I OSK 442/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 406/19 w sprawie ze skargi Miasta [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2019r., sygn. akt I SA/Wa 406/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę prawa własności nieruchomości oddalił skargę. Sąd przedstawił następujący przebieg postępowania: Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] stwierdził nabycie przez dzielnicę-gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990r. prawa własności ww. nieruchomości, którą to decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (dalej :KKU) decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], utrzymała w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi "[...] " Spółka Akcyjna w [...], wyrokiem z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 32/07 uchylił ww. decyzje. Rozpatrując sprawę ponownie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia przez dzielnicę-gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości. KKU decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] uchyliła tę decyzję i przekazała sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...]. utrzymaną w mocy decyzją KKU z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], ponownie odmówił stwierdzenia nabycia przez dzielnicę - gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności ww. nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Miasta [...], wyrokiem, w sprawie pod sygn. akt. I SA/Wa 1440/10, z dnia 8 lutego 2011 r. uchylił ww. decyzje. W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia przez dzielnicę-gminę [...] z mocy prawa, w dniu 27 maja 1990 r. prawa własności gruntu położonego przy ul. [...] w [...], gdyż w dacie tej pozostawała własnością Skarbu Państwa w zarządzie [...] Fabryki [...], służąc do wykonywania działalności o charakterze państwowym. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie protokołu z dnia [...] listopada 1949r. [...] Dyrekcja Państwowego Przemysłu Miejscowego w [...] została wprowadzona w posiadanie fabryki "[...]" i [...], ul. [...], i przejęła jej składniki majątkowe, w tym majątek nieruchomy opisany w protokole jako nieruchomość własna nr hip. [...] o powierzchni [...] m2. Zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] grudnia 1954 r., zmieniającym zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 29 października 1949 r., [...] Fabryka [...] (poprzednik prawny Spółki [...] zgodnie z zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 26 lutego 1991 r.) uzyskała zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem [...]. Organ podniósł, że prawo zarządu nie zostało [...] Fabryce [...] nigdy odebrane i zarówno z orzeczenia arbitrażowego z dnia [...] marca 1978 r., jak również z prawomocnej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r., stwierdzającej nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja 1960 r., w części dotyczącej przekazania przez nią terenu przy ul. Kolejowej 37/39 innemu przedsiębiorstwu, wynika jednoznacznie, że [...] Fabryka [...], zgodnie z wpisem do rejestru przedsiębiorstw państwowych, była przedsiębiorstwem przemysłu kluczowego podporządkowanym Ministrowi Przemysłu Ciężkiego, będącym naczelnym organem administracji, a Prezydium Rady Narodowej [...] jako terenowy organ administracji państwowej nie mogło samodzielnie rozporządzać posiadaną przez [...] Fabrykę [...] nieruchomością. Wojewoda stwierdził, że [...] Fabryka [...] uzyskała prawo użytkowania z mocy samego prawa, wskazując, że na tej nieruchomości w dalszym ciągu prowadzona była działalność o charakterze państwowym. Nie zgadzając się z powyższym Prezydent [...] wniósł odwołanie, w którym zarzucił, że Wojewoda nieprawidłowo określił stan władania przedmiotową nieruchomością ("należenia do") wg stanu na dzień 27 maja 1990 r. oraz składniki mienia będącego przedmiotem decyzji, czego skutkiem jest wyodrębnienie gruntu od budynków znajdujących się na tym gruncie. W rezultacie KKU uwzględniła ww. odwołanie, lecz decyzja KKU została uchylona przez sąd administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2137/15. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lipca 2018r., sygn. akt I OSK 2161/16 oddalił skargę kasacyjną Miasta [...]. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że na dzień w dniu 27 maja 1990 r. część nieruchomości, wyodrębnionej z dawnej nieruchomości hipotecznej nr hip. [...], oznaczonej wówczas jako działka nr [...], obecnie wyodrębnionej geodezyjnie jako działka nr [...], stanowiło mienie ogólnonarodowe. Poza sporem, według organu, jest to, że przedmiotowe mienie zostało skomunalizowane na podstawie art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50. poz. 279), a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130, z późn. zm.) stało się z dniem 13 kwietnia 1950 r. mieniem państwowym. Przedmiotowe mienie znajdowało się przy tym – w opinii organu – w zarządzie osoby trzeciej i w związku z tym nie należało do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Wskazano, że na dzień 27 maja 1990 r. sporne mienie znajdowało się pod zarządem Przedsiębiorstwa Państwowego [...]