I OSK 437/20

Dnia 10 sierpnia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 582/19 w sprawie ze skargi K.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 582/19 - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. D., zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej jako "u.p.s."), poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie (zastosowanie nieadekwatnie do stanu faktycznego) polegające na przyjęciu, iż dochody skarżącej kwalifikują ją do ponoszenia opłat za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, w sytuacji gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż dochód skarżącej nie przekracza 300% odpowiedniego kryterium dochodowego (organ ustalił, iż łączny dochód w rodzinie strony wynosi [...] euro, kryterium dochodowe dla rodziny wynosi [...] zł ([...] X 3 osoby), a 300% kryterium dochodowego wynosi [...] zł, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego oddalenia skargi. Wobec powyższego zarzutu skarżąca wnosiła o (cyt.): "uchylenie zaskarżonego wyroku i obu poprzedzających go decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi", a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto skarżąca kasacyjnie oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był rozpoznać skargę kasacyjną w granicach jej podstaw. W skardze tej podniesiono jedynie zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny był w analizowanej sprawie związany stanem faktycznym, przyjętym przez Sąd I instancji. Wypada zatem tylko przypomnieć, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] o ustaleniu K.D. odpłatność za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] od dnia 1 kwietnia 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium bowiem podniosło, że - zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. - zstępni ponoszą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej tylko w przypadku jeżeli posiadany dochód w rodzinie na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Kolegium zaś wskazało, że skarżąca w trakcie prowadzonego postępowania ujawniła jedynie dochód uzyskiwany przez nią ([...] euro miesięcznie), a nie wyraziła zgody na ujawnienie dochodu męża – obywatela Niemiec. W tej sytuacji zatem organ I instancji zasadnie przyjął, że dochód rodziny składającej się z trzech osób (skarżąca, jej mąż i 15-letni syn) przekracza kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 u.p.s.. Kolegium podkreśliło przy tym, że w przypadku, jeżeli dochód rodziny skarżącej byłby niższy od 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, to skarżąca powinna na tę okoliczność przedstawić stosowny dowód. Rozpoznając skargę K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim podzielił pogląd Kolegium, iż wobec braku współdziałania skarżącej z organem pomocy społecznej w zakresie ujawnienia dochodów męża, organ ten miał nie tylko prawo, ale i obowiązek ustalenia opłatności, na podstawie zgromadzonych danych o wysokości dochodu osiąganego tylko przez skarżącą. Brak współdziałania skarżącej z organem pomocy społecznej uniemożliwił bowiem organowi dokonanie oceny, czy istnieją przesłanki uzasadniające zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty z uwagi na nieustaloną, aktualną na dzień wydania decyzji sytuację majątkową. W rezultacie, skoro skarżąca nie przedstawiła dowodów, iż dochód jej rodziny jest niższy od 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, organy – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - słusznie przyjęły, iż w przypadku K. D. zachodziła przesłanka do zastosowania art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. a zatem winna ona ponosić opłatę za pobyt matki w DPS. Z tym stanowiskiem Sądu I instancji nie zgodziła się K.D., twierdząc, iż przy ustalaniu wysokości opłaty doszło do naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. Jej sytuacja dochodowa nie pozwala bowiem na obciążenie opłatą za pobyt matki w domu pomocy społecznej albowiem jej dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. W związku z powyższym skład orzekający pragnie przede wszystkim wyjaśnić, że podstawą materialnoprawną ustalenia przez organy odpłatności za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej był w niniejszej sprawie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508) regulujący zasady ponoszenia przez członka rodziny podopiecznego opłat za jego pobyt w domu pomocy społecznej, gdy osoba zobowiązana do opłat nie jest osobą samotnie gospodarującą a nie - jak wskazano w skardze kasacyjnej - " art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a" ustawy, gdyż ten ostatni przepis dotyczy osób zobowiązany do ponoszenia w/w opłat, jeśli samotnie gospodarują. Z uwagi jednak na to, że analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwoliła na samodzielne zidentyfikowanie zarzutu naruszenia prawa jako naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. (autor skargi kasacyjnej odnosił się w jej uzasadnieniu do kwestii przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącej), Naczelny Sąd Administracyjny, pomimo powyższego uchybienia skargi kasacyjnej, dokonał jej rozpoznania. Zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2 art. 61 u.p.s.). Z powyższych przepisów wynika zatem, że zstępni pozostający w rodzinie ponoszą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej podopiecznego tylko w sytuacji, jeżeli posiadany dochód w rodzinie na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W myśl natomiast art. 6 pkt 3 u.p.s., dochód na osobę w rodzinie oznacza dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, zaś dochód rodziny to suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie (pkt 4). Rodzina natomiast to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14). W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą, zaś w skład jej rodziny wchodzi mąż i 15-letni syn. Zatem na dochód w rodzinie składają się dochody skarżącej oraz jej męża. Nie ulega przy tym wątpliwości, że to skarżąca powinna w prowadzonym postępowaniu przedstawić dowody, na podstawie których organy pomocy społecznej mogłyby ocenić rzeczywistą wysokość dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę. W interesie zatem skarżącej, domagającej się zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt jej matki w DPS, leżało więc wykazanie, że dochód rodziny skarżącej jest niższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Chcąc zatem uniknąć negatywnych dla niej skutków prawnych odnoszących się do ustalenia odpłatności za pobyt matki w DPS, skarżąca była zobligowana do współpracy z organem pomocy społecznej w zakresie ustalenia wysokości dochodu jej rodziny. Winna zatem poinformować organ zarówno o wysokości swoich dochodów, jak również dochodów męża. Tymczasem skarżąca w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym oraz w piśmie z dnia 18 stycznia 2019 r. wskazała, iż nie wyraża zgody na ujawnienie dochodów męża. Taka postawa skarżącej uniemożliwiła ostatecznie organom ustalenie dochodu rodziny – przesłanki, której wykazanie zależało wyłącznie od woli skarżącej. Zaznaczyć w tym miejscu przy tym należy, że - jak wynika z akt administracyjnych – skarżąca została pouczona przez organy o prawie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie wyraziła jednak chęci zmiany stanowiska w zakresie ujawnienia informacji o wysokości dochodów męża. Mając na względzie powyższe okoliczności, skład orzekający podzielił zatem stanowisko Sądu I instancji, iż stan faktyczny niniejszej sprawy uprawniał organy pomocy społecznej do przyjęcia, iż dochody na osobę w rodzinie skarżącej przekraczały 300 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. i brak było tym samym podstaw do zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej. Nie można było przy tym zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy, organy winny wziąć pod uwagę jedynie dochód skarżącej i odnieść go do wysokości obowiązującego kryterium dochodowego. Skoro bowiem skarżąca pozostaje w rodzinie i mąż jej osiąga dochód (co było okolicznością bezsporną), to ustalenie dochodu rodziny tylko w oparciu o dochód skarżącej byłoby contra legem. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut obrazy art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. nie był zasadny, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej – na podstawie art. 184 p.p.s.a.