I OSK 43/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 584/21 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr SKO.421.370.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Smołdzino z dnia 5 marca 2021 r. nr GOPS.5211.4.6.SR.2021; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz B. W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 584/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę B.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr SKO.421.370.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ów został zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 5 marca 2021 r. nr GOPS.5211.4.6.SR.2021 (dalej decyzja z 5 marca 2021 r.) Wójt Gminy Smołdzino (dalej Wójt), na podstawie art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, [zm. z 2018 r. poz. 730], dalej uśr), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej kpa), odmówił przyznania B.W. (dalej skarżąca, wnioskodawczyni) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką R.W. (dalej matka). W uzasadnieniu Wójt przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Wskazał, że dnia 8 lutego 2021 r. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad R.W., która jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym dnia 15 kwietnia 2019 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku (nr ZOON-VI.402-9629/XII/19), z którego nie wynika kiedy powstała niepełnosprawność matki. W toku postępowania ustalono, że skarżąca w sposób należyty sprawuje bezpośrednią opiekę nad matką. Wnioskodawczynię uznano za osobę okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym; nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji. W związku z tym przyznano skarżącej rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy do dnia 30 czerwca 2021 r. Wójt stwierdził, że niewątpliwym jest, że obowiązek alimentacyjny wobec R.W. obciąża bezpośrednio skarżącą jako córkę. Wójt stwierdził, że w sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 uśr, jednak nie zostały spełnione warunki wynikające z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 [lit.] a uśr, a organ nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem ww. regulacji. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21.10.2014 r. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443, dalej wyrok K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 1b uśr, jednak skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie ww. przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia. Zgodnie z art. 6 kpa organy administracji działają na podstawie przepisów prawą, co oznacza, że mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej Kolegium), decyzją z 26 kwietnia 2021 r. nr SKO.421.370.2021 (dalej decyzja z 26 kwietnia 2021 r.) utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało treść art. 17 ust. 1, 1b i 5 uśr, stwierdzając, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia szeregu przesłanek, wynikających z art. 17 ust. 1, 1a i 1b, i dodatkowo od niewystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w ust. 5 uśr. W sprawie kwestią sporną było ustalenie przez Wójta braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b i wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Jest niespornym, że dnia 8 lutego 2021 r. skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – R.W. (ur. 10 września 1953 r.), zaliczonej orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 15 kwietnia 2019 r. nr ZOON -VI.402-9629/XII/19 Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z wydanego na stałe orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności u matki datuje się od dnia 1 lipca 2016 r.; daty powstania tej niepełnosprawności nie da się ustalić. W orzeczeniu zaznaczono, że matka strony wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczeniem z 31 lipca 2018 r. nr 037021658 lekarz orzecznik ZUS Oddziału w Słupsku uznał R.W. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z wywiadu środowiskowego z informacjami o aktualnej sytuacji życiowej rodziny (uzyskanego drogą telefoniczną) wynika, że skarżąca sprawuje bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką; nie pracuje - dnia 22 października 2019 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z tytułu niezdolności do pracy. Wójt w decyzji powołał się na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b uśr - na brak możliwości ustalenia, że niepełnosprawność matki strony powstała przed 18. lub 25. rokiem życia. Kolegium nie podzieliło argumentacji Wójta w tym zakresie. Konieczne było wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną wnioskującej o świadczenie. Warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 1b uśr. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji, w obecnym stanie prawnym ukształtowanym na mocy wyroku K 38/13 (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 uśr, z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Prawo do świadczenia winno przysługiwać niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka (wyroki WSA w Gdańsku z: 12.10.2017 r. III SA/Gd 629/17; 14.11.2019 r. III SA/Gd 579/19; 2.7.2020 r. III SA/Gd 55/20). Stanowisko to jest zgodne z linią orzeczniczą NSA (wyroki NSA z: 2.8.2016 r. I OSK 923/16; 7.9.2016 r. I OSK 755/16). Kolegium stwierdziło, że w realiach przedmiotowej sprawy powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być przesłanka wieku, w którym powstała niepełnosprawność matki skarżącej. W odniesieniu do drugiej przyczyny odmowy - faktu pobierania renty rolniczej przez wnioskodawczynię, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, stwierdzając, że ów fakt przesądza o wystąpieniu w przedmiotowej sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, uniemożliwiającej przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Do akt przedłożono decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 22 października 2019 r. nr 15/GI/ 05099547-2 (dalej decyzja Prezesa KRUS z 22 października 2019 r.) o przyznaniu B.W. renty rolniczej z tytułu niezdolności od dnia 1 sierpnia 2019 r. do dnia 30 września 2020 r. Orzeczeniem z 2 grudnia 2020 r. nr GI-010509954 Lekarz Rzeczoznawca KRUS uznał B.W. za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal do czerwca 2021 r. Decyzją z 18 stycznia 2021 r. nr 15/G1/05099547-2 Prezes KRUS przyznał B.W. wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr zawiera zamknięty katalog okoliczności, których zaistnienie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Należy do nich pobieranie przez wnioskodawcę renty. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą kwestii szerokiej wykładni powyższego przepisu Kolegium wskazało, że w ostatnim czasie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dostrzec można zmianę linii orzeczniczej, w której odstępuje się od literalnej wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. W świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 uśr pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne; przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwu przepisach. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1297 ze zm.) - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (art. 27 ust. 5 uśr). Podobnie, w myśl art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 53 ze zm., dalej uerFUS), w przypadku zbiegu prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego z innym świadczeniem uprawnionemu do nich przysługuje prawo wyboru jednego z nich. W piśmie z 4 lutego 2021 r. wnioskodawczyni nie wskazała, że rezygnuje z pobierania renty rolniczej. Przeciwnie, podkreśliła, że pobieranie przez nią renty nie przesądza samo w sobie o istnieniu podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowcze stanowisko wnioskodawczyni czyniło bezpodstawnym ponawianie zapytania w tym względzie przez Kolegium. W kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości ponad pobieraną rentę rolniczą, Kolegium wyjaśniło, że NSA w ostatnich wyrokach z: 18.6.2020 r. I OSK 254/20; 11.8.2020 r. I OSK 764/20 przeciwstawił się różnorodnym rozwiązaniom prezentowanym we wcześniejszych wyrokach sądów administracyjnych. NSA nie podzielił stanowiska w zakresie rozwiązania problemu zależności między uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego przez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy między ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością pobieranego świadczenia emerytalnego (netto), podkreślając, że pozostawałaby to w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa w sposób jednoznaczny (kwotowo) i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki, tym bardziej, że spowodowałoby to dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości i komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Świadczenie to jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tak wyznaczonymi celami i funkcjami świadczenia pielęgnacyjnego racjonalne i uzasadnione systemowo oraz funkcjonalnie jest wyłączenie z katalogu podmiotów uprawnionych do nabycia prawa do tego świadczenia osób, które nie są zdolne i gotowe do podjęcia lub kontynuowania pracy zarobkowej ze względu na okresową lub trwałą całkowitą niezdolność do pracy oraz które uzyskują w związku z tym świadczenia o charakterze rentowym. Nie ma wątpliwości, że zgodne z systemowymi relacjami wewnątrz porządku prawnego, celami i funkcjami świadczenia pielęgnacyjnego i renty socjalnej było włączenie do katalogu podmiotów, które nie mogą nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, osób które mają ustalone prawo do renty rolniczej. Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2; 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów (art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. [o ubezpieczeniu społecznym rolników] - Dz. U. z 2021 r. poz. 266, dalej usr). Za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 5). Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 6). Jeśli osoba, która spełnia warunki nabycia prawa do renty rolniczej nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, to tym samym zasadnicza przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może zostać spełniona. Skoro osoby mające ustalone prawo do renty rolniczej nie są zdolne do podjęcia pracy zarobkowej, to odpada podstawowa racja przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego za brak podjęcia pracy zarobkowej, nawet jeśli osobiście opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny pielęgnacyjnego (wyroki WSA w Gliwicach z: 29.6.2017 r. IV SA/Gl 80/17; 8. .10.2020 r. II SA/Gl 648/20). B.W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzuciła decyzji z 26 kwietnia 2021 r. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rolniczej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o: uchylenie decyzji z 26 kwietnia 2021 r. i poprzedzającej ją decyzji; orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie o przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia; zasądzenie na rzecz skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podniosła, że rozpatrując sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a uśr i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty rolniczej, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego świadczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Mimo, że proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (uchwała NSA składu 7 sędziów z 10.12. 2009 r. I OPS 8/09). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem li tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został on sporządzony. Tekst prawa winien być jednak tak interpretowany, by wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) i by ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna). NSA w wyroku z 30.4.2020 r. I OSK 1546/19 trafnie wskazał, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, że obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" (orzeczenie z 25.2.1997 r. K 21/95, OTK ZU 1997/1/7; k. 2-3v akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i przychylając się do wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. 6-7 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem III SA/Gd 584/21 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. [z 2018 r. poz. 730]) Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że: skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką R.W., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku z 15 kwietnia 2019 r. nr ZOON-VI-402-9629/XII/19, zaliczającym R.W. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z informacją, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 lipca 2016 r. B.W. uznano za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym do czerwca 2021 r. i w związku z tym ma ustalone prawo do renty (renty rolniczej) z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, prezentowała stanowisko, że fakt iż obecnie pobiera rentę nie przesądza sam w sobie o istnieniu podstaw do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zastosowanie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr dyrektyw wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej prowadzić musi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty nie w całości, ale do wysokości tej renty. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów w zakresie stwierdzenia, że w świetle zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (matką) nie mógł zostać uwzględniony w związku z faktem legitymowania się przez skarżącą prawem do renty rolniczej i pobieraniem przez nią tego świadczenia. Problematyka możliwości otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy dana osoba ma już ustalone inne prawo m.in. prawo do świadczenia emerytalno-rentowego, była w przeszłości analizowana w orzecznictwie NSA, który pierwotnie w szeregu orzeczeń (np. wyroki z: 10.7.2018 r. I OSK 134/18; 6.4.2017 r. I OSK 2950/15; 20.4.2017 r. I OSK 3269/15) opowiedział się za wykładnią językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, wykluczającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych wskazywano na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych. Stanowisko to uległo zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach NSA z: 8.1.2020 r. I OSK 2392/19; 30.4.2020 r. I OSK 1546/19; 27.5. 2020 r. I OSK 2375/19; 18.6.2020 r. I OSK 254/20; 28.6.2019 r. I OSK 757/19; 11.8. 2020 r. I OSK 764/20. W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, zaznaczając że o ile jakikolwiek proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać, a w konsekwencji uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. NSA wskazał, że potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wzrosło do 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W roku 2020, stosownie do art. 17 ust. 3 uśr świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1.830,00 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 23 października 2019 r. (M.P. z 2019 r. poz. 1067). Niewątpliwie intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku prawa np. do renty było, by uprawniony opiekun nie pobierał tego świadczenia w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. W tym zakresie stanowiska Sądu i skarżącej, a także organów orzekających w niniejszej sprawie, a przynajmniej organu odwoławczego, wydają się być ze sobą zbieżne. Literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr może prowadzić do bezwzględnego wyeliminowania z kręgu osób, które spełniają przesłankę określoną w art. 17 ust. 1 uśr, tych z nich, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr istotnie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Jeżeli prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (wyroki [Trybunału Konstytucyjnego] z: 9.3.1988 r. U 7/87; 6.5.1998 r. K 37/97; 20.10.1998 r. K 7/98; 17. 5.1999 r. P 6/98; 4.1.2000 r., K 18/99; 18.12.2000 r. K 10/00; 21.5.2002 r. K 30/01; 28.5.2002 r. P 10/01; 18.3.2014 r. SK 53/12). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została w ustawie o świadczeniach rodzinnych zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 uśr umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwu przepisach. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących racjach prawnych. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21.10.2014 r. K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Jak trafnie zauważył NSA w [wyroku z 18.6.2020 r.] I OSK 254/20 [dalej wyrok I OSK 254/20], nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W szczególności za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) i zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Całkowite wyłączenie opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przy czym - co należy podkreślić - w przypadku beneficjentów świadczenia rentowego w grę może wchodzić tylko taka sytuacja, gdy renta ta nie została przyznana z uwagi na całkowitą niezdolność danej osoby do pracy. W sytuacji, gdy dana osoba jest całkowicie (bezwarunkowo) niezdolna do wykonywania pracy nie zachodzi zasadniczo przesłanka konieczna, warunkująca możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie albo rezygnacja z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, gdyż taka osoba w istocie nie ma wyboru podjęcia lub zaniechania aktywności zawodowej, skoro charakteryzuje się całkowitym brakiem zdolności do pracy. Istotne w takim przypadku pozostaje każdorazowo bezsporne wyjaśnienie przez organy, czy podstawą otrzymywanej przez wnioskodawcę renty jest całkowita niezdolność do pracy. Sąd I instancji nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium wyrażonym w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że jeśli osoba, która spełnia warunki nabycia prawa do renty rolniczej nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, to tym samym zasadnicza przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może zostać spełniona. Podkreślić i wyjaśnić należy, że fakt uzyskiwania renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie może sam przez się prowadzić do stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, nie wyłącza możliwości podjęcia innej, niż w gospodarstwie rolnym, pracy (wyrok WSA w Gdańsku z 10.6.2021 r. III SA/Gd 267/21). Niezależnie od tego należy zgodzić się z organem odwoławczym, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty (w tym rolniczej), należy interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do renty pobiera tę rentę i nie zamierza z niej rezygnować z uwagi na to, że w jej ocenie - z wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) uśr - wynika, że fakt pobierania renty wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty jedynie do wysokości tej renty, a zatem nie jest konieczne zawieszenie (wstrzymanie) przez wnioskodawcę świadczenia rentowego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (w pełnej