. KKU ponownie w uzasadnieniu decyzji uznała, że [...] Fabryka [...] była podporządkowana w 1960 r. Ministrowi Przemysłu Ciężkiego. W ocenie organu nie można zgodzić się z twierdzeniem, że podporządkowanie [...] Fabryki [...] im. [...] naczelnemu organowi administracji państwowej, nie było wystarczającą podstawą do wyłączenia spornego mienia spod komunalizacji. Organ podał, że komunalizacji z mocy prawa, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy, podlegało mienie ogólnonarodowe należące do państwowych przedsiębiorstw terenowych, podporządkowanych radom narodowym i terenowym organom administracji państwowej stopnia podstawowego [art. 58 i art. 59 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 ze zm.) w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201, z późn. zm.)]. Ustawa nie przewidywała zatem, aby komunalizacji podlegało mienie należące do przedsiębiorstw państwowych, dla których funkcję organu założycielskiego pełniły naczelne organy administracji państwowej. Wskazano ponadto, że przymusowy zarząd państwowy ustanowiony w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego był w 1954 r. tytułem prawnym, potwierdzającym publicznoprawne władanie wskazanego wyżej przedsiębiorstwa nad spornym mieniem. Podkreślono również, że nie można zarządu przymusowego ustanowionego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który następnie podlegał przekształceniom z mocy samego prawa, przeciwstawiać prawu zarządu. Wskazano, że [...] Fabryka [...] uzyskała przymusowy zarząd państwowy nad spornym gruntem na mocy zarządzenia z 1954 r. wydanego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który to zarząd podlegał następnie w 1961 r. przekształceniu z mocy prawa w użytkowanie, które przekształciło się w 1985 r. z mocy prawa w zarząd. Zdaniem organu - biorąc powyższe pod uwagę, nie można stwierdzić, że w niniejszej sprawie sporne mienie należało do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego oraz, że dla komunalizacji, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, nie miało znaczenia podporządkowanie [...] Fabryki [...] naczelnemu organowi administracji państwowej. Wskazana przy tym wyżej Fabryka legitymowała się w dacie 27 maja 1990 r. tytułem prawnym zarządu do spornego gruntu. W konsekwencji sporne mienie nie podlega komunalizacji w trybie przepisu art. 5 ust. 1 ustawy. Skargę na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, z dnia [...] stycznia 2019 r., [...], wniósł Prezydent [...]. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. wydane zostały zgodnie z prawem. Zaskarżoną decyzją Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...], odmawiającą stwierdzenia nabycia przez dzielnicę – gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności gruntu położonego w [...] przy ulicy [...]. Z uzasadnień decyzji obu instancji wynikało, że zasadniczym powodem tego rozstrzygnięcia była okoliczność przejścia przedmiotowej nieruchomości w zarząd przedsiębiorstwa – [...] Fabryki [...] (art.87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości). Organy wobec powyższego stwierdziły, że skoro nieruchomość ta nie była w zarządzie terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i w dniu 27 maja 1990 r. pozostawała własnością Skarbu Państwa - w zarządzie [...] Fabryki [...], służąc do wykonywania działalności o charakterze państwowym, nie podlegała komunalizacji. Rozstrzygnięcie to w ocenie Sądu jest prawidłowe. Sąd podniósł, że w przedmiotowej sprawie zapadły jak dotąd trzy wyroki WSA w Warszawie i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2018 r. (sygn. akt I OSK 2116/16). Rozstrzygając zatem sprawę ponownie – (po uchyleniu przez WSA w Warszawie - sygn. akt I SA/Wa 2137/15 decyzji KKU z dnia [...] października 2015 r. oraz po oddaleniu skargi kasacyjnej wniesionej od tego wyroku w sprawie sygn. akt I OSK 2161/16 ) i badając legalność zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji Sąd był zobowiązany do zweryfikowania czy organy administracji w sposób właściwy zastosowały się do wykładni dokonanej w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Analizując wobec tego wypowiedź Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji podniósł, że wskazał on na brak uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz art. 5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające (...) - wobec braku skutecznego zakwestionowania ustaleń faktycznych tj. przyjęcia, że sporna nieruchomość została objęta w przymusowy zarząd w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, a