I OSK 469/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Bydgoszcz od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 965/23, w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 28 lutego 2023 r., nr DO-II.7610.510.2019.KC, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od P. S.A. w W. na rzecz Miasta Bydgoszcz kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 965/23, po rozpoznaniu skargi Polskich Kolei Państwowych S. A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii, zwanego dalej "Ministrem", z dnia 28 lutego 2023 r., nr DO-II.7610.510.2019.KC, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Ministra na rzecz Polskich Kolei Państwowych S. A. w Warszawie kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. PKP S. A. wnioskiem z dnia 7 maja 2012 r. wystąpiła do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, zwanego dalej "Wojewodą", o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu będącego w posiadaniu PKP S. A. na dzień 5 grudnia 1990 r. w trybie art. 34 i art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2000 r. Nr 84, poz. 948 ze zm.), zwanej dalej "ustawą komercjalizacyjną". Wojewoda decyzją z dnia 25 lutego 2013 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez PKP S. A. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w B., obręb [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 0,7817 ha i nr [...] o pow. 0,0102 ha, dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...] wraz z nieodpłatnym nabyciem prawa własności budynków i urządzeń istniejących na tym gruncie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że własność Skarbu Państwa na dzień 5 grudnia 1990 roku w stosunku do nieruchomości wyszczególnionej w punkcie 1 decyzji została ustalona na podstawie odpisu księgi wieczystej nr [...], w której przedmiotowa nieruchomość ujawniona jest od chwili jej założenia, to jest od dnia 22 listopada 1994 r., oraz księgi wieczystej [...] założonej z datą 23 maja 1953 r., z której to księgi nieruchomość została odłączona z chwilą urządzania księgi obecnej. Wojewoda stwierdził, że z przedłożonych przez PKP dokumentów wynika, że grunt będący własnością Skarbu Państwa, wyszczególniony w pkt 1 decyzji, znajdował się na dzień 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co stwierdzono zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzenia posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4 poz. 29), na podstawie załączonego do wniosku wypisu z ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości) oraz wypisu z ewidencji środków trwałych, prowadzonej przez przedsiębiorstwo PKP. Prezydent Miasta Bydgoszczy, zwany dalej "Prezydentem", pismem z dnia 28 stycznia 2014 r. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z dnia 25 lutego 2013 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na dzień wydania tej decyzji nieruchomość składająca się z działek nr [...] o pow. 0,7817 ha i nr [...] o pow. 0,0102 ha, obręb [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] stanowiła własność Gminy Bydgoszcz na mocy decyzji komunalizacyjnej Wojewody Bydgoskiego, nr G.gt.7242-58/418818/91, z dnia 1 lutego 1994 r. Decyzja komunalizacyjna została wydana w oparciu o art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz.191 ze zm.), zwanej dalej "ustawą komunalizacyjną", w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Na mocy tej prawomocnej decyzji Wojewody Bydgoskiego w dniu 22 listopada 1994 r. została założona dla nieruchomości księga wieczysta KW nr [...] z wpisem własności Gminy Bydgoszcz. Komunalizacja przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy nastąpiła z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, to jest z dniem 27 maja 1990 r. Zatem mienie to stanowiło własność gminy już w tej dacie. Prezydent podkreślił także, iż uwłaszczenie PKP dokonywane w trybie art. 34 ustawy komercjalizacyjnej - co przesądził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. (sygn. akt K 30/03) - nie może odnosić się do mienia podlegającego komunalizacji z mocy prawa, to jest na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej. Mienie to bowiem stało się własnością gmin już w dacie 27 maja 1990 r. Zatem uwłaszczenie PKP dokonane w oparciu o ten przepis może dotyczyć wyłącznie mienia stanowiącego, na dzień wejścia w życie ustawy komercjalizacyjnej, to jest na dzień 27 października 2000 r., własność ogólnonarodową (państwową). Minister decyzją z dnia 28 lutego 