wysokości ustawowo przewidzianego tego świadczenia) przysługuje osobie pobierającej świadczenie rentowe jedynie w przypadku, gdy osoba ta dokona wyboru polegającego na rezygnacji z pobierania renty. Sądowi I instancji wiadomym jest, że orzecznictwo dotyczące w omawianym przypadku prawa i wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych nie jest jednolite. NSA w wyrokach z: 28.6.2019 r. I OSK 757/19; 8.1.2020 r. I OSK 2392/19; 30.4.2020 r. I OSK 1546/19 stanął na stanowisku, że osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) uśr, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Jednakże w wyroku I OSK 254/20 NSA wskazał, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury lub renty (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia. W uzasadnieniu tego wyroku NSA podkreślił, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 uśr, w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 uerFUS (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Sąd I instancji - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - podzielił stanowisko, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa na podstawie art. 103 ust. 3 uerFUS, który stanowi, że prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. W przypadku renty rolniczej - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - wybór ten można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ust. 1 usr (Dz.U. z 2020 r. poz. 74), zgodnie z którym prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 28 usr skutkować będzie zawieszeniem jej wypłaty. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty (wyrok WSA w Poznaniu z 17.6. 2021 r. IV SA/Po 148/21). W rozpoznawanej sprawie skarżąca, działająca w postępowaniu z pomocą profesjonalnego pełnomocnika, nie wyraziła choćby zamiaru (woli) zaprzestania pobieran[ia] świadczenia z tytułu renty rolniczej, stojąc na stanowisku, że świadczenie pielęgnacyjne - niezależnie od faktu pobierania przez nią renty rolniczej - jej przysługuje, tyle że w wysokości pomniejszonej o kwotę otrzymywanego świadczenia rentowego. Stanowisko takie Sąd I instancji uznał za błędne. W tej sytuacji, skoro skarżąca nie podjęła określonych działań przed właściwym organem emerytalno-rentowym mających na celu wstrzymanie (zawieszenie) prawa do pobierania świadczenia rentowego, a wręcz nie wskazała choćby na taki zamiar (wolę rezygnacji ze świadczenia rentowego w przypadku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego), to należy przyjąć, że odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była w pełni uzasadniona. Sąd zauważył, że sam pełnomocnik reprezentujący skarżącą w niniejszej sprawie w złożonej skardze wskazał, że "poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a [uśr] może prowadzić do takiego wniosku [tj. że skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne], to jednak zdaniem skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej "prowadzi do takiego rozumowania tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty rolniczej, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego świadczenia". Wynika z tego, że skarżąca, a w każdym razie pełnomocnik reprezentujący ją w niniejszej sprawie, zdawał sobie sprawę, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wypełnia wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 uśr a jednocześnie ma ustalone prawo do renty rolniczej - winno być złożenie oświadczenie o woli rezygnacji z prawa do świadczenia rentowego, czego skarżąca bezsprzecznie nie uczyniła. W ocenie Sądu, takim (dorozumianym) oświadczeniem nie może być samo wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Złożenie wniosku nie jest wystarczające dla dokonania skutecznego wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pobierania świadczenia rentowego, gdyż konieczna jest wola rezygnacji z dotychczas otrzymywanej renty, uzewnętrzniona podjęciem przez osobę pobierającą świadczenie rentowe określonych działań przed organem rentowym mających na celu wstrzymanie (zawieszenie) prawa do pobierania świadczenia rentowego (k. 12, 23-29v akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiodła B.W., reprezentowana przez adw. M.Z., zaskarżając wyrok III SA/Gd 584/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rolniczej stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego i kosztów poniesionych przed sądem I instancji; rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym; rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 1 ppsa; k. 34-35v akt sadowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 106 § ppsa w zw. z art. 2432 kpc ustalił, że orzeczeniem z 21 września 2021 r. nr GI-010509954 Lekarz Rzeczoznawca KRUS uznał B.W. za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal do września 2023 r.; nie stwierdził niezdolności badanej do samodzielnej egzystencji (k. 50 akt sądowych). Zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z "2016 r. poz. 1518 ze zm.") postawiony został niestarannie. Sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (art. 133 § 1 ppsa; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 343-344, uw. 1). Podstawą rozstrzygania organów obu instancji był art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, zm. z 2018 r. poz. 730) w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych weszła w życie 14 kwietnia 2020 r. i w znowelizowanym brzmieniu winna być wzorcem kontroli. Mimo owej niestaranności, zarzut nadawał się do rozstrzygania. Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, zm. z 2018 r. poz. 730) w zw. z art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 zd. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP), wskazanych jako wzorce kontroli w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, zasługiwał na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja zasadza się na trzech głównych założeniach: 1. decyzja I instancji oparta była na powołanie się przez Wójta na brak spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b uśr; 2. pobieranie renty rolniczej przez wnioskodawczynię uniemożliwił skarżącej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co przesądziło o negatywnej przesłance z art. 17 ust. 5 pkt 1 [lit.] a uśr; 3. osoba spełniająca warunki nabycia prawa do renty rolniczej, nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, co skutkuje tym, że zasadnicza przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może zostać spełniona (uzasadnienie decyzji z 26 kwietnia 2021 r.). Sąd I instancji prawidłowo podzielił pogląd Kolegium, że decyzja 5 marca 2021 r. oparta była na całkowicie błędnej wykładni art. 17 ust. 1b uśr, z uwagi na niezrozumienie istoty i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. K 38/13. W konsekwencji, w obecnym stanie prawnym ukształtowanym na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 (póki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 uśr, z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno przysługiwać niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka (s. 2/3 uzasadnienia wyroku III SA/Gd 584/21 i aprobowane przez Sąd I instancji w tej materii wyroki WSA i NSA). Trafnie Sąd I instancji nie podzielił poglądu Kolegium, że "jeśli osoba, która spełnia warunki nabycia prawa do renty rolniczej nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, to tym samym zasadnicza przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może zostać spełniona". Słusznie Sąd I instancji wskazał, że uzyskiwanie renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie może samo przez się prowadzić do stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, nie wyłącza możliwości podjęcia innej, niż w gospodarstwie rolnym, pracy (aprobując wyrok WSA w Gdańsku z 10.6.2021 r. III SA/Gd 267/21). Za prawidłowością tego poglądu Sądu I instancji przemawia dorobek orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny. W odróżnieniu od osób objętych powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, osoby objęte ubezpieczeniem społecznym rolników to osoby, które nie tylko utrzymują się z pracy wykonywanej osobiście, ale świadczą tę pracę w posiadanym gospodarstwie rolnym, będącym konkretnym zespołem środków produkcji. Jeżeli objęcie specjalnym, "branżowym" systemem ubezpieczenia społecznego rolników jest spowodowane spełnieniem zarówno przesłanek podmiotowych, jak i przedmiotowych, zgodnie z tymi kryteriami należy dokonywać oceny wystąpienia wykreowanej wyłącznie na potrzeby ubezpieczenia emerytalno-rentowego "całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym", odnosi się ją do konkretnego gospodarstwa rolnego, które rolnik posiada, w którym mieszka i prowadzi osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą (wyrok SN z 18.10.2016 r. I UK 433/15, Lex 2157272, aprobowany przez I. Jędrasik-Jankowską, Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zaopatrzenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, Wolters Kluwer 2019, s. 474). W uzasadnieniu SN wskazał, że do tego samego wniosku dochodzi się w doktrynie, stwierdzającej, że ocena niezdolności do pracy nadal jest odnoszona wyłącznie do warunków funkcjonowania danego gospodarstwa rolnego, z uwzględnieniem zakresu i rodzaju prac dotychczas wykonywanych w tym gospodarstwie (H. Pławucka, Niezdolność do pracy dla celów rentowych w systemie ubezpieczenia społecznego rolników, w: Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo, nr 3082, Wrocław 2009, s. 216). Takie rozumienie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym pozostaje w harmonii z dotychczasowymi rozstrzygnięciami Sądu Najwyższego (wyroki z: 20.5.1997 r. II UKN 121/97, OSNP 1998/6/188; 12.2. 2009 r. III UK 71/08; 10.3.2011 r. II UK 306/10; 9.4.2015 r. I UK 284/14). Stwierdzono w nich, że wyłączona jest abstrakcyjna weryfikacja przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, bez jej koniecznego odniesienia do rozmiaru i specyfiki prac wymaganych w konkretnym gospodarstwie rolnym od osoby ubiegającej się o ustalenie lub przedłużenie prawa do renty rolniczej. W tym celu konieczne jest wstępne dokonanie szczegółowych ustaleń, jakie gospodarstwo prowadzi lub prowadziła osoba ubiegająca się o ustalenie lub przedłużenie prawa do rolniczej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym, gdyż bez takich ustaleń niemożliwa jest obiektywna weryfikacja takiej przesłanki. Dostrzeżono, że tylko wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zebrane w postępowaniu sądowym opinie wielu biegłych sądowych nie budzą żadnych wątpliwości co do stwierdzenia pełnej zdolności do pracy rolniczej, może nie być wymagane odniesienie tej zdolności do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym (wyrok SN z 12.4.2000 r. II UKN 498/99, OSNP 2001/19/597 - przywołane w uzasadnieniu wyroku I UK 433/15). W orzecznictwie NSA wskazuje się, że orzeczenie o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i braku celowości przekwalifikowania zawodowego nie jest tożsame ze stwierdzeniem braku obiektywnej możliwości podejmowania jakiegokolwiek zatrudnienia (wyrok NSA z 24.11.2021 r. I OSK 779/21, cbosa). Zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2005 r. nr 6 poz. 46) o celowości przekwalifikowania zawodowego orzeka się, jeżeli osoba ubiegająca się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy trwale utraciła zdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i może po przekwalifikowaniu nabyć zdolność do pracy zarobkowej w zawodzie pozarolniczym. Nie oznacza to automatycznie, że osobę co do której nie orzeczono celowości przekwalifikowania traktować należy jako osobę, która nie może podjąć zatrudnienia, a co za tym idzie zrezygnować z tego zatrudnienia. Ustawodawca dopuścił możliwość podjęcia zatrudnienia przez osobę pobierająca rentę rolniczą. Osiąganie przez rencistę przychodów z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego może spowodować zawieszenie rolniczych świadczeń rentowych lub ich zmniejszenie. W świetle 34 ust. 1 usr, prawo do renty rolniczej ulega wówczas zawieszeniu na zasadach określonych w uerFUS (wyrok WSA w Poznaniu z 2.12. 2021 r. II SA/Po 550/21, cbosa). W orzecznictwie Sądów administracyjnych zdecydowanie dominuje stanowisko wskazujące, że renta z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie oznacza całkowitego wykluczenia podejmowania aktywności zawodowej, dlatego nie jest dopuszczalne wykluczanie a priori możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę pobierającą taką rentę (wyroki WSA w: Bydgoszczy z 20.10.2021 r. II SA/Bd 736/21; 16.11.2021 r. II SA/Bd 1054/21;15.2.2022 r., II SA/Bd 1415/21; wyrok WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., II SA/Gd 267/21; wyrok WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 834/21; wyroki WSA w Poznaniu z 29 września 2021 r., II SA/Po 399/21; z 2 grudnia 2021 r., II SA/Po 550/21; z 8 grudnia 2021 r., II SA/Po 325/21; z 10 grudnia 2021 r., II SA/Po 765/21; wyroki WSA w Warszawie z 21 stycznia 2022 r., I SA/Wa 1650/21; z 8 marca 2022 r., I SA/Wa 3063/21). Mimo, że Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że że uzyskiwanie renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie może samo przez się prowadzić do stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, nie wyłącza możliwości podjęcia innej, niż w gospodarstwie rolnym, pracy, to zaskarżony wyrok narusza art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w zw. z art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 zd. 2 i art. 69 Konstytucji RP. Wyrokiem z 26.6.2019 r. SK 2/17 (OTK-A 2019/36) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku SK 2/17 Trybunał - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy - wskazał, że prawo podmiotowe w postaci prawa do szczególnej pomocy państwa dla rodzin, które podlega ochronie w trybie skargi konstytucyjnej, prawodawca sformułował w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji (wyrok TK z 15.11.2005 r. P 3/05, OTK-A 2005/10/115). "Podmiotem prawa wynikającego z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji są rodziny znajdujące się «w trudnej sytuacji materialnej i społecznej». Za szczególnie narażone na znalezienie się w takiej sytuacji ustrojodawca uznał rodziny wielodzietne i niepełne. Redakcja tego przepisu wskazuje, że obydwie przesłanki trudnej sytuacji - finansowa oraz środowiskowa muszą być spełnione kumulatywnie, a zatem nie każdej rodzinie wielodzietnej lub niepełnej przysługuje prawo do wsparcia ze strony państwa. Prawa wyrażonego w art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji mogą dochodzić - w granicach wynikających z ustalonej przez ustawodawcę polityki społecznej - członkowie rodziny, która jest jego beneficjentem. W wypadku rodzin niepełnych są nimi: rodzic lub opiekun prawny wychowujący dziecko, a także dziecko wychowywane przez taką osobę dorosłą. W każdej jednak sytuacji przepis ten ukierunkowany jest na ochronę wychowywania dzieci. Nie stanowi natomiast samodzielnej podstawy roszczeń osób dorosłych, które dzieci nie wychowują" (wyrok TK z 12.4.2011 r. SK 62/08, OTK-A 2011/3/22)... . Przyjęty przez ustrojodawcę termin "szczególna pomoc" obejmuje obowiązek władz publicznych, po pierwsze, zapewnienia każdemu członkowi rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej minimum egzystencjalnego, a po drugie, zapewnienia pomocy wykraczającej poza zwykłą pomoc. Konstytucja pozostawia przy tym ustawodawcy (działającemu w ramach wartości i zasad konstytucyjnych) swobodę określenia progu egzystencjalnego, odpowiadającemu minimalnemu poziomowi wynikającemu z potrzeb konsumpcyjnych człowieka w danych warunkach społeczno-ekonomicznych (wyrok SK 62/08). Ustrojodawca posłużył się tym terminem również w art. 68 ust. 3 Konstytucji, w którym to zobowiązał władze publiczne do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku, a także w art. 71 ust. 1 Konstytucji, gwarantującym matkom przed i po urodzeniu dziecka szczególną pomoc władz publicznych w zakresie określonym w ustawie. Świadczy to o tym, że przesądził on, że określenie to należy rozumieć w sposób tożsamy na gruncie wszystkich powołanych przepisów konstytucyjnych (wyrok TK z 9.7.2012 r. P 59/11, OTK-A 2012/7/76). Szczególna pomoc obejmuje działania przewyższające zwykły poziom ochrony gwarantowanej konstytucyjnie. Posłużenie się terminem "szczególny" odczytywać należy jako skierowany w stosunku do władzy publicznej nakaz bardziej intensywnego traktowania pewnej grupy podmiotów z uwagi na sytuację faktyczną, w jakiej się znajdują, to jest wykraczającego poza zakres zwykłego uwzględniania potrzeb tych podmiotów (wyrok TK z 8.7.2014 r. P 33/13, OTK-A 2014/7/70). Poza tym, na co również Trybunał zwracał już uwagę, "rodzina, której członek został dotknięty niepełnosprawnością i wymaga opieki ze strony innego członka rodziny, zmuszonego z tego powodu do rezygnacji z zatrudnienia, potrzebuje szczególnej pomocy ze strony państwa" (wyrok P 33/13; cz. III p.2.2 uzasadnienia wyroku SK 2/17). Z samej istoty zasady równości wynika nakaz równego traktowania podmiotów mających tę samą relewantną cechę, zatem podstawowe znaczenie dla oceny zgodności kwestionowanego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji ma ustalenie "cechy istotnej", gdyż to ta przesądza o uznaniu porównywanych podmiotów za podobne lub odmienne (L. Garlicki, M. Zubik w: red. L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. II, Wyd. Sejm. 2016, s. 109, uw. 10). Równość wobec prawa wiąże się więc z zasadnością wyboru takiego, a nie innego kryterium różnicowania. Ocena konstytucyjności przyjętego kryterium różnicowania oznacza rozstrzygnięcie tego: "1) czy kryterium to pozostaje w racjonalnym związku z celem i treścią danej regulacji; 2) czy waga interesu, któremu różnicowanie ma służyć pozostaje w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku wprowadzonego różnicowania; 3) czy kryterium różnicowania pozostaje w związku z innymi wartościami, zasadami, czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych" (wyrok TK z: 20.10. 1998 r. K 7/98, OTK ZU 1998/6/96; 9.6.1998 r. K 28/97, OTK ZU 1998/4/50; 28.3. 2007 r. K 40/04, OTK-A 2007/3/33; 7.11.2007 r. K 18/06, OTK-A 2007/10/122; 1.4. 2008 r. SK 77/06, OTK-A 2008/3/39; 18.7.2008 r. P 27/07, OTK-A 2008/6/107; 18.11. 2008 r. P 47/07, OTK-A 2008/9/156; cz. III p.2.3.4 uzasadnienia wyroku SK 2/17). Problematyka świadczeń rodzinnych zawiera się w regulacjach właściwych dla systemu zabezpieczenia społecznego, stanowiącego jeden z najbardziej złożonych problemów ustrojowych. Trybunał w przeszłości wskazywał, że brak jest sztywnego i z góry określonego modelu tego systemu, a co za tym idzie w sprawach dotyczących zabezpieczenia społecznego co do zasady nie podlega badaniu trafność bądź celowość rozstrzygnięć ustawodawcy i wstępnie należy zakładać, że przyjęte rozstrzygnięcie stanowi wynik działania racjonalnego i zgodnego z Konstytucją (m.in. wyroki TK z: 20.12.1999 r. K 4/99, OTK ZU 1999/7/ 165; 22.6.1999 r. K 5/99, OTK ZU 1999/5/100; 4.12.2000 r. K 9/00; 6.2.2002 r. SK 11/01, OTK-A 2002/1/2). Swobodę ustawodawcy w zakresie kreowania regulacji dotyczących zabezpieczenia społecznego ograniczają jednak zasady i przepisy konstytucyjne oraz obowiązek poszanowania chronionych przez te zasady i przepisy wartości, przy czym jednak obalenie domniemania konstytucyjności wymaga wykazania przez podmiot inicjujący postępowanie sprzeczności zachodzącej między zaskarżonym przepisem ustawy i Konstytucją (orzeczenie TK z 24.5.1994 r. K 1/94 , OTK z 1994/I/10; wyrok TK z 20.11.2001 r. SK 15/01, OTK ZU 2001/8/252). Rozwiązania ustawowe muszą być ukształtowane w taki sposób, by stanowiły "optimum realizacji treści prawa konstytucyjnego" (wyrok TK z 8.5.2000 r. SK 22/99, OTK ZU 2000/4/107). Co znamienne, reguła ta intensyfikuje się w wypadku instytucji pomocy społecznej, które nie są oparte na zasadzie wzajemności, lecz stanowią formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa, a więc w przypadku świadczenia takiego jak świadczenie pielęgnacyjne (cz. III p.3.1 uzasadnienia wyroku SK 2/17). Zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego, będącego jednym ze świadczeń opiekuńczych, jest "częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej" (uzasadnienie rządowego projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych, druk sejmowy nr 1555/IV kadencja). Podmiotem prawa do tego świadczenia jest osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek. Na kompensacyjną funkcję świadczenia pielęgnacyjnego wskazują także wypowiedzi przedstawicieli doktryny (A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, C.H. Beck 2014, s. 314; W. Kardasz, R. Krajewski, S. Szymański, Komentarz do ustawy o świadczeniach rodzinnych wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 56). Samo świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w sytuacji, gdy na osobie tej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dziecka" (wyroki TK: P 27/07; P 41/07). Podkreślić przy tym należy, że niezależnie od kompensacyjnej funkcji świadczenia pielęgnacyjnego, jego beneficjentem jest cała rodzina, w szczególności zaś jej niepełnosprawny członek mający zapewnioną opiekę osoby najbliższej. Dodatkowo pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego związane jest ze świadczeniami majątkowymi o charakterze niepieniężnym w postaci objęcia osoby pobierającej to świadczenie ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym oraz zdrowotnym, finansowanym ze środków publicznych (cz. III p.3.2.1 uzasadnienia wyroku SK 2/17). Świadczenie pielęgnacyjne de lege lata jest jednym z instrumentów realizowania przez ustawodawcę obowiązku wyznaczonego w art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji. Obowiązek ten dotyczy osób o słabszych niż przeciętne zdolnościach adaptacyjnych do nowych warunków społecznych. W świetle tych okoliczności, zdaniem Trybunału, ograniczenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale jednocześnie pracy tej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, stanowi przejaw niewłaściwego zinterpretowania przez ustawodawcę nałożonego nań konstytucyjnego obowiązku wsparcia osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Celem ustawy o świadczeniach, zgodnie z jej uzasadnieniem, pozostaje stworzenie efektywnego systemu pomocy rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji materialnej, zapewniającego świadczenia rodzinne na poziomie zabezpieczającym egzystencję poszczególnych członków tych rodzin. Z założenia ustawa ta stanowić miała odpowiedź na brak rozwiązania systemowego, zastępowanego doraźnymi regulacjami poszczególnych zagadnień (druk sejmowy nr 1555/IV kadencja). "Szczególna pomoc", o której mówi Konstytucja, oznacza konieczność preferencyjnego traktowania osób należących do danej kategorii podmiotów, wyprzedzającego konstytucyjną ochronę o "zwykłej" intensywności. Ochrona przewidziana w art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji oznaczać ma wyraźne podwyższenie standardu ochrony i pomocy, który ustrojodawca przyznaje wszystkim rodzicom i rodzinom (art. 18 Konstytucji). Zdaniem Trybunału, wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, by znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (cz. III p.3.2.2 uzasadnienia wyroku SK 2/17). Cechą istotną pozwalającą na wyróżnienie kategorii podmiotów, do których należy odnosić gwarancję równego traktowania w niniejszej sprawie, jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie z tego względu pracy zarobkowej. Oznacza to, że istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej. Ustalenie tej okoliczności wymaga wykazania, że osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w ogóle może podejmować pracę zarobkową, a co za tym idzie, zrezygnować z niej na rzecz opieki nad osobą niepełnosprawną (cz. III p.3.3.1 uzasadnienia wyroku SK 2/17). Podstawą różnicowania podmiotów znajdujących się w tożsamej sytuacji relewantnej z punktu widzenia zasady równości - a za takie podmioty na tle dokonanych wyżej analiz należy uznać osoby sprawujące opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które zrezygnowały z pracy zarobkowej bądź jej nie podjęły ze względu na konieczność sprawowania tej opieki - jest ustalenie, że dokonane przez ustawodawcę rozróżnienie skutkujące wykluczeniem opiekunów-rencistów z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie narusza zasady proporcjonalności. To zaś sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy poddana pod kontrolę Trybunału regulacja prawna jest niezbędna do osiągnięcia celu, który przyświecał ustanowieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, jak również rozstrzygnięcia, czy nie pozostaje ona w ewentualnej kolizji z innymi wartościami konstytucyjnymi (cz. III p.3.3.4 uzasadnienia wyroku SK 2/17). W doktrynie wskazano, że stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku SK 2/17 jest trafne, pod warunkiem że osoba uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zrezygnuje ze świadczenia rentowego (S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego..., s. 182). Wyrok SK 2/17 nie odnosi się wprost do zbiegu renty rolniczej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż Trybunał był związany skargą konstytucyjną, która dotyczyła zbadania zgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, ze zm.) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 2 i art. 32 Konstytucji (cz. III p.1.2 uzasadnienia wyroku SK 2/17). Wyrok SK 2/17 nie przesądza zatem, że "regulacje odnoszące się do pozostałych osób sprawujących opiekę a mających ustalone prawo do innych - niż renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy - świadczeń są zgodne z Konstytucją". Motywy przedstawione w omawianym wyroku są cenne dla potrzeb niniejszej sprawy, zaś opieranie się na interpretacji dokonywanej przez Trybunał jest jednym ze sposobów stosowania wykładni prokonstytucyjnej, do której obowiązane są także organy administracji publicznej (art. 7 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP - w zw. z art. 6 kpa). Władze publiczne są obowiązane stworzyć odpowiednią infrastrukturę prawną, która będzie służyć urzeczywistnieniu zasady godności. Musi ona obejmować zarówno gwarancje materialne (wolności, prawa), jak i gwarancje formalne (instrumenty służebne względem gwarancji materialnych, zapewniające ich efektywną realizację, np. prawo do sądu). Obowiązek poszanowania i ochrony godności wykracza poza sam proces stanowienia prawa, ponieważ bardzo ważna jest też praktyka jego stosowania. Każdy kto styka się z imperium państwa musi zostać potraktowany nie tylko sprawiedliwie ze względu na prawo, ale również z przysługującą mu godnością. Wyrazem tego są np. zasady ogólne zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego, a zwłaszcza art. 8 kpa stanowiący, że "organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej". Dla realizacji zasady godności warunkiem koniecznym jest wprowadzenie stosownych mechanizmów prawnych, ale jest to warunek niewystarczający. Władze publiczne mają realizować ją również w procesie stosowania prawa w bezpośrednim kontakcie z petentem (P. Polak, J. Trzciński, Konstytucyjna zasada godności człowieka w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Gdańskie Studia Prawnicze, t. XL, 2018, s. 271-272). Władzami publicznymi obowiązanymi do realizacji godności jest nie tylko ustawodawca i sądy, ale również organy administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe oraz to, że "Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, [...] komunikacji społecznej" (art. 69 Konstytucji RP), Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykładnia prawa, uwzględniająca wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 2/17, znajduje pełne zastosowanie w kontrolowanej sprawie, mając na uwadze, niepełnosprawność w stopniu znacznym matki skarżącej oraz to, że skarżąca zachowała częściową zdolność do pracy, bowiem uznanie skarżącej za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym dotyczyło wyłącznie pracy w gospodarstwie rolnym skarżącej, nie zaś innej pracy zarobkowej poza rolnictwem bądź w innym gospodarstwie rolnym ofiarującym lżejszą pracę lub lepsze warunki pracy. Skoro istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, skargę kasacyjną należało uwzględnić i zaskarżony wyrok uchylić w całości (art. 188 ppsa). Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w zw. z art. 8 ust. 2, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 zd. 2 i art. 69 Konstytucji RP oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 kpa, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję (art. 135 ppsa), jako oparte na błędnej wykładni wskazanych przepisów, należało uchylić. Sąd I instancji nietrafnie aprobował pogląd Kolegium, że w piśmie z 4 lutego 2021 r. wnioskodawczyni nie wskazała, czy rezygnuje z pobierania renty rolniczej; przeciwnie, podkreśliła, że pobieranie przez nią renty nie przesądza samo w sobie o istnieniu podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; stanowcze stanowisko wnioskodawczyni czyniło bezpodstawnym ponawianie zapytania w tym względzie przez Kolegium (s. 4 akapit 4 decyzji z 26 kwietnia 2021 r.). Pismo z 4 lutego 2021 r. to wniosek inicjujący postępowanie (w błędnie nieponumerowanych aktach administracyjnych). Kolegium wskazując, że Wójt swą decyzją naruszył art. 17 ust. 1b uśr a samo Kolegium błędnie przyjęło, że osoba spełniająca warunki do renty rolniczej nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, co stanowić miało niespełnienie podstawowej przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (s. 5 akapity 3 i 4 decyzji z 26 kwietnia 2021 r.), stanowiło o naruszeniu zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 § 1 kpa). Dopiero prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów materialnoprawnych winna skutkować wezwaniem skarżącej do przedłożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty rolniczej, wobec koniecznego uznania przez organy obu instancji, że skarżąca spełnia przesłanki pozytywne do nabycie świadczenia pielęgnacyjnego. Tak należy rozumieć istotę wniosku z 4 lutego 2021 r. (art. 65 § 1 i 2 kc). Wcześniejsze zawieszenie prawa do renty rolniczej wiązałoby się z realną utratą koniecznego źródła utrzymania skarżącej i jej matki, na co trafnie wskazuje autor skargi kasacyjnej (s. 4 akapit ostatni skargi kasacyjnej). Wójt ponownie rozpoznając sprawę wezwie skarżącą, wskazując że spełnia ona pozytywne przesłanki do nabycie świadczenia pielęgnacyjnego, wezwie skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni wniosku o zawieszenie prawa do renty rolniczej i do przedłożenia decyzji o jej zawieszeniu. Zwróci się do Prezesa KRUS o podanie - z rozbiciem na poszczególne miesiące, wysokości wypłaconych skarżącej świadczeń (brutto i netto) począwszy od 1 lutego 2021 r. do dnia wypłaty ostatniej renty przed zawieszeniem. Skarżąca nie może ponieść żadnych ujemnych konsekwencji nieprawidłowego stosowania prawa przez organy obu instancji. Wójt orzeknie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za poszczególne miesiące, zaliczając kwoty wypłacone na poczet świadczenia pielęgnacyjnego w poszczególnych miesiącach poprzedzających zawieszenie prawa do renty rolniczej i w pełnej wysokości za dalsze miesiące. Wójt związany będzie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 ppsa) zawartymi w uzasadnieniu wyroku I OSK 43/22. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.