w konsekwencji, że w dniu 27 maja 1990 r. [...] Fabryka [...] posiadała tytuł prawny w postaci zarządu do tej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w zakresie zastosowania i wykładni przepisu art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, jak i przepisu art. 87 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. NSA zauważył, że powyżej cytowane przepisy usytuowane są w ramach każdego z aktów prawnych w części, w której znajdują się przepisy przejściowe i końcowe i nie budziło jego wątpliwości, że zawarte w obu przepisach postanowienia odnosiły się do praw już istniejących w chwili wejścia w życie obu ustaw. Wskazuje na to literalne ich brzmienie - zgodnie z art. 38 ustawy z 1961 r. tereny stanowiące własność Państwa, będące do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych, przechodzą w użytkowanie tych jednostek. Z kolei w myśl przepisu art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r. grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. W obu zacytowanych normach brak jakichkolwiek dodatkowych warunków, które statuowałyby skuteczność przemiany uprawnień, następowały one zatem z mocy prawa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić ze stanowiskiem, że do powstania użytkowania na mocy art. 38 ustawy z 1961 r. i zarządu na mocy art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r. koniecznym było wydanie decyzji, w pierwszym wypadku w oparciu o art. 10 ustawy z 1961 r., w drugim o art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, treść art. 10 ustawy z 1961 r. i art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. pozwalają przyjąć, że odnoszą się one do ustanowienia tytułów prawnych do gruntu dla jednostek tytułów tych nieposiadających. Zawarte w art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. pojęcie "uzyskiwania", tłumaczy się zdaniem NSA jako "osiągnięcie tego co było przedmiotem starań". Nie sposób więc przyjąć, by miało ono zastosowanie do sposobu nabycia uprawnień z przepisu art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r., który stanowi, że z dniem wejścia w życie ustawy, grunty będące w użytkowaniu przechodzą w zarząd, nie statuując dla skuteczności przejścia wymogu uzyskania odrębnego aktu. NSA zaznaczył również, że przepis art. 38 ust.2 ustawy z 1985 r. dopuszcza uzyskanie prawa zarządu tak w trybie decyzji, jak i umowy. W wypadku przejścia uprawnień z mocy prawa ustawodawca wymagać może co najwyżej potwierdzenia istnienia określonego stanu prawnego w formie deklaratoryjnego aktu. Naczelny Sąd Administracyjny podał przy tym, że znaczenie pojęcia "przekazania" z art. 10 ust. 2 ustawy z 1961 r. oznacza oddanie w jakimś celu, do dyspozycji, eksploatacji. Może więc ono określać jedynie czynność, akt w wyniku, którego podmiot, który teren otrzymał, nie miał go wcześniej, nie dysponował nim do chwili przekazania. Zapisane w słowniku języka polskiego znaczenie pojęcia "przekazać" uniemożliwia więc odniesienie go do przekształcenia z mocy prawa uprawnień już istniejących, które uprawniały do dysponowania terenem, jak w przypadku z art. 38 ustawy z 1961 r. NSA zwrócił uwagę, że ostatnio wymieniony przepis nie formułuje także dodatkowych warunków skuteczności przekształcenia, gdy tymczasem z art. 10 ust. 2 ustawy z 1961 r. wynika, że osoba ubiegająca się o przekazanie terenu w tym trybie zobowiązana była złożyć wniosek. Odnosząc zatem ocenę zaskarżonej decyzji do powyższych wywodów, stwierdzić w ocenie Sądu należało w sposób nie budzący wątpliwości, że przedmiotowe mienie na datę 27 maja 1990 r. stanowiło mienie ogólnonarodowe znajdujące się w zarządzie [...] Fabryki [...], która w ww. dacie była przedsiębiorstwem państwowym podporządkowanym naczelnemu organowi administracji państwowej – zatem mienie to nie mogło podlegać komunalizacji. W zakresie określenia tytułu prawnego należy podnieść, że przymusowy zarząd państwowy ustanowiony w trybie dekretu z 16 grudnia 1918 r. stanowił w 1954 r. tytuł prawny potwierdzający publicznoprawne władanie przedsiębiorstwa państwowego nad spornym mieniem. Zarząd ten na mocy art.38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach przekształcił się w użytkowanie z mocy prawa, a następnie w zarząd na mocy art.87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Powyższe stwierdzenia zostały zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił skargę kasacyjną (sygn. akt I OSK 2161/16) od wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r. (sygn. akt I SA/Wa 2137/15). Trafnie, w ocenie Sądu I instancji, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że [...] Fabryka [...] była podporządkowana w 1960 r. Ministrowi Przemysłu Ciężkiego. Z uzasadnienia orzeczenia arbitrażowego Głównej Komisji Arbitrażowej z 1978 r. wynika, że było to przedsiębiorstwo przemysłu kluczowego. Z zarządzenia