I OSK 393/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi E. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 2372/12 w sprawie ze skargi kasacyjnej T. S. i E. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2461/11 w sprawie ze skargi T. S. i E. W. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania.

Wyrokiem z 29 maja 2012 r., I SA/Wa 2461/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. S. i E. W. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z [...] października 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 1 kwietnia 2014 r., I OSK 2372/12 oddalił skargę kasacyjną T. S. i E. W. od powyższego wyroku. Pismem z 17 kwietnia 2020 r., uzupełnionym i sprecyzowanym pismami: z 4 maja 2020 r., z 21 czerwca 2020 r., z 27 czerwca 2020 r., z 29 czerwca 2020 r. i 7 lipca 2020 r. E. W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 maja 2012 r., I SA/Wa 2461/11. Jako podstawy wznowienia postępowania skarżąca wskazała: art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a., art. 273 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 273 § 3 p.p.s.a., uzasadniając je pozbawieniem możliwości działania polegającym na niezapoznaniu jej w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego z materiałami postępowania, oparcie orzeczenia na dokumentach przerobionych, usunięcie teczki z dokumentami i zamianą na inną wraz z usunięciem z niej części dokumentów, wykrycie nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów (przeróbka spisu zwartości teczki w postępowaniu administracyjnym) oraz wydanie orzeczenia w tej samej sprawie. Skarżąca podkreśliła, że skarga dotyczy wznowienia postępowania zakończonego tylko wyrokiem z 29 maja 2012 r., I SA/Wa 2461/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 14 lipca 2020 r., I SA/Wa 825/20, uznał się niewłaściwym do rozpoznania sprawy i przekazał skargę o wznowienie postępowania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że orzeczenie, którego dotyczy skarga o wznowienie postępowania, było przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 1 kwietnia 2014 r. oddalił wniesioną od niego skargę kasacyjną. Zgodnie zaś z art. 275 p.p.s.a. do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenie sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Skoro zatem skarżąca oparła skargę o wznowienie postępowania w sprawie I SA/Wa 2461/11 zarówno na zarzucie nieważności postępowania – art. 271 pkt 2 p.p.s.a. oraz na zarzutach restytucyjnych z art. 273 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że właściwym rzeczowo do rozpoznania wniesionej w niniejszej sprawie skargi o wznowienie postępowania jest Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem ten Sąd orzekał w sprawie w ostatniej instancji. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania sądowego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej odrzucenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W piśmie z 3 maja 2021 r. E. W. podniosła, że istnieją jeszcze inne powody wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2012 r., I OSK 2372/12., którymi są poważne uchybienia proceduralne jakich w nim dokonano oraz "bestialstwo WSA w Warszawie, MSWiA oraz w Łódzkim Urzędzie Wojewódzkim", które polega na niewypowiedzeniu się, od 9 sierpnia 2018 r., przez żadną z ww. instytucji, na temat uprawnień skarżącej w świetle uchwały I OPS 3/17. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII p.p.s.a. Przechodząc do skargi o wznowienie postępowania należy wskazać, że przepis art. 280 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci. Podkreślenia przy tym wymaga, że badanie o jakim mowa w tym przepisie nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest bowiem stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki formalne, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Zgodnie z art. 275 p.p.s.a. do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Natomiast do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Zasada ta będzie miała zastosowanie, gdy skarga będzie oparta na podstawie wznowienia określonej w art. 272 lub 273 p.p.s.a. Jak stanowi art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175 p.p.s.a., który w § 1 wprowadza obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3. Zgodnie z art. 175 § 2 p.p.s.a. przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Kolejny wyjątek od obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata czy radcę prawnego z art. 175 § 1 p.p.s.a. wprowadził art. 175 § 2a tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy stroną postępowania jest Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, a także wówczas, gdy czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej. Poszerzenie uprawnień do sporządzenia skargi kasacyjnej zawiera także § 3 powołanego przepisu, zgodnie z którym skarga kasacyjna może być również sporządzona przez doradcę podatkowego (w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami) lub rzecznika patentowego (w sprawach własności przemysłowej). Powyższa regulacja prowadzi do wniosku, że do skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ma zastosowanie przymus adwokacko-radcowski, co oznacza, że musi być ona sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Niedopełnienie tego obowiązku jest brakiem nieusuwalnym skargi o wznowienie postępowania, który powoduje jej odrzucenie bez uprzedniego wzywania do usunięcia braku formalnego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 193 i art. 276 p.p.s.a. (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 1121, Teza 6 do art. 276 i powołane tam orzecznictwo, postanowienie NSA z 25 lutego 2014 r., II FSK 3493/13). W rozpoznawanej sprawie skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego została sporządzona przez stronę osobiście. Ten brak skargi wznowieniowej, będący uchybieniem nieusuwalnym, musi powodować jej odrzucenie (por. postanowienie NSA z 9 marca 2005 r., I GSK 359/05). Z tych względów, skoro skarga o wznowienie postępowania nie została sporządzona przez uprawniony podmiot, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 276, art. 175 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania na rzecz organu nie orzeczono z uwagi na treść art. 209 p.p.s.a., który to przepis nie przewiduje orzekania w tym przedmiocie w postanowieniu odrzucającym skargę o wznowienie postępowania.