 r. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w złożonej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 1 i § 3 i art. 104 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 65 § 1 w zw. z art. 12 k.p.a. Skarżąca kasacyjnie Spółka zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kołobrzegu z wnioskiem - alternatywnym - tj. potwierdzenia daty orzeczenia o przepadku pojazdu na Skarbu Państwa - albo - wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie orzeczenia o przepadku na rzecz Skarbu Państwa pojazdu usuniętego z drogi w 2003 r. Żądanie wniosku w kształcie nadanym przez wnioskodawcę wiązało organy. Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania Spółki dotyczącego potwierdzenia daty orzeczenia w przedmiocie przepadku pojazdu usuniętego z drogi na rzecz Skarbu Państwa wskazać trzeba, że tak sformułowany wniosek, stanowi w istocie żądanie wydania zaświadczenia. Tymczasem, już literalne brzmienie art. 1 k.p.a. wskazuje, że sprawy wydawania zaświadczeń (art. 1 pkt 4 k.p.a.) stanowią sprawy odrębne od uregulowanych w art. 1 pkt 1 k.p.a. spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco. Odnosząc się natomiast do żądania wniosku dotyczącego orzeczenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kołobrzegu przepadku pojazdu usuniętego z drogi na rzecz Skarbu Państwa wskazać trzeba, że na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 4/06, przepis art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym - w zakresie uznanym za niekonstytucyjny przez Trybunał (przepadku z mocy ustawy) - utracił moc z upływem roku od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, tj. z dniem 11 czerwca 2009 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził wówczas niezgodność m. in. art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym (w zakresie, w jakim dopuszczał utratę prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu) z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3. oraz z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym został uznany za naruszający wzorce konstytucyjnie w zakresie, w jakim dopuszczał odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu. Zgodnie, bowiem z art. 46 Konstytucji RP przepadek rzeczy, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Przepis art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2018, poz. 1990 - w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ II instancji), jak i w dacie rozpatrywania niniejszej skargi kasacyjnej, stanowi, że w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi starosta występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli pojazd nie został odebrany przez osobę uprawnioną w terminie 3 miesięcy od dnia usunięcia. Trafnie zatem Sąd Wojewódzki przyjął, że okolicznością uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie był brak podstaw prawnych do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Niezasadnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 61 § 1 i § 3 i art. 104 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 65 § 1 w zw. z art. 12 k.p.a. Zważywszy na treść żądania złożonego wniosku (w zakresie dotyczącym potwierdzenia daty orzeczenia w przedmiocie przepadku pojazdu), konieczne było poczynienie ustaleń, co do tego czy w stanie prawnym, poprzedzającym orzeczenie TK, wystosowano zlecenie czynności egzekucyjnych dotyczących likwidacji spornego pojazdu. Ustalenia w tym zakresie zostały udokumentowane w aktach sprawy i dopiero w ich następstwie możliwe stało się ustosunkowanie do żądania wniosku w zakresie dotyczącym orzeczenia w przedmiocie przepadku pojazdu usuniętego z drogi na rzecz Skarbu Państwa. Zważywszy jednak na treść tego żądania, skierowanego do organu (tj. orzeczenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kołobrzegu o przepadku pojazdu na rzecz Skarbu Państwa), nie było możliwe wszczęcie postępowania administracyjnego w tej sprawie. Trafnie wskazał w tym zakresie Sąd Wojewódzki, że wstępne badanie sprawy, w zakresie wytyczonym żądaniem złożonego wniosku, nie może być utożsamiane ze wszczęciem postępowania administracyjnego. Skoro przepis art. 130a ust. 10e ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2018, poz. 1990 – w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ II instancji) stanowił, że w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, to zasadnie stwierdzono, że Spółka zwróciła się do naczelnika urzędu skarbowego z żądaniem, które nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej. To z kolei uzasadniało zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. Stwierdzenie, że sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej, mówiąc inaczej - nie należy do właściwości jakiegokolwiek organu administracji, nie uzasadniało zastosowania art. 65 § 1 w. zw. z art. 12 k.p.a. Dlatego też niezasadnie podniesiono zarzut naruszenia art. 61 § 1 i § 3 i art. 104 § 1 k.p.a. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne i dlatego skarga kasacyjna na podstawie art. 184 p.p.s.a. została oddalona. Wniosek Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oddalono z braku przesłanek z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Co prawda art. 204 i art. 205 § 2 - 4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną (patrz. uchwała NSA z 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12) to jednak odpowiedź na skargę kasacyjną wniesiono po terminie wskazanym w art. 179 p.p.s.a. Odpis skargi kasacyjnej odebrano [...] stycznia 2020 r., a pismo, które miałoby stanowić odpowiedź na skargę kasacyjną sporządzono dopiero [...] kwietnia 2020 r., a więc po terminie. Nie stanowi natomiast odpowiedzi na skargę kasacyjną w rozumieniu art. 179 p.p.s.a. pismo procesowe strony, wniesione po upływie terminu zakreślonego w tym przepisie (por. wyrok SN z 2 marca 2010 r., sygn. akt II PK 241/09, Lex nr 589976; wyrok NSA z 16 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 859/07, Lex nr 484868; H. Knysiak – Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2010, str. 419).