Ministra Przemysłu z lutego 1991 r., zmieniającego zarządzenie Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z października 1986 r. wynika, że było ono przedsiębiorstwem państwowym podporządkowanym naczelnemu organowi administracji państwowej, jakim był w dacie 27 maja 1990 r. Minister Przemysłu przejmujący zadania po Ministrze Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego (art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 23 października 1987 r. o utworzeniu urzędu Ministra Przemysłu - Dz.U. Nr 33, poz. 172ze zm.). Tym samym podporządkowanie przedsiębiorstwa naczelnemu organowi administracji państwowej, która władała przedmiotową nieruchomością było wystarczającą podstawą do wyłączenia spornego mienia spod komunalizacji. Sąd zwrócił uwagę, że przepis art. 5 ust. 1 ustawy przewiduje, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z powyższego przepisu wynika, że komunalizacji z mocy prawa, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy, podlegało mienie ogólnonarodowe należące do państwowych przedsiębiorstw terenowych podporządkowanych radom narodowym i terenowym organów administracji państwowej stopnia podstawowego [art. 58 i art. 59 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 ze zm.) w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 ze zm.). Ustawa nie przewidywała zatem, aby komunalizacji podlegało mienie należące do przedsiębiorstw państwowych, dla których funkcję organu założycielskiego pełniły naczelne organy administracji państwowej. Natomiast co do kwestii, czy przedmiotowe mienie w dacie 27 maja 1990 r. należało w sensie prawnym do [...] Fabryki [...], Sąd zwrócił uwagę, że przymusowy zarząd państwowy ustanowiony w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego był w 1954 r. tytułem prawnym, potwierdzającym publicznoprawne władanie wskazanego wyżej przedsiębiorstwa nad spornym mieniem. Z art. 6 i art. 9 wspomnianego dekretu wynikało, że zarządca państwowy zarządza powierzonym mu majątkiem lub przedsiębiorstwem i jest wyłącznie upoważniony do wykonywania czynności prawnych, dotyczących tego zarządu oraz że odpowiada za swe czynności przed władzą mianującą. Z § 18, 19 i 28 instrukcji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 1 marca 1948 r. (M. P. Nr 33, poz. 142) wynikało, że zarządca przymusowy dba o dobro przedsiębiorstwa i jego zachowanie mając na względzie interesy Państwa, prowadzi rachunkowość, przesyła stosownym władzom bilans i sprawozdanie. Z kolei na skutek wydania decyzji o zarządzie przymusowym właściciel i osoby zarządzające przedsiębiorstwem traciły z mocy samego prawa możliwość korzystania i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa (§ 11 instrukcji). W orzecznictwie sądowym wskazano, że zarząd przymusowy ustanowiony w trybie powyższego dekretu dawał sprawującemu zarząd tytuł prawny do władania powierzonym mu majątkiem (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 40/07, LEX nr 347851). Zdaniem Sądu, tego rodzaju zarząd sprawowany nad spornym mieniem, na mocy przepisu art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), przekształcił się z mocy prawa w użytkowanie, a następnie w zarząd, na mocy art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). Sąd zwrócił też uwagę, że w dacie 27 maja 1990 r. ustawodawstwo posługiwało się pojęciem zarządu jako prawnej formy władania mieniem ogólnonarodowym przez państwowe osoby prawne – [art. 34 i art. 141 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości]. Przedsiębiorstwo państwowe gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, stanowiącym część mienia ogólnonarodowego, zapewniało jego ochronę oraz wykonywało – co do zasady - wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia ogólnonarodowego, będącego w jego dyspozycji (art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 ze zm.). Dla niniejszej sprawy nie miał znaczenia tryb ustanowienia zarządu wskazany w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czy we wcześniejszych regulacjach z 1949 r.- normujących nabywanie i przekazywanie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. [...] Fabryka [...] uzyskała przymusowy zarząd państwowy nad spornym gruntem na mocy zarządzenia z 1954 r., wydanego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który to zarząd podlegał następnie w 1961 r. przekształceniu z mocy prawa w użytkowanie, które przekształciło się w 1985 r. z mocy prawa w zarząd. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Miasto [...] reprezentowane przez Prezydenta [...]. Skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji wydanie wyroku z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 151 p.p.s.a w związku z art. 7. art.15, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że KKU w sposób prawidłowy ustaliła stan faktyczny sprawy, choć ustalając stan faktyczny sprawy nie uwzględniła treści art. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U.50.279) skutkującego nabyciem przez gminę [...] gruntu z mocy prawa z dniem 21 listopada 1945r., co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła mienie znajdujące się w zarządzie [...] Fabryki [...] i nie podlegało komunalizacji na mocy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz.191, ze zm.), 2. przepisu art.141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku na jakiej podstawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nieruchomość wchodziła w skład przedsiębiorstwa w dniu 29 października 1949 r., tj. w dniu wydania zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: [...], 3. przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 171 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że NSA w wyroku z dnia 27 lipca 2018 r. dokonał wykładni w zakresie art. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], co spowodowało brak odniesienia się do zarzutów przedstawionych w skardze, co w konsekwencji spowodowało przyjęcie, że sporna nieruchomość została objęta w przymusowy zarząd państwowy na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 29 października 1949 r. wydanego w oparciu o dekret z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, 4. przepisu art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. poprzez brak przedstawienia stanowiska odnośnie zarzutu naruszenia art. 40 Kodeksu Handlowego w brzmieniu na dzień ustanowienia przymusowego zarządu tj. w dniu 29 października 1949 r., 5. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. z art. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), poprzez jego niezastosowanie w sprawie, co doprowadziło do uznania, że sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła mienie znajdujące się w zarządzie [...] Fabryki [...] i nie mogła podlegać komunalizacji na mocy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, 6. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, poprzez jego niezastosowanie w sprawie i przyjęcie, że [...] Fabryka [...] posiadała w dniu 27 maja 1990 r. prawo zarządu do spornej nieruchomości. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie od "[...]" S.A. z siedzibą w [...] na rzecz Skarżącego - Miasta [...] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej podkreślić należy, że w niniejszej sprawie, przed wydaniem zaskarżonego wyroku z dnia 8 sierpnia 2019 r. kilkakrotnie orzekały organy administracyjne, orzekał również Wojewódzki Sąd Administracyjny, a także Naczelny Sąd Administracyjny – wyrok z dnia 27 lipca 2018r., sygn. akt I OSK 2161/16. Nie może zatem budzić żadnych wątpliwości, że treścią wskazanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2018 r., jak również prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r., sygn. I SA/Wa 2137/15 zarówno organy ponownie rozpatrujące sprawę, jak i Sąd I instancji, a także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną, są związane – stosownie do art. 153 p.p.s.a. i 190 p.p.s.a. Przepis art. 153 p.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Należy podkreślić, że w/w przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji (postanowienia) wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania. Zatem, związanie sądu administracyjnego przyjętą oceną prawną oznacza, że nie może on formułować odmiennych ocen prawnych. Innymi słowy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy oparcie skargi na podstawach sprzecznych z przyjętą oceną prawną musi skutkować jej oddaleniem, nawet gdyby w analogicznych stanach faktycznych i prawnych w innych sprawach wyrażane były poglądy odmienne. Z kolei zgodnie z art.190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Artykuł 190 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić wykładni prawa dokonanej przez NSA w jego wcześniejszym orzeczeniu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy jest związany także w zakresie oceny ustaleń faktycznych, dokonanych przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż przez ocenę prawną rozumie się osąd o prawnej wartości sprawy, a ta może dotyczyć wykładni nie tylko przepisów prawa materialnego, ale też procesowego, nadto może odnosić się do formułowania ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, a także zagadnień związanych z subsumpcją w danej sprawie stanu faktycznego do stanu prawnego, czyli sposobu zastosowania norm prawa materialnego w konkretnych okolicznościach faktycznych rozpatrywanego przypadku. Odstąpienie od zawartej w orzeczeniu sądu kasacyjnego wykładni prawa byłoby dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, w której stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległby tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie miałyby zastosowania przepisy prawa stanowiące przedmiot