I OSK 355/23

Dnia 27 marca 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 422/22 w sprawie ze skargi B.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia od skarżącej B. S. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z 13 grudnia 2022 r. II SA/Gd 422/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. S. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. (Kolegium) z [...] kwietnia 2022 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 wyroku), zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy : Decyzją z [...] listopada 2021 r., Wójt Gminy S. (Wójt) odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w ramach zebranego materiału dowodowego ustalono m.in. zakres opieki Skarżącej nad matką, w skład której wchodzą: czynności higieniczne rano i wieczorem, obcinanie paznokci, kąpiel, mycie zębów, prowadzenie do toalety w zależności od potrzeby, wymiana pielucho - majtek w zależności od potrzeby, smarowanie kremami przeciw odparzeniom raz dziennie, codzienne przygotowanie ubrań i ubieranie, raz dziennie mierzenie ciśnienia, trzy razy dziennie mierzenie poziomu cukru, dwa razy dziennie podawanie leków, trzy razy dziennie podawanie leków na cukrzycę, przygotowywanie i podawanie posiłków kilka razy dziennie, na bieżąco sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy wizytach lekarskich w zależności od potrzeby i samopoczucia mamy, na bieżąco opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacji recept, pomoc przy załatwieniu spraw urzędowych, codziennie pomoc przy wyjściach na spacery, codzienne przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, czytanie książek oraz pism urzędowych, układanie do snu, trzy razy w tygodniu masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu. Według ustaleń poczynionych przez organ strona wykonuje niniejsze czynności łącznie przez około 5 godzin dziennie. W ocenie organu pierwszej instancji z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na Skarżącej rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, gdyż wskazane czynności opiekuńcze nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby przy należytej organizacji opieki nie mogła ona podjąć pracy zarobkowej, w szczególności w niepełnym wymiarze pracy. Ponadto, wskazane przez Skarżącą czynności w dużej mierze polegają na prowadzeniu gospodarstwa domowego, a więc są to rutynowe czynności życia codziennego, które wykonują również osoby pracujące w pełnym wymiarze. Z wywiadu środowiskowego wynika, że matka Skarżącej jest na tyle samodzielna, że spożywa wcześniej przygotowane posiłki oraz lekarstwa, a także że porusza się bez pomocy osób trzecich. W ocenie organu I instancji ustalony znaczny stopień niepełnosprawności matki Skarżącej nie oznacza automatycznie, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ pierwszej instancji ustalił, że Skarżąca była zatrudniona w okresie od 1 kwietnia 1997 r. do 31 grudnia 2015 r. , a następnie w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 27 maja 2016 r. pobierała z ZUS świadczenie rehabilitacyjne oraz w okresie od 28 maja 2016 r. do 30 czerwca 2018 r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy, co zostało potwierdzone odpowiednimi dokumentami. Z dniem 1 maja 2021 r. Skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy na gospodarstwie rolnym oraz, na potrzeby niniejszej sprawy złożyła oświadczenie, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika. Natomiast z przedłożonego zaświadczenia z KRUS z dnia 10 listopada 2021 r. wynika, że Skarżąca od 1 października 2019 r. do chwili obecnej z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim podlega ubezpieczeniu jako rolnik. Wskazane okoliczności, w ocenie organu, przeczą twierdzeniu o zaprzestaniu prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego. Organ I instancji nadmienił, iż nie można zaakceptować sytuacji, w której Skarżąca, w tych samych okolicznościach, z jednej strony, przed jednym organem powołuje się na okoliczności determinujące podleganie ubezpieczeniu w KRUS jako rolnik, tj. osoba posiadająca gospodarstwo rolne i prowadząca w nim działalność rolniczą, a z drugiej strony, przed drugim organem, kierowana wolą otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, oświadcza że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy, pomimo, iż jest ubezpieczona jako rolnik. Zgodnie z treścią art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, ze zm.), zwanej dalej "ustawą" w przypadku rolników oraz członków ich rodzin świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego albo z pracy na gospodarstwie. Jak wynika z materiału dowodowego Skarżąca od 1 października 2019 r. nieprzerwanie jest ubezpieczona jako rolnik, zatem należy poczytywać, iż nie zrezygnowała z pracy na gospodarstwie rolnym, ani z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co z kolei wyklucza możliwość ustalenia prawa wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Organ stwierdził nadto, że związkowi pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a potrzebą pomocy matce przeczy oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym od 10 maja 2021 r., podczas gdy ustalony stopień niepełnosprawności matki datuje się od 1 marca 2021 r. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Kolegium decyzją z [...] kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ drugiej instancji wskazał, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującej o przyznanie świadczenia strony zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Musi zatem istnieć związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko tych którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym – a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują – zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im, czy to na rezygnację z zatrudnienia czy też na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie ustalony zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki wobec niepełnosprawnej matki nie można uznać za opiekę stałą lub długotrwałą uniemożliwiającą jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 17 ust.1 ustawy. Kolegium uznało za prawidłowe ustalenie organu I instancji, iż w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można mówić o wymaganym w/w przepisem ustawy fakcie rezygnacji Skarżącej się z zatrudnienia z uwagi na konieczność podjęcia stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 1 marca 2021 r. mamą. Kolegium po przytoczeniu ustaleń odnośnie stanu faktycznego pod kątem zatrudnienia Skarżącej, stwierdziło, iż wbrew oświadczeniu, złożonemu pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, iż zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 10 maja 2021 r., informacja z KRUS wskazuje, że Skarżąca nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik z mocy ustawy, a warunkiem takiego ubezpieczenia jest prowadzenie gospodarstwa rolnego. W świetle informacji KRUS znajdującej się w aktach sprawy nie sposób uznać, iż strona zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tym samym warunek opisany wyżej w art. 17b pkt 1 ustawa nie został spełniony. Skutkuje to już tylko na tej podstawie odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, jednoczesne prowadzenie gospodarstwa rolnego przez Skarżącą i sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką nie wypełnia dyspozycji przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jakim jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Również ustalony zebranym materiałem dowodowym zarówno stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, jak i zakres sprawowanej opieki przez Skarżącą jest tego rodzaju, iż pozwala zarówno na prowadzenie gospodarstwa rolnego, jak i na możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konicznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym wniesiono m.in. o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W uzasadnieniu po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 ustawy wskazała, że z przywołanej normy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być pracą całodobową. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyjaśnił, że nie podziela stanowiska orzekających w sprawie organów, że przeszkodą do przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, co według organu jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, iż Skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Z faktu objęcia ubezpieczeniem społecznym rolnika na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266 ze zm.) wynika bowiem wyłącznie domniemanie prawne prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 1 tej ustawy ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników (...). Natomiast w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Jednak przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawa nie opiera się na domniemaniu prawnym prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz na stwierdzeniu w stanie faktycznym rzeczywistego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika – jak zostało to wskazane powyżej – wprost z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku i ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 ustawa (por. wyrok NSA z 30 października 2020 r., I OSK 1273/20). Zgodnie z wymogami art. 17b ust. 2 ustawy Skarżąca złożyła oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organy kwestionując to oświadczenie, nie przedstawiły żadnej argumentacji przemawiającej za utożsamieniem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS z faktycznym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Podkreślić należy, że poczynienie odpowiednich ustaleń faktycznych w tym zakresie nie może zostać zastąpione stwierdzeniem, że Skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa może być bowiem utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Zatem fakt, że Skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników nie przekreśla jeszcze możliwości uzyskania przez nią wnioskowanego świadczenia. Stanowisko orzekających w sprawie organów w powyższym zakresie jako wadliwe nie mogło zostać zaakceptowane jako podstawa negatywnego rozstrzygnięcia o uprawnieniach Skarżącej. W tej sytuacji ocenie poddać należało stanowisko organów co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, analiza całego materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Sąd nie zgodził się z oceną Kolegium, że przy ustalonym stanie zdrowia matki Skarżącej, nie wymaga ona szczególnej pielęgnacji i obsługi przez całą dobę lub jej znaczną część, co nie uniemożliwiałoby Skarżącej podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, bądź innej pracy zarobkowej. Sąd wyjaśnił, że orzeