I OSK 446/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1791/22 w sprawie ze skargi A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 października 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/1108/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1791/22 oddalił skargę A.J. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej także: organ, Kolegium) z 7 października 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/1108/2022, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Mogilany z 15 lipca 2022 r., GOPS-SŚR-5131-60-58/22 o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca w skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie wyroku w całości i uwzględnienie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca oświadczyła, że nie wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Sądowi I instancji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) i niezasadne uznanie, że jako żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 27 Kodeku rodzinnego i opiekuńczego (k.r.i o.), art. 129 k.r.i o. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że jako żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nim z dziećmi i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy, a organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z podjęcia zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Zgromadzone w toku postępowania administracyjnego dokumenty pozwalają przyjąć, że rezygnacja, a następnie niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma, związek z opieką sprawowaną nad mężem. Koresponduje z tym oświadczenie skarżącej oraz przedłożone przez nią dokumenty. Ponadto, jeżeli spośród zstępnych niepełnosprawnego obowiązek opieki nad nim przejęła skarżąca, organ nie ma prawa ingerować w ten podział obowiązków między nią a dziećmi, a tym bardziej nakazywać pozostałym członkom rodziny sprawowania opieki nad ojcem, wykluczając tym samym przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności do opieki nad niepełnosprawnym mężem zobowiązana jest skarżąca. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Jako podstawa kasacyjna wskazany został art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Zarzut błędnej wykładni wymaga wskazania naruszonych dyrektyw interpretacyjnych i określenia, jakie powinno być prawidłowe znaczenie przepisu (w ujęciu teorii klasyfikacyjnej) bądź jaka norma prawna wynika z danego przepisu (w ujęciu teorii derywacyjnej). Jak z powyższego wynika, zarzut błędnej wykładni odnosi się nie do okoliczności danego przypadku i kwalifikacji zaistniałych w danej sprawie okoliczności faktycznych, ale do treści normy generalnej i abstrakcyjnej, która stosowana będzie w sprawie indywidualnej. Natomiast zarzut niewłaściwego zastosowania wymaga wykazania braku korelacji między stanem faktycznym a przepisem prawa, związany jest bowiem z kwestią kwalifikacji prawnej stanu faktycznego. W skardze kasacyjnej nie postawiono przy tym żadnych zarzutów pod adresem przepisów postępowania i w konsekwencji nie podważono ani ustaleń faktycznych, ani oceny materiału dowodowego. Kwestia prawidłowości zastosowania prawa materialnego musi wobec tego być rozważana z uwzględnieniem przyjętych ustaleń faktycznych. Stawiając zarzut naruszenia prawa materialnego nie określono jego postaci, czy chodzi o błędną wykładnię, czy niewłaściwe zastosowanie. Brak jest w skardze kasacyjnej argumentacji odwołującej się do wykładni prawa materialnego i wskazania na naruszone dyrektywy interpretacyjne. Z tego względu nie ma podstaw do przyjęcia, że skarga kasacyjna kwestionuje wykładnię przepisów wymienionych w zarzutach. Nawiązanie w treści zarzutów kasacyjnych do okoliczności faktycznych przypadku wskazuje, że zarzut odnoszący się do prawa materialnego dotyczy niewłaściwego zastosowania i jedynie w odniesieniu do tej formy naruszenia może podlegać rozpoznaniu. Przemawia za tym także uzasadnienie skargi kasacyjnej, w którym zakwestionowano stanowisko Sądu I instancji, jakoby organy właściwie oceniły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia. Przedmiotem sporu jest zatem kwestia kwalifikacji prawnej stanu faktycznego sprawy. Błąd kwalifikacji prawnej może być pochodną błędnej wykładni, wadliwych ustaleń faktycznych, bądź obu tych okoliczności. Zarzut dotyczący błędnej kwalifikacji nie może jednak odnieść skutku, jeżeli w skardze kasacyjnej nie podważono ani ustaleń faktycznych, ani wykładni prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest wadliwe, albowiem "nie znajduje oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy". Odwoływanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do okoliczności sprawy i wskazywanie, że nie uzasadniają one stwierdzonego braku związku przyczynowego między opieką a rezygnacją z podejmowania zatrudnienia nie może jednak wywrzeć zamierzonego skutku, skoro zarzuty skargi kasacyjnej nie dotyczą przepisów postępowania i oceny materiału dowodowego. Nawet, gdyby stanowisko skarżącej było w tej kwestii uzasadnione, to brak zarzutów uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu poddanie kontroli ustaleń faktycznych sprawy i prawidłowości oceny materiału dowodowego. Sąd I instancji przyjął, że wymóg rezygnacji (niepodejmowana) zatrudnienia określony w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615; dalej: u.ś.r.), jest ściśle związany nie tylko z koniecznością sprawowania rzeczywistej, osobistej, stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną ale także z brakiem możliwości wykorzystania wsparcia innych osób, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej). Według Sądu I instancji, możliwości wykorzystania wsparcia innych osób bliskich przy realizowaniu czynności opiekuńczych względem niepełnosprawnego jest elementem badania normatywnie określonego związku przyczynowo-skutkowego między pasywnością zawodową opiekuna, a sprawowaniem opieki, którego nie sposób rozpatrywać bez uwzględnienia sytuacji rodziny jako całości, w tym realiów, w jakich rodzina ta funkcjonuje. Jest to stanowisko dotyczące wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., czego zarzutami nie objęto. Natomiast ustalając stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji przyjął, że skarżąca może liczyć na wsparcie w opiece nad mężem udzielane przez mieszkające z nią dzieci i wsparcie takie realnie uzyskuje. Na tej podstawie ustalono, że w istocie, niepełnosprawny pozostaje pod opieką czterech opiekunów, tj. żony oraz trójki mieszkających z nim jego dzieci, z akt nie wynika bowiem, aby świadczona przez dzieci niepełnosprawnego pomoc opiekuńcza, miała być w istocie tylko sporadyczna, czy marginalna lub też aby nie mogła być udzielana w rozmiarze pozwalającym skarżącej podjąć oczekiwanej przez nią aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym czasowo zakresie. Brak zarzutów dotyczących przepisów postępowania regulujących postępowanie wyjaśniające i ocenę dowodów powoduje, że stanowisko Sądu I instancji dotyczące sposobu sprawowania opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą nie podlega weryfikacji. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.