2023 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody z dnia 25 lutego 2013 r., stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez PKP S. A. w Warszawie prawa użytkowania wieczystego opisanego wyżej gruntu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z akt sprawy wynika, iż Wojewoda Kujawsko-Pomorski, na potrzeby postępowania uwłaszczeniowego, przyjął, że przedmiotowy grunt stanowił na dzień 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, a okoliczność tę ustalił na podstawie odpisu księgi wieczystej nr [...] oraz księgi wieczystej nr [...] założonej w 1953 r., z której to księgi nieruchomość została odłączona z chwilą urządzenia księgi obecnej. Jednakże Wojewoda Bydgoski decyzją z dnia 1 lutego 1994 r. znak: G.gt.7242- 58/4/8818/91, wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r. stwierdził nabycie przez Gminę Bydgoszcz z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej B., obręb [...], stanowiącej m. in działki nr [...] i nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...]. Decyzja komunalizacyjna uzyskała przymiot ostateczności z dniem 25 lutego 1994 r. i stanowiła podstawę wpisu prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] na rzecz Gminy Bydgoszcz do działu II księgi wieczystej nr [...]. Od powyższej decyzji PKP S. A. w Warszawie wniosła skargę do Sądu I instancji, zarzucając naruszenie: 1. prawa materialnego w postaci przepisu art. 34 w związku z art. 35 ustawy komercjalizacyjnej poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do wadliwego uznania, iż przesłanką do odmowy stwierdzenia nabycia prawa w przedmiotowych okolicznościach może być brak potwierdzenia tytułu prawnego do zarządzania terenem przedmiotowych działek, podczas gdy rzeczony przepis art. 34 ustawy komercjalizacyjnej warunkuje stwierdzenia nabycia posiadania przez PKP danej nieruchomości, a nie od zarządzania nią; 2. prawa materialnego w postaci przepisu art. 5 ustawy komunalizacyjnej poprzez jego wadliwe zastosowanie i ustalenie istnienia przesłanek wydania decyzji komunalizacyjnej przedmiotowej działki w sytuacji, w której przedmiotowa działka niewątpliwie należała do PKP, gdyż była w użytkowaniu PKP, jak i posiadaniu tegoż przedsiębiorstwa państwowego; 3. prawa materialnego w postaci przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.), zwanej dalej "u.k.w.h.", poprzez jego wadliwe niezastosowanie i nieuwzględnienie wynikającego z treści księgi wieczystej domniemania prawnego, iż właścicielem przedmiotowych nieruchomości jest Skarb Państwa, co z kolei doprowadziło do błędnego wydania decyzji odmownej; 4. prawa materialnego w postaci przepisu art. 34a ustawy komercjalizacyjnej poprzez jego błędne niezastosowanie i wydanie decyzji ustalającej de facto nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę prawa własności przedmiotowej nieruchomości gruntowej, która to działka niewątpliwie była w posiadaniu PKP, w związku z czym z dniem 1 czerwca 2003 r. działka ta nie podlegała komunalizacji; 5. przepisu postępowania w postaci art. 35 ust. 3 ustawy komercjalizacyjnej w związku z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2000 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach poprzez nieuwzględnienie przedłożonego przez wnioskodawcę wypisu z ewidencji środków trwałych zlokalizowanych na przedmiotowych działkach pomimo, iż obowiązujący wskazany wyżej przepis powszechnie obowiązującego prawa enumeratywnie dopuszcza możliwość opierania przedmiotowego wniosku na rzeczonej ewidencji, co doprowadziło do błędnego wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nabycia prawa przez PKP, podczas gdy potwierdzenie posiadania przez PKP może nastąpić w oparciu o którykolwiek, co najmniej jeden z dowodów wymienionych w § 2 ust. 1 rozporządzenia; 6. przepisu postępowania w postaci przepisu art. 76 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez nieuznanie księgi wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości za dokument urzędowy i tym samym nieuznanie, iż stanowi ona dowód tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone, tj. że właścicielem przedmiotowych działek jest Skarb Państwa, co doprowadziło do wadliwego wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nabycia prawa, co ma szczególne znaczenie w świetle braku decyzji komunalizacyjnej na rzecz właściwej gminy; 7. przepisu postępowania w postaci przepisu art. 76 § 3 K.p.a. poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią dokumentu urzędowego w postaci księgi wieczystej w sytuacji, gdy organ nie przeprowadził dowodów przeciwko treści dokumentu urzędowego, a ograniczył się jedynie do stwierdzenia braku dowodów potwierdzających treść dokumentu urzędowego, co ma szczególne znaczenie w świetle braku decyzji komunalizacyjnej na rzecz gminy; 8. prawa materialnego w postaci przepisu art. 18 ustawy komunalizacyjnej poprzez błędne oparcie zaskarżonej decyzji na stwierdzeniu, iż gmina nabyła prawo własności nieruchomości, podczas gdy brak jest decyzji komunalizacyjnej dotyczącej przedmiotowej działki, a organ prowadzący postępowania nie może w ramach niniejszego postępowania dokonywać nieformalnych ustaleń wymagających zgodnie z ustawą komunalizacyjną wydania przez właściwy organ decyzji administracyjnej; 9. prawa materialnego w postaci przepisu art. 87 ust. 1 w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. poprzez jego wadliwe niezastosowanie i nieuwzględnienie, iż w sytuacji, w której PKP (tj. państwowa jednostka organizacyjna) posiadało w użytkowaniu nieruchomości objęte działką [...] w B. w dniu wejścia rzeczonej ustawy w życie, tj. w dniu 1 sierpnia 1985 r., w związku z czym z mocy prawa działka ta przeszła w zarząd wskazanej jednostki, w związku czym nie istnieje wymóg legitymowania się przez obecne PKP fizycznym dokumentem oddania nieruchomości w zarząd, powinno zostać uznane przez organy administracyjne rozpatrujące sprawę za okoliczność wyłączającą możliwość stwierdzenia nabycia nieruchomości przez Gminę Miasta Bydgoszczy. Uwzględniając skargę i uchylając zaskarżoną decyzję Ministra Sąd I instancji stwierdził, że ocena dowodów w sprawie doprowadziła organ drugiej instancji do wadliwych wniosków w zakresie podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Wojewody z dnia 25 lutego 2013 r. Dla rozstrzygnięcia sprawy fundamentalne znaczenie ma zasada domniemania wiary publicznej wynikająca z wpisu w księdze wieczystej. Stosownie bowiem do treści art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd wskazał, że ta zasada wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotycząca treści wpisów własności w księgach wieczystych. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Skoro zatem Wojewoda wydając decyzję komercjalizacyjną ustalił, że w prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości księdze wieczystej nr KW [...], a także w odłączonej od niej księdze nr KW [...] na dzień 5 grudnia 1990 r. istniał wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich, także organy administracji i Sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym. Tym samym Wojewoda wydając kwestionowaną przez Ministra decyzję działał w oparciu o wpis w księdze wieczystej, a wobec tego nie naruszył prawa, tym bardziej w sposób rażący. W konsekwencji Sąd I instancji wywiódł, że w postępowaniu nieważnościowym nie ma podstaw do oceny nowych dowodów, tj. późniejszego wpisu Gminy Bydgoszcz jako właściciela nieruchomości. Poza tym organ administracji publicznej nie ma kompetencji do kwestionowania wpisów w księgach wieczystych, gdyż korzystają one z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Kompetencji do oceny zgodności z rzeczywistym staniem prawnym wpisów ujawnionych w księgach wieczystych nie ma także sąd administracyjny. Kwestie te regulują przepisy wymienionej ustawy, a w aspekcie procesowym przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, które stosuje sąd powszechny a nie administracyjny. Zatem Wojewoda wydając decyzję w dniu 25 lutego 2013 r., na podstawie art. 35 w związku z art. 34 ustawy komercjalizacyjnej, był związany wpisem jawnym w księdze wieczystej a ten wskazywał na własność Skarbu Państwa. Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosło Miasto Bydgoszcz. Zaskarżając wyrok w całości podniesiono obie podstawy kasacyjne przewidziane w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu postępowania, które miało oczywisty wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi Polskich Kolei Państwowych S. A. i uchylenie decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 28 lutego 2023 r., nr DO-IL7610.510.2019.KC, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 lutego 2013 r., nr WSPN.II.752.16.2012.SM, pomimo tego, że decyzja ta nie narusza żadnych przepisów prawa ani procesowego, ani też materialnego, co w rezultacie winno skutkować oddaleniem skargi w całości na podstawie art. 151 P.p.s.a. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: 1. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i w konsekwencji całkowicie bezzasadne wykluczenie nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez skarżącą jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności nieruchomości, których dotyczy poddana kontroli ekstraordynaryjnej decyzja uwłaszczeniowa z dnia 25 lutego 2013 r., nr WSPN.II.752.16.2012.SM, z tego tylko tytułu, iż z odpisu księgi wieczystej pozyskanej przed wydaniem kontrolowanej decyzji uwłaszczeniowej wynikało, że ujawnionym właścicielem nieruchomości był na dzień 5 grudnia 1990 r. Skarb Państwa; 2. art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", w związku art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez jego niezastosowanie w sprawie i w rezultacie całkowicie błędne uznanie, iż komercjalizacja Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie z dniem 27 października 2000 r., na gruncie stanowiącym własność Gminy Bydgoszcz zapisanym ówcześnie w księdze wieczystej KW [...], nie stanowi rażącego naruszenia prawa, podczas gdy z treści zupełnie zignorowanego przez Sąd I instancji przepisu wynika w sposób oczywisty, że przedmiotem użytkowania wieczystego Polskich Kolei Państwowych mógł stać się wyłącznie grunt będący własnością Skarbu Państwa, co w tej sprawie nie miało miejsca. Skarżące kasacyjnie Miasto Bydgoszcz w oparciu o powołane zarzuty wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji ewentualnie na podstawie art. 188 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenie o oddaleniu skargi Polskich Kolei Państwowych S. A. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 28 lutego 2023 r. w całości. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie od Polskich Kolei Państwowych S. A. w Warszawie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Jeżeli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach. Jednakże zarzut naruszenia przepisów postępowania obejmuje art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a., będące jedynie przepisami kierunkowymi, które dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powiązano z naruszeniem art. 3 ust. 1 u.k.w.h. Skarżące kasacyjnie Miasto Bydgoszcz wskazało, że Sąd I instancji w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia wywiódł w sposób całkowicie nieprawidłowy, jakoby widniejący na dzień 5 grudnia 1990 r. wpis prawa własności Skarbu Państwa wynikający z odpisu księgi wieczystej KW nr [...], a także z odpisu odłączonej od niej księgi KW nr [...] legitymizował prawidłowość decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego stwierdzającej nabycie przez PKP S. A. prawa użytkowania wieczystego gruntu gminnego na zasadzie art. 3 ust. 1 u.k.w.h. W postawionym zarzucie nie zakwestionowano zatem dokonanych w sprawie ustaleń stanu faktycznego a kwestią sporną jest zakres związania wpisem w księdze wieczystej – czyli kwestia o charakterze materialnoprawnym. Wskazany zarzut zostanie zatem rozpoznany łącznie z pozostałymi zarzutami naruszenia prawa materialnego, gdyż ich istota sprowadza się do oceny podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji komercjalizacyjnej Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 lutego 2013 r. Ocena w tym zakresie wymaga określenia wzajemnej relacji między regulacją art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", nadal zwanej "ustawą komercjalizacyjną" oraz regulacja art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, nadal zwanej "ustawą komunalizacyjną". Stosownie do treści art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru, stają się z dniem wejścia w życie ustawy to jest z dniem 27 października 2000 r., z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy – to jest w dniu 27 maja 1990 r. - z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Podobne rozwiązanie przewiduje art. 5 ust. 2 tej ustawy w odniesieniu do mienia ogólnonarodowego (państwowego) służącego użyteczności publicznej należącego do podmiotów wymienionych w pkt 1-3. Analiza przesłanek zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej prowadzi do wniosku, że warunki o jakich mowa w powyższym przepisie muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak któregoś z elementów powoduje niemożność nastąpienia skutku materialnoprawnego w postaci nabycia prawa. Przesłanki te muszą być spełnione na dzień 5 grudnia 1990 r., a skutek rzeczowy następuje z mocy prawa na dzień 27 października 2000 r. Aby zatem