I OSK 395/19

Dnia 18 maja 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 382/18 w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2018 roku, Nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę kasacyjną [pic]

I OSK 395/19 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 10 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium w K. z dnia [...] lutego 2018 r. w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Od ww. wyroku skargę kasacyjną złożył P.S. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wynik na wpływ sprawy,tj.: 1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ administracji art. 43 k.p.a., polegającego na wydaniu decyzji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.), dalej ustawa, pomimo że wskutek nieprawidłowego doręczenia, decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2017 r. o uznaniu P.S. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie była ostateczna w rozumieniu art. 5 ustawy; 2/ art. 43 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegająca na uznaniu, że dla skuteczności doręczenia w trybie zastępczym wystarczy pokwitowanie przez osobę wymienioną w tym przepisie (na gruncie niniejszego stanu faktycznego - matkę skarżącego), podczas gdy dla przyjęcia, że dokonano skutecznego doręczenia w trybie wskazanego przepisu, konieczne jest uzyskanie wyraźnego oświadczenia odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi. Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego udzielonego z urzędu, nieopłaconych nawet w części. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Sporną kwestią w niniejszej sprawie jest jedynie okoliczność skutecznego doręczenia P.S. decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2017 r. o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skuteczność doręczenia tej decyzji jest bowiem warunkiem uznania, że stała się ona ostateczna, a wyłącznie ostateczna decyzja w tym przedmiocie umożliwia, na podstawie art. 5 ust. 5 w związku z ust. 3b ustawy, wydanie przez właściwego starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Zgodnie z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przesyłka zawierająca decyzję z dnia [...] września 2017 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych doręczona została zgodnie z cytowanym przepisem – jej odbiór w dniu 15 września 2017 r. pokwitowała matka skarżącego. Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, powołując się w tej mierze na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyrok z 15 grudnia 2015 r. w sprawie I OSK 916/14), że art. 43 k.p.a. określa przesłanki skutecznego doręczenia pisma, a nie wymagania, które powinien spełniać pisemny dowód doręczenia pisma (pokwitowanie). Doręczenie pisma w sposób zastępczy, określony w art. 43 k.p.a., stwarza domniemanie, że w dniu doręczenia pisma osobie wskazanej w tym przepisie, pismo zostało doręczone adresatowi. Domniemanie to może być wzruszone przez adresata pisma, ale nie jest wystarczające tylko to, że na pokwitowaniu doręczenia (potwierdzeniu doręczenia) nie ma adnotacji, że osoba, której pismo doręczono zobowiązała się oddać pismo adresatowi (wyroki NSA z 20 grudnia 2012 r., II OSK 1558/11, z 5 września 2014 r., II GSK 1175/13,). Należy też zgodzić się z tezą zawartą w zaskarżonym wyroku, że z art. 43 k.p.a. nie wynika, że zawarta w nim norma prawna wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynika zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi (podobnie w wyroku WSA w Poznaniu z 5 września 2013 r., II SA/Po 419/13). Zastosowany tryb doręczenia, o którym mowa w art. 43 k.p.a., oparty jest na założeniu, że adresata obciążają skutki działania osoby, której przesyłkę doręczono tak, jakby została ona podjęta przez stronę bezpośrednio. Niewywiązanie się z obowiązku oddania przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie jego adresatowi przez osobę, której doręczono rozstrzygnięcie zastępczo, nie zwalnia adresata z winy w przypadku, gdy uchybił on terminom procesowym na skutek takiego zaniedbania. Bez wpływu na skuteczność doręczenia pozostaje kwestia, czy faktycznie przesyłka zostaje przekazana. Istotą doręczenia zastępczego jest już samo powstanie domniemania takiego przekazania, czyli samo pobranie przesyłki przez domownika oraz pokwitowanie jej odbioru. Samo oświadczenie strony, że dana osoba nie przekazała odebranej przesyłki w określonym dniu, jest niewystarczające do podważenia skuteczności doręczania zastępczego (wyrok NSA z 14 czerwca 2019 r., II OSK 2022/17). Podkreślenia wymaga zresztą, że ani wcześniej, ani nawet na etapie skargi do Sądu I instancji, gdy pojawiła się kwestia wadliwego doręczenia decyzji z dnia [...] września 2017 r., skarżący nie twierdził, by decyzji tej matka mu nie przekazała. Stąd obecnie teoretyczne wywody odnośnie do skuteczności doręczenia w zastępczym trybie z art. 43 k.p.a., w sytuacji spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie, nie może przynieść oczekiwanego rezultatu, a stanowisko Sądu Wojewódzkiego w tym zakresie ocenić należy jako legalne. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu - adwokat M.N., wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.