I OSK 450/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Ke 507/22 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 1 września 2022 r. znak: SKO.PS-80/3358/1661/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Ke 507/22, oddalił skargę E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 1 września 2022 r. znak: SKO.PS-80/3358/1661/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca nie doprowadziła do zawieszenia wypłaty emerytury. Zasadnie wobec tego organ odwoławczy uznał, że istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Istota bowiem ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury czy renty rodzinnej, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Ostatecznie więc wysokość uzyskiwanych przez skarżącą publicznych środków pieniężnych byłaby taka sama jak w przypadku wydania rozstrzygnięcia o świadczeniu pielęgnacyjnym, jakiego domaga się skarżąca. Konieczne było uprzednie złożenie wniosku skutkującego wstrzymaniem wypłaty emerytury, co pozwoliłoby na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości i na warunkach zgodnych z literą prawa. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła E. D. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm. dalej u.ś.r.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; 2) rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji; 4) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i jej uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego zwłaszcza, gdy nie był on podstawą zaskarżonego działania organu oraz orzekania przez Sąd I instancji. Takiej wady konstrukcyjnej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie może samodzielnie konwalidować, gdyż nie jest uprawniony do uzupełniania za stronę zarzutów kasacyjnych. W tym miejscu zasadnym jest także wskazanie, że sąd administracyjny ocenia prawidłowość zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. Powyższa uwaga jest niezbędna, ponieważ z dniem 1 stycznia 2024 r. stan normatywny stanowiący podstawę wydania kwestionowanych decyzji uległ zmianie w następstwie wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, pos. 1429) która zmieniła brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej u.ś.r. lub ustawa o świadczeniach rodzinnych) oraz uchyliła m.in. art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18. roku życia. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez osobę niepełnosprawną o przyznanie tego świadczenia na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym. W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na jednej podstawie: naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej zostały sformułowany zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Jednak jak wynika z akt sprawy, Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku nie wykluczył a priori możliwości przyznania opiekunowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji przysługiwania mu prawa do emerytury. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazano na możliwość osoby uprawnionej do dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (str. 7 i 8 uzasadnienia). Wskazano także, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, ma prawo dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór taki może być zrealizowany przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 dalej: u.e.r.f.u.s). Jednak taki wniosek nie został złożony w badanej sprawie przez wnioskodawczynię, mimo posiadania wiedzy o takiej możliwości. Tymczasem jak wnika z treści skargi kasacyjnej przedmiotem zarzutów skargi kasacyjnej (jak i ich uzasadnienia) jest naruszenie art. 17 ust. 1 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że pobieranie przez opiekuna emerytury stanowi negatywna przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak ujęte zarzuty nie są adekwatne ani do treści rozstrzygnięcia Sądu I instancji, ani do istoty decyzji, kontrolowanej przez WSA w Kielcach. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu szczegółowych ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.