I OSK 449/22

Dnia 10 stycznia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 463/21 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 18 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. C. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. (Kolegium) z [...] kwietnia 2021 r., w przedmiocie zasiłku stałego. Skarżący zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu : naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego przez organ szeregu przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. wskutek: - braku rozważenia całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności dowodów przedłożonych przez Skarżącego w toku postępowania wskazujących w sposób obiektywny na spełnianie przez niego wymogów do przyznania mu zasiłku stałego; - zaniechania przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie dokumentacji medycznej, dokumentacji dotyczącej niemożności zatrudnienia Skarżącego, naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez lakoniczne odniesienie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny co do wniosków i zarzutów skarżącego zawartych w skardze oraz piśmie uzupełniającym skargę na decyzję Kolegium z [...] kwietnia 2021 r.; naruszenie prawa materialnego, tj. naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której w przypadku Skarżącego nie zostało przekroczone kryterium dochodu w kwocie 528 zł na osobę w rodzinie, co winno skutkować przyznaniem zasiłku stałego skarżącemu, Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów, to jest dokumentacji medycznej i dokumentacji z Powiatowego Urzędu Pracy w S. na okoliczności: jego stanu zdrowia, niepełnosprawności orzeczonej na stałe, sytuacji zawodowej, niemożności podjęcia pracy, spełnienia kryterium dochodowego dotyczącego przyznania zasiłku stałego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu Sądowi oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę zaistniałego w sprawie sporu. Organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącemu zasiłku stałego. Podstawą faktyczną ich rozstrzyniącia było ustalenie, że dochód na osobę w rodzinie Skarżącego wynosi 542.87 złotych podczas gdy kryterium ustawowe ustalone jest na poziomie 528 złotych. W konsekwencji, pomimo uznania, że Skarżący spełnia przesłankę całkowitej niezdolności do pracy, nie było możliwe wobec brzmienia art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876, dalej "ustawa") przyznanie mu zasiłku stałego. Stanowisko to podzielił Sąd administracyjny oddalając wniesioną przez Skarżącego skargę. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zarzut objęty punktem 1 petitum skargi kasacyjnej jest niezasadny. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji niedostrzeżenie naruszenia przez organy art. 7, art. 75 § 1, art. 84 § 1 w związku z art. 136 k.p.a. Skarżący nie wyjaśnił jednak w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym polegać miało naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i precyzującym, że w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Nie wyjaśniono również, jakie wiadomości specjalne były wymagane w sprawie i do jakiego biegłego winien był zwrócić się organ. Sąd kasacyjny przypomina w tym miejscu, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy, prawo do zasiłku stałego przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Innymi słowy, przyznanie zasiłku stałego wymaga ustalenia, że : osoba wnioskująca jest osobą niezdolną do pracy (1), dochód na osobę w jej rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego wskazanego w ustawie (2). Zarówno organy jak i Sąd pierwszej instancji uznali, że Skarżący spełnia przesłankę całkowitej niezdolności do pracy. Okoliczność ta nie była kwestionowana ani przez organy ani przez Sąd pierwszej instancji, w związku z tym zarzuty zmierzające do wykazania, że zaniechano dokonania prawidłowych ustaleń, co do stanu zdrowia Skarżącego oraz możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia są zupełnienie niezasadne. Z tego też powodu Sąd kasacyjny nie przeprowadził dowódów z dołączonych do skargi kasacyjnej dokumentów. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W niniejszej sprawie nie było sporu co do tego, że Skarżący spełnia warunek całkowitej niezdolności do pracy, zatem przeprowadzanie dowodów z dołącznych do skargi kasacyjniej dokumentów nie było niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Zarzut naruszenia art. 136 § 1 k.p.a. również nie został w żaden sposób uzasadniony. Sąd kasacyjny dostrzega, że do odwołania od decyzji organu pierwszej instancji Skarżący dołączył decyzję organu pierwszej instancji, zaświadczenie potwierdzające, że od 2005 r. korzystał z pomocy OPS w D.w formie zasiłku stałego jak również orzeczenie o niepełnosprawności. Kolegium w uzasadnieniu decyzji wyjaśniło, że nie kwestionuje, iż Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, jednak wysokość dochodu na osobę w jego rodzinie wyklucza możliwość przyznania mu zasiłku stałego. Kolegium podkreśliło również, ustosunkowując się wprost do argumentów podnoszonych w odwołaniu, że wydana decyzja nie jest wynikiem złej woli organu, ale następstwem zasady działania przez organy publiczne na podstawie i w granicach prawa. Zatem w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie jest możliwe postawienie Sądowi pierwszej instancji zarzutu niedostrzeżenia naruszenia przez organ odwoławczy art. 136 § 1 k.p.a. Wbrew stanowisku wyrażonemu w petitum skargi kasacyjnej, ani w toku postępowania administracyjnego ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie zostały złożone przez Skarżącego żadne dokumenty pozwalające na ustalenie, że w dacie rozpoznawania sprawy przez organy spełniał kryterium dochodowe do przyznania zasiłku stałego. Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że żaden z dokumentów dołączonych do skargi kasacyjnej nie dotyczył wysokości dochodu przypadającego na osobę w rodzinie Skarżącego. W skardze kasacyjnej podtrzymana została argumentacja zawarta w piśmie pełnomocnika Skarżącego z [...] listopada 2021 r., a dotycząca wysokości dochodu przypadającego na osobę w rodzinie Skarżącego. W ocenie Skarżącego dochód ten wynosi około 990 złotych na dwie osoby a nie 1085,75 złotych jak ustaliły organy i które to ustalenie podzielił Sąd pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji odniósł się szczegółowo do powyższej argumentacji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśniając, że na dochody rodziny Skarżącego w styczniu 2021 r. (to jest w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) składały się : emerytura żony Skarżącego w wysokości 730,83 zł, dodatek mieszkaniowy wraz z ryczałtem w wysokości 139,08 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny Skarżącego w wysokości 215,84 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę - 542,87 złotych. Sąd wyjaśnił również, że dostrzega, iż emerytura otrzymywana przez żonę Skarżącego jest objęta zajęciem komorniczym na poczet zaległości alimentacyjnych wypłacanych z funduszu alimentacyjnego - w styczniu 2021 r. potrącenie wynosiło 198,22 złotych. Wyjaśnił jednak, odwołując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OPS 2/21, że alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Różnica w wysokości dochodów przyjmowanych przez Skarżącego i przez organy wynika właśnie z faktu, że Skarżący do wyliczeń przyjmuje emeryturę swojej żony pomniejszoną o kwotę zajęcia komorniczego, organy zaś i Sąd pierwszej instancji – kwotę emerytury uwzględniającą wysokość sumy podlegającej egzekucji. Okoliczność, że egzekucja prowadzona jest w celu zaspokojenia należności przysługujących Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w związku z zaległościami żony Skarżącego wobec Funduszu alimentacyjnego nie była kwestionowana w toku postępowania administracyjnego ani sądowego. Wynika ona również wprost z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej, to jest z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z [...] lutego 2021 r. W tej sytuacji za prawidłowe uznać należy stanowisku Sądu pierwszej instancji, co do braku podstaw do uznania, że kwota pobierana przez komornika na poczet zaległości żony Skarżącego wobec Funduszu Alimentacyjnego winna być odliczona od wysokości dochodu rodziny. Pogląd Sądu zgodny jest ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2021 r., które to stanowisko wiąże z mocy art. 269 p.p.s.a. wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Podsumowując uznać należy, że organy administracji wydając zaskarżone do Sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcie nie naruszyły art. 7 k.p.a. Stały one na straży praworządności i podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ponieważ decyzja o przyznaniu zasiłku stałego ma charakter decyzji związanej, nie było możliwe uwzględnianie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zatem podnoszone w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego argumenty dotyczące sytuacji majątkowej Skarżącego i jego kosztów utrzymania pozostawały bez wpływu na wynik sprawy. Wobec uznania, że Sąd pierwszej instancji postąpił prawidłowo przyjmując za podstawę kontroli zaskarżonej decyzji poczynione w niej ustalenia, co do wysokość dochodu na osobę w rodzinie Skarżącego, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Ustalony prawidłowo przez organy dochód na osobę w rodzinie Skarżącego w wysokości 542,87 złotych przekraczał kryterium dochodowe obowiązujące w dniu wydania decyzji i wynoszące 528 złotych. Niezasadny jest zarzut objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to przepis nie ma zastosowania w niniejszej sprawie). Skarżący nie wyjaśnił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym polegać by miało naruszenie przez Sąd wskazanego przepisu, w konsekwencji nie jest możliwe ustosunkowanie się do tego zarzutu. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wszystkie te elementy zawiera uzasadnienie Sądu pierwszej instancji. Zwrócić należy również uwagę, że wbrew stanowisku Skarżącego, Sąd odniósł się do argumentacji przedstawionej w piśmie jego pełnomocnika z [...] listopada 2021 r. wyjaśniając szczegółowo, dlaczego za prawidłowe uznaje stanowisko Kolegium co do przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie Skarżącego. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.