PKP S. A. mogła uzyskać prawo wieczystego użytkowania grunt musi stanowić własność Skarbu Państwa, a przedmiotowa nieruchomość na dzień 5 grudnia 1990 r. własnością Skarbu Państwa nie była. Nie była także własnością Skarbu Państwa w dacie wejścia w życie ustawy komercjalizacyjnej. Przedmiotowa nieruchomość stała się własnością gminną (Miasta Bydgoszcz) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z mocy prawa już w dniu 27 maja 1990 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski prowadząc postępowanie w trybie art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej winien był respektować skutek prawny jaki wobec nieruchomości objętej wnioskiem PKP S. A. nastąpił z mocy art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej. Respektowanie tej zależności czasowej jest konieczne każdorazowo przy ocenie przesłanek nabycia prawa, o których mowa w art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej. Odnosząc się do możliwości wzruszenia domniemania wynikającego z wpisów ujawnionych w księdze wieczystej należy stwierdzić, że nie jest prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, iż ujawnione w księdze wieczystej wpisy dotyczące praw rzeczownych, ze względu na domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w sposób oczywisty rozstrzygają o możliwości zastosowania w sprawie art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej. Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest zwykłym domniemaniem wzruszalnym (praesumptio iuris tantum). Domniemanie to może być wzruszone nie tylko w postępowaniu przed sądem powszechnym, np. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h.) lub w drodze powództwa o ustalenie czy w postępowaniu o zasiedzenie. Niezależnie od tych trybów można je obalić dowodem przeciwnym w każdym postępowaniu, w którym od stwierdzenia rzeczywistego stanu prawnego zależy treść rozstrzygnięcia, w piśmiennictwie zdecydowanie dominuje pogląd, że w każdym postępowaniu można przeprowadzić dowód, który prowadzi do obalenia wniosku wynikającego z tych domniemań, a do wzruszenia domniemania mogą być wykorzystane wszelkiego rodzaju środki dowodowe dopuszczone w danym postępowaniu zgodnie z przepisami prawa (zob. T. Czech [w:] Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom I. Księgi wieczyste, wyd. III, LEX/el. 2025, art. 3., teza 104 i 106 oraz powołana tam literatura i orzecznictwo, także zob. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2025 r., akt I OSK 1193/23; wyrok NSA z dnia 18 września 2025 r., sygn. akt I OSK 2494/23). Przy czym skutki obalenia domniemania ograniczają się do tego postępowania i jego stron, nie uzasadniając zmiany treści wpisów figurujących w księdze (uzasadnienie uchwały SN (7) z 18.05.2010 r., III CZP 134/09, OSNC 2010/10, poz. 131). Sam wpis w księdze wieczystej utrzymuje się zatem nadal i w dalszym ciągu, wyłączywszy osądzoną sprawę, funkcjonuje domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (E. Gniewek, Prawo rzeczowe, 2012, s. 291; E. Gniewek w: red. E. Gniewek, System prawa prywatnego. Prawo rzeczowe, t. 3, C.H. Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN 2013, s. 198, nb 198). Ujawnione w księdze wieczystej wpisy nie mogą zatem stanowić przeszkody do przeprowadzenia w postępowaniu administracyjnym ustaleń dotyczących przejścia z mocy prawa nieruchomości na rzecz gminy (Miasta Bydgoszcz) na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, co stanowi negatywną przesłankę zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej. W konsekwencji sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego należało uznać za zasadne. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, Minister prawidłowo stwierdził nieważność decyzji komercjalizacyjnej Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 lutego 2013 r. Wskazana decyzja Wojewody została bowiem wydana z rażącym naruszeniem art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej. Nie można było bowiem stosować art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej na gruntach nie należących do Skarbu Państwa na dzień 5 grudnia 1990 r. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, bowiem sporna nieruchomość nie należała już do Skarbu Państwa od chwili komunalizacji, czyli od dnia 27 maja 1990 r. Uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a., zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o jej oddaleniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).