wykładni sądu kasacyjnego, oraz, gdyby po wydaniu orzeczenia przez NSA zmieniłby się stan prawny. Z obu wiążących obecnie orzekający Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnych wyroków NSA z 27 lipca 2018 r. i WSA w Warszawie z 18 maja 2016r. wynika, że na dzień 27 maja 1990 r. zabudowana nieruchomość położona przy ulicy [...] w [...] oznaczona jako działka nr [...] o pow. 4289, stanowiąca w tym dniu własność Skarbu Państwa była w zarządzie [...] Fabryki [...], przedsiębiorstwa państwowego podległego Ministrowi Przemysłu, a zatem naczelnemu organowi administracji państwowej, co oznacza, że nie podlegała komunalizacji stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.). Wobec powyższego skarga kasacyjna nie mogła być skuteczna. Zarzuty skargi kwestionowały bowiem stanowisko obu sądów wyrażone w wyżej wskazanych wyrokach, przy czym skarżący kasacyjnie usiłował dowieść, przeciwnie niż przyjęły to Sądy, że przedsiębiorstwo państwowe [...] Fabryka [...] w [...] na dzień 27 maja 1990 r., nie legitymowało się tytułem prawnym do nieruchomości. Przechodząc do oceny poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej, mimo ich nieprawidłowego sformułowania, należy wskazać co następuje: Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7. art.15, art. 77 § 1 i art.80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w sposób prawidłowy ustaliła stan faktyczny sprawy, choć ustalając stan faktyczny sprawy nie uwzględniła treści art. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Zarzut ten nie został przy tym uzasadniony stosownie do jego treści, w istocie bowiem skarżący kasacyjnie usiłował dowieść, że sporny grunt z dniem 21 listopada 1945 r. stał się mieniem [...] co nie było w sprawie kwestionowane. Tak też przyjęły to sądy orzekające w sprawie i organy przy wydaniu decyzji. Nie budziło też wątpliwości, że w dniu ustanowienia zarządu przymusowego na rzecz [...] Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w [...] na mocy dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego sporny grunt nie stanowił już własności [...]. Skarżący kasacyjnie uznał zatem, że sporny grunt nie mógł być objęty przymusowym zarządem państwowym i wszelkie dalsze przekształcenia tego prawa nie były umocowane prawnie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność ta nie ma jednak znaczenia w sprawie. Istotnie na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 29 października 1949 r. ustanowiono z dniem 29 października 1949 r. przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem [...] i powierzono ten zarząd [...] Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w [...]. W tej dacie działka gruntu na której prowadzone było powyższe przedsiębiorstwo stanowiła własność komunalną na mocy dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Skarżący kasacyjnie przeoczył jednakże, że przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem [...] został powierzony [...] Fabryce [...] w [...] dopiero w 1954 na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 30 grudnia 1954 r. W tej dacie, stosownie do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.), powyższy grunt od 13 kwietnia 1950 r. był już mieniem państwowym. Argument zatem, że w skład przedsiębiorstwa nie wchodziła działka gruntu na której znajdowały budynki i inne urządzenia należące do [...], ponieważ w 1949r. grunt ten na mocy dekretu warszawskiego był własnością komunalną nie są istotne w sprawie. W dacie ustanowienia zarządu na rzecz poprzednika prawnego "[...], grunt ten był własnością Skarbu Państwa i takim pozostał do dnia 27 maja 1990 r. Takie też stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2137/15 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt I OSK 2161/16 oddalając skargę kasacyjną. Tym samym nie mogły być skuteczne zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 40 Kodeksu handlowego, ponieważ oba te zarzuty odnosiły się do stanu prawnego sprawy z 1949 r. i dotyczyły prawa zarządu przysługującemu innego przedsiębiorstwu. Wskazać też należy, że Sąd I instancji nie jest obowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji w jego ocenie niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności (wyrok NSA z: 8.4.2008 r. II FSK 1965/06; 19.1.2012r. I OSK 62/11, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 746, nb 22). WSA odniósł się do wszystkich istotnych zarzutów i argumentów, mając na uwadze również wykładnię prawa i stanowisko przyjęte ww. wyrokach sądów administracyjnych. Z powyższych przyczyn, nie można było również uznać zasadności zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 171 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że NSA w wyroku z dnia 27 lipca 2018 r. dokonał wykładni w zakresie art. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], co spowodowało brak odniesienia się do zarzutów przedstawionych w skardze, co w konsekwencji spowodowało przyjęcie, że sporna nieruchomość została objęta w przymusowy zarząd państwowy na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 29 października 1949 r. wydanego w oparciu o dekret z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Istotnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt I OSK 2161/16 nie odniósł się merytorycznie do zarzutu naruszenia art. 1 dekretu warszawskiego, niemniej wyjaśnił z jakich przyczyn tego nie dokonał. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na nieprawidłowość podniesionego wówczas w skardze kasacyjnej zarzutu i przyczyn dla których nie mógł go rozpoznać. Nie oznacza to jednak, że tak postawiony zarzut jest uzasadniony. Jak powyższej wskazano zarząd na rzecz [...] Fabryki [...] ustanowiono w 1954 roku i istotny w sprawie jest stan prawny na tę datę. Nie mógł zatem mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie zarzut odnoszący się do innego stanu prawnego oraz zarządu ustanowionego na rzecz innego podmiotu. Skarżący kasacyjnie nie zwrócił uwagi, że co do daty powstania zarządu przymusowego na rzecz [...] Fabryki [...] wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt I SA/Wa 2137/15. i ocena ta wiązała również Sąd I instancji. Pozostałe zarzuty skargi, są zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, aczkolwiek skarżący kasacyjnie wskazywał na ich proceduralny charakter. Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. z art. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279), jak również zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Oba zarzuty mają na celu wykazanie, że w dniu 27 maja 1990 r. [...] Fabryce [...] nie służyło prawo zarządu. Na mocy art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, komunalizacji podlegało mienie ogólnonarodowe należące do państwowych przedsiębiorstw terenowych podporządkowanych radom narodowym i terenowym organów administracji państwowej stopnia podstawowego Ustawa ta nie przewidywała, aby komunalizacji podlegało mienie należące do przedsiębiorstw państwowych dla których funkcję organu założycielskiego pełniły naczelne organy administracji państwowej. W dniu 27 maja 1990 r., jak wskazują akta sprawy, [...] Fabryka [...] była przedsiębiorstwem państwowym podporządkowanym Ministrowi Przemysłu. Wynika to wprost z zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia [...] lutego 1991 r. Nr [...], zmieniającego zarządzenie Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia [...] października 1986 r. Nr [...]. Minister Przemysłu przejął zadania po Ministrze Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego (art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 23 października 1987 r. o utworzeniu urzędu Ministra Przemysłu - Dz.U. Nr 33, poz. 172ze zm.). W świetle stanowiska przyjętego w ww. wyrokach sądów administracyjnych nie budzi również wątpliwości że [...] Fabryka [...] posiadała prawo zarządu nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. Skarżący kasacyjnie nie zakwestionował bowiem skutecznie ustaleń faktycznych dotyczących objęcia przez przedsiębiorstwo spornej nieruchomości w przymusowy zarząd państwowy w roku 1954 na mocy dekretu z 1918 r. Jak wskazał Sąd Wojewódzki w Warszawie w prawomocnym wyroku o sygn. akt I SA 2137/15, fakt objęcia spornego mienia w posiadanie potwierdza również orzeczenie Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia [...] marca 1978 r. (w aktach sprawy). Naczelny Sądu Administracyjnego w wyroku o sygn. akt I OSK 2161/16 wyraził pogląd, przywołany również w wyroku zaskarżonym, że przekształcenie przymusowego zarządu państwowego, zarówno na podstawie art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, jak i przepisu art. 87 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie wymagało wydania decyzji w tym przedmiocie. Sąd ten wskazał również, że oba przekształcenia następowały z mocy prawa. bez konieczności wydania odrębnych decyzji w tym przedmiocie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanym w ww. wyroku, nie można zgodzić ze stanowiskiem zaprezentowanym w kasacji, że do powstania użytkowania na mocy art. 38 ustawy z 1961 r. i zarządu na mocy art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r. koniecznym było wydanie decyzji, w pierwszym wypadku w oparciu o art. 10 ustawy z 1961 r., w drugim o art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. W ocenie tego Sądu, treść art. 10 ustawy z 1961 r. i art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. pozwalają przyjąć, że odnoszą się one do ustanowienia tytułów prawnych do gruntu dla jednostek tytułów tych nieposiadających. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 15 zzzs 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. 2021, poz. 2095), orzekł, jak w sentencji.