I OSK 396/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Maciołek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1344/20 w sprawie ze skargi A. A. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lutego 2020 r. nr DAP-WOSRFR-7281-46/2019/KB w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. prostuje sentencję zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce oznaczenia numeru postanowienia "DAP-WOSRFR-7281-46/2019/KP" wpisuje "DAP-WOSRFR-7281-46/2019/KB"; 2. oddala skargę kasacyjną; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1344/20 oddalił skargę A. A. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 27 lutego 2020 r. nr DAP-WOSRFR-7281-46/2019/KB w przedmiocie zawieszenia postępowania. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wojewoda Małopolski postanowieniem z 18 marca 2019 r. nr SN.VIII.TG.7725-1-748-08 zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. B. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowościach W., X. Y. i Z., województwo [...]. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wskazał na niezbywalny charakter prawa do rekompensaty, wynikający z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U z 2017 r. poz. 2097). Oznacza to, że w razie śmierci osoby wskazanej lub osoby wskazującej, prawo do rekompensaty powraca do osoby wskazującej lub jej następców prawnych. Śmierć C. C., będącego osobą wskazaną, spowodowała, że wskazanie dokonane na jego rzecz wygasło, a prawo to powróciło do osób dokonujących tych wskazań. Natomiast, z chwilą śmierci D. D. (18 listopada 2004 r.) i E. E. (2 marca 2012 r.), prawo do rekompensaty przeszło na ich spadkobierców. Organ zwrócił się do pełnomocnika A. A. o przedłożenie do akt sprawy postanowień spadkowych lub aktów poświadczenia dziedziczenia po D. D. i E. E., jednak mimo wezwania, zadane dokumenty nie zostały złożone do akt sprawy. W opinii organu, powoduje to konieczność zawieszenia postępowania. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu zażalenia F. F., postanowieniem z 27 lutego 2020 r. nr DAP-WOSRFR-7281-46/2019/KB utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Małopolskiego z 18 marca 2019 r. Jak wskazał w uzasadnieniu organ odwoławczy, w sprawie nie zostały ustalone wszystkie strony postępowania. Wobec śmierci osoby wskazanej, to jest C. C., znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia E. E. i D. D., stały się nieskuteczne. Minister podjął próbę uzyskania aktu zgonu D. D., ale mimo wystąpienia z prośbą do Konsulatu RP w Nowym Jorku, nie odnaleziono go w rejestrze aktów zgonu stanu Nowy Jork. W ocenie organu odwoławczego, wyjaśnienie następstwa prawnego po zmarłych D. D. i E. E., a także ustalenie czy G. G., H. H. i D. D. to ta sama osoba, ma bezpośredni związek z prowadzonym postępowaniem i wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego w stosunku do wszystkich stron postępowania. Z uwagi na powyższe Minister uznał, że Wojewoda Małopolski prawidłowo zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. A. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 27 lutego 2020 r. Jak wyjaśnił Sąd I instancji, w skardze jako podstawowy zarzut wskazano wadliwe ustalenia organu co do braku skutecznego wskazania przez D. D. i E. E. - C. C. jako osoby uprawnionej do rekompensaty Sąd I instancji wskazał, że oceniając charakter "wskazania", o którym mowa w art. 3 ustawy, w orzecznictwie stwierdza się, że nie jest ono zbyciem w rozumieniu prawa cywilnego. Zgodnie z tą regulacją, uprawnionymi do dokonania wskazania są współwłaściciele nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski, względnie spadkobiercy właściciela (właścicieli) tej nieruchomości. Zdaniem Sądu I instancji, przez wskazanie osoby, na rzecz której uprawnienie będzie realizowane, nie następuje utrata uprawnienia. Zatem, skutkiem wskazania nie jest zbycie uprawnienia po stronie osoby wskazującej, lecz wybór jednego lub kilku spośród pozostałych uprawnionych, na rzecz których nastąpić ma realizacja posiadanego przez osobę wskazującą uprawnienia. Jak zaznaczył Sąd I instancji, bezspornie "spadkobiercą", o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., może być jedynie osoba żyjąca, bowiem z chwilą jej śmierci wstępują w to miejsce kolejne, uprawnione do spadku, osoby. W opinii Sądu I instancji, "wskazanie" może być dokonane wyłącznie przez spadkobiercę, a więc osobę żyjącą. Warunkiem sine qua non skuteczności tego "wskazania" jest bowiem, by osoba wskazująca posiadała uprawnienie do rekompensaty. Z chwilą jej śmierci, krąg podmiotów uprawnionych ulega zmianie. W miejsce dotychczasowego spadkobiercy wchodzą kolejni, także uprawnieni do dokonania czynności określonej jako "wskazanie". Z tego względu, Sąd I instancji podzielił pogląd organu, że z powodu śmierci osób wskazujących (D. D. oraz E. E.) oraz osoby wskazanej (C. C.), wygasły dokonane w 1997 r. wskazania osoby uprawnionej do otrzymania rekompensaty. W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji, w toczącym się postępowaniu o przyznanie prawa do rekompensaty, powinni brać udział spadkobiercy zmarłych D. D. i E. E. Sąd I instancji wskazał, że art. 97 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), powoływanej dalej jako "K.p.a.", wskazuje okoliczności obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ powinien zawiesić postępowanie na podstawie "art. 97 § 1 pkt" (powinno być "art. 97 § 1 pkt 1" – przypis NSA) K.p.a., gdyż wcześniejsze wezwanie przez organ strony do wskazania następców prawnych D. D. i E. E. nie przyniosło skutku. Skoro organ powziął informację o śmierci strony i wystosował do skarżącej zapytanie o wskazanie spadkobierców zmarłych stron, to spełniły się przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, to jest art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., polegające na przyjęciu, że skuteczność "wskazania", o jakim mowa w tym przepisie, wygasa z chwilą śmierci spadkobiercy, który złożył oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej, jak też z chwilą śmierci osoby wskazanej w tym oświadczeniu. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, pogląd taki nie ma oparcia normatywnego, a konstrukcja "następczego ubezskutecznienia oświadczenia woli" na skutek śmierci osoby, która złożyła oświadczenie woli, jest nieznana polskiemu systemowi prawa, prowadzi do podważenia pewności obrotu i niekonstytucyjnego ograniczenia autonomii woli i praw majątkowych osoby składającej takie oświadczenie, jak i osoby wskazanej. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że "uzasadnienie orzeczenia w zasadzie nie zawiera żadnej, samodzielnej i sensownej analizy jurydycznej zarzutów skargi oraz całokształtu sprawy, ale sprowadza się do cytowania wcześniej zapadłych judykatów". Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, niezbywalność prawa zaliczenia wartości mienia pozostawionego przez obywateli poza obecnym terytorium Polski dotyczy wyłącznie prawa potwierdzonego już wydaną decyzją (por. art. 4 ustawy). Ustanowiony w art. 4 ustawy wyjątek od zasady zbywalności praw majątkowych nie odnosi się jednak do "wskazania osoby uprawnionej do rekompensaty", o czym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Jak zaznaczyła wnosząca skargę kasacyjną, odnosząc się do poglądu Sądu I instancji, że "wskazanie" może być dokonane jedynie przez spadkobiercę, a więc osobę żyjącą, zasadą polskiego systemu prawa jest nieodwołalność oświadczeń woli i ocena ich ważności oraz skuteczności według daty ich dokonania. Zatem, nie można podzielić poglądu Sądu I instancji, że z chwilą śmierci osoby, która złożyła oświadczenie o wskazaniu, to oświadczenie traci moc, czyli że krąg podmiotów uprawnionych "ulega konfiguracji", a w miejsce dotychczasowego spadkobiercy wchodzą kolejni, także uprawnieni do wskazania. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, takiego poglądu nie można w szczególności wyprowadzić ze stanowiska, że oświadczenie o wskazaniu może złożyć jedynie ktoś kto żyje (żyjący spadkobierca właściciela). W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, brak jest normatywnej podstawy dla tworzenia konstrukcji "wygaśnięcia" wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., ani twierdzenia, że uprawnienie uzyskane wskutek wskazania nie przechodzi na spadkobierców wskazanego. Stanowisko Sądu I instancji jest "daleko idącą nadinterpretacją treści art. 4 ustawy", który nie może być interpretowany rozszerzająco. Co więcej, taka wykładnia nie służy jakimkolwiek "aksjologicznie usprawiedliwionym celom ustawowym", a wręcz przyczynia się do przedłużenia stanu prawnej niepewności. Ponadto, stanowisko Sądu I instancji obciąża także osobę wskazującą i wskazaną ryzykiem związanym z przewlekłym prowadzeniem postępowania administracyjnego przez organy państwa, a w skrajnym przypadku może uniemożliwić przeprowadzenie postępowania i uzyskanie prawa do rekompensaty przez któregokolwiek ze spadkobierców z uwagi na brak możliwości odnalezienia następców prawnych. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Przyczyną uzasadniającą zawieszenie z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o rekompensatę za pozostawioną przez B. B. nieruchomość położoną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowościach W., X. Y. i Z., woj. [...], była konieczność ustalenia następców prawnych po D. D. (zmarłej [...] listopada 2004 r.) i E. E. (zmarłej [...] marca 2012 r.) - spadkobierczyń po dawnym właścicielu nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej, formułując zarzut oparty na podstawie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., wskazał na naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skuteczność "wskazania", o jakim mowa w tym przepisie, wygasa z chwilą śmierci spadkobiercy, który złożył oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej, jak też z chwilą śmierci osoby wskazanej w tym oświadczeniu. Uzasadniając to stanowisko autor skargi kasacyjnej podkreślił, że "uzasadnienie orzeczenia w zasadzie nie zawiera żadnej, samodzielnej i sensownej analizy jurydycznej zarzutów skargi oraz całokształtu sprawy, ale sprowadza się do cytowania wcześniej zapadłych judykatów", a w dalszej części zarzucił kilkakrotnie Sądowi I instancji uchybienia w zakresie kompletności sporządzonego uzasadnienia wyroku. Argumentacja ta nie została jednak poparta sformułowaniem stosownego zarzutu kasacyjnego. Skarżący kasacyjnie, chcąc bowiem podważyć prawidłowość zaskarżonego wyroku z uwagi na jego wadliwość konstrukcyjną, powinien sformułować w tym zakresie zarzut naruszenia prawa procesowego - art. 141 § 4 P.p.s.a., czego jednak w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło. Odnośnie jednak do uwag autora skargi kasacyjnej o powielaniu przez Sąd I instancji innych orzeczeń sądowych, należy wyjaśnić, że nie stanowi naruszenia prawa przytoczenie wywodów zawartych w uzasadnieniu innego orzeczenia sądowego, skoro skład orzekający podziela w zupełności zawarte w tym orzeczeniu stanowisko. W niniejszej sprawie Sąd I instancji wyraźnie podał źródło przyjętego przez siebie stanowiska przez wskazanie na uchwałę NSA z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17 oraz wyrok NSA z 24 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2808/17. Z tych też powodów Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył swoją kontrolę tylko do zbadania zagadnienia, zakreślonego podniesionym zarzutem prawa materialnego, a który – jak wyżej wspomniano – dotyczył jedynie wykładni art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zarzut ten nie jest zasadny. Zgodnie z art. 3 ust 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Powszechnie przyjmuje się, że prawo do rekompensaty (poprzednio tzw. "prawo zaliczenia") nie ma charakteru cywilnego, a jest prawem publicznym (administracyjnym), gdyż, jak ujął to Sąd Najwyższy, (cyt.): "jeśli organ administracyjny nie zaliczy wartości (mienia zabużańskiego), nie można jego oświadczenia woli zastąpić sądowym orzeczeniem" (zob. np. postanowienia z 1 lutego 1974 r. sygn. akt I CR 768/73, OSPiKA 75, nr 1, poz. 7 i z 12 lipca 1961 r. sygn. akt II Cz 70/61, PiP z 62 r. nr 12, str. 1104, oraz uchwały z 10 października 1979 r. sygn. akt III CZP 63/79, OSNCP 1980, nr 1, poz.7 i z 1 lutego 1974 r. sygn. akt I CR 768/73 OSPiKA 1975, nr 1, poz. 7). Prawo to nie jest także ekspektatywą prawa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 stycznia 1993 r. sygn. akt I CRN 162/92, niepubl.), a jest prawem majątkowym (choć niepodmiotowym – zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33/02, publ. OTK-A 2002/7/972). Podkreślić należy, że obecnie nie budzi wątpliwości pogląd, że prawo do rekompensaty jest prawem publicznym (zob. np. cyt. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33/02 oraz wyroki NSA: z 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11, z 9 września 2020 r. sygn. akt I OSK 1395/20, z 24 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2808/17, 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo to powstaje – po stronie spadkobiercy – nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego i z tego względu nie wchodzi w skład spadku (zob. cyt. wyrok NSA o sygn. akt I OSK 606/11, czy wyrok NSA z 24 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2025/14). Wynikający z dziedziczenia tytuł prawny spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest zatem konieczny do nabycia rekompensaty przewidzianej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., ale to nie fakt spadkobrania jest źródłem tego uprawnienia. Prawo to powstaje dopiero na mocy przepisów ustawy zabużańskiej. Współwłaściciele pozostawionej nieruchomości albo spadkobiercy właściciela (właścicieli) nie pozostają wobec siebie w relacji podmiotów mających cywilnoprawne udziały w prawie do rekompensaty, a krąg osób, którym przysługuje uprawnienie do rekompensaty jest kręgiem zamkniętym, wykluczającym cesję uprawnienia na inną osobę. Jednocześnie zaznaczyć należy, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17 przyjęto, że w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty toczy się jedno postępowanie, a jego stronami są wszyscy spadkobiercy właściciela pozostawionej nieruchomości. Złożenie wniosku przez osobę uprawnioną w terminie skutkuje wszczęciem postępowania również w stosunku do wszystkich uprawnionych. Prawo do rekompensaty, z punktu widzenia przedmiotowego, jest jednym uprawnieniem z jednego tytułu prawno-faktycznego. Wielość podmiotów uprawnionych nie skutkuje wielością uprawnień, natomiast wielu uprawnionym przysługuje jedno prawo do rekompensaty, zachodzi zatem przypadek współuczestnictwa materialnego. Jego konsekwencje procesowe powinny być ustalane z uwzględnieniem stosunku administracyjnoprawnego, norm prawa materialnego i przepisów procesowych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku oraz w powołanym przez ten Sąd wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2808/17, a także w wyrokach z 2 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 75/19 i z 7 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 565/20, że uprawnionymi do dokonania wskazania są współwłaściciele nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski, względnie spadkobiercy właściciela (właścicieli) tej nieruchomości, jednak przez wskazanie osoby, na rzecz której uprawnienie będzie realizowane, nie następuje utrata uprawnienia. Oceniając charakter "wskazania", o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w judykaturze stwierdza się, że nie jest ono zbyciem w rozumieniu prawa cywilnego (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2531/18). Skutkiem wskazania nie jest zatem zbycie uprawnienia po stronie osoby wskazującej, lecz wybór jednego lub kilku spośród pozostałych uprawnionych, na rzecz których nastąpić ma realizacja posiadanego przez osobę wskazującą uprawnienia. Świadczy o tym charakter tego uprawnienia, które jest niezbywalne (art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Przepis art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jest regulacją szczególną, której ustawy poprzednie nie zawierały. Okoliczność ta - zdaniem Sądu orzekającego w tej sprawie – dodatkowo dowodzi intencji ustawodawcy, co do charakteru prawa do rekompensaty jako prawa związanego tylko z osobą uprawnionego (bo niezbywalnego). Podkreślić przy tym trzeba, że ani ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ani ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie zawierały takiej regulacji. Ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ( Dz. U. z 2004 r. poz. 39 ze zm. ) przewidywała wprawdzie w art. 2 ust. 3, że prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, stwierdzone na podstawie odrębnych przepisów oraz na podstawie niniejszej ustawy jest niezbywalne, ale z wyłączeniem ust. 2, który dotyczył praw spadkobierców. Obecna ustawa, takiego wyłączenia już nie zawiera. Skutkiem wskazania nie jest zatem zbycie uprawnienia po stronie osoby wskazującej, lecz wybór jednego lub kilku spośród pozostałych uprawnionych, na rzecz których nastąpić ma realizacja posiadanego przez osobę wskazującą uprawnienia. Zgodnie z brzmieniem 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wyłącznie spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP przysługuje uprawnienie do rekompensaty. W treści wskazanej regulacji mowa jest o spadkobiercach repatrianta bez ograniczenia co do linii czy też podstawy dziedziczenia. Bezspornie "spadkobiercą", o którym mowa w tym przepisie, może być jedynie osoba żyjąca, bowiem z chwilą jej śmierci wstępują w to miejsce kolejne, uprawnione do spadku, osoby. Równie bezsporne jest, że "wskazanie" może być dokonane wyłącznie przez spadkobiercę, a więc osobę żyjącą. Warunkiem sine qua non skuteczności owego "wskazania" jest bowiem, by osoba wskazująca posiadała uprawnienie do rekompensaty. Z chwilą jej śmierci, krąg podmiotów uprawnionych ulega konfiguracji. W miejsce dotychczasowego spadkobiercy wchodzą kolejni, także uprawnieni do dokonania czynności określonej jako "wskazanie". Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2907/12, w którym stwierdził, że według ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz ustawy gospodarce nieruchomościami (do 30 stycznia 2004 r.) o przyznanie "prawa do zaliczenia" na swoją rzecz mógł ubiegać się repatriant oraz osoba bezpośrednio wskazana przez repatrianta, będąca jego spadkobiercą ustawowym. "Wskazanie" nie oznaczało jednak cesji uprawnień, bowiem nie może być tu mowy o stosowaniu analogi z prawa cywilnego. "Wskazanie" w rozumieniu art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz później w rozumieniu art. 212 ustawy gospodarce nieruchomościami stanowiło szczególną instytucję, której skutkiem nie jest nabycie dosłownie rozumianego "uprawnienia" po stronie osoby wskazanej i utrata go po stronie repatrianta, ale należy je odczytywać jako przesłankę z zakresu materialnego prawa administracyjnego, od której zależy możliwość ubiegania się przez spadkobiercę o "prawo zaliczenia" na swoją rzecz. Cały czas jednak skuteczność "wskazania" zależy od istnienia uprawnienia po stronie wskazującego repatrianta, gdyż to jego status jest jego źródłem (uchwała Sądu Najwyższego z 4 lutego 1993 r., III AZP 39/92, OSNC z 1993 r., nr 7–8, poz. 128). W momencie śmierci repatrianta bądź jego spadkobiercy zastosowanie znajdowała regulacja, która zawarta była w art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. i następnie kolejno w art. 212 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., a obecnie jest zawarta w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z tej ostatniej regulacji jednoznacznie wynika, że publicznoprawne (administracyjne) prawo do rekompensaty z chwilą śmierci repatrianta z mocy ustawy staje się prawem jego spadkobierców i to oni, i tylko oni, mogą ubiegać się o jego potwierdzenia w drodze decyzji bądź wskazać jako "uprawnionego" do tego wystąpienia jednego z nich. Z wyżej wskazanych powodów, uznać należy, że prawidłowa jest argumentacja Sądu I instancji, zgodnie z którą z powodu śmierci osób wskazujących (D. D. i E. E.) oraz wskazanego (C. C.), dokonane 15 stycznia 1997 r. wskazania osoby uprawnionej do otrzymania rekompensaty wygasły. Warunkami bowiem skuteczności złożenia takiego oświadczenia jest by zostało ono złożone po wszczęciu postępowania i by osoba je składająca żyła w dacie wydawania decyzji przyznającej prawo do rekompensaty. Rozstrzygnięcie kwestii następstwa prawnego po zmarłych D. D. i E. E., w powyższych okolicznościach sprawy, ma bezpośredni związek z wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego, ponieważ jest niezbędne dla ustalenia kręgu ich spadkobierców oraz przysługujących im udziałów w spadku, ale również dla ustalenia stron toczącego się postępowania. Dokumentem potwierdzającym, kto jest spadkobiercą i w jakiej części, jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Ustawodawca w art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego ustanowił bowiem domniemanie, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Ponieważ skarżąca kasacyjnie nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałby krąg spadkobierców po D. D. i E. E., słusznie organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało prawidłowo zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. Na podstawie art. 156 § 1 P.p.s.a. sprostowano w komparycji zaskarżonego wyroku oczywistą omyłkę w zakresie oznaczenia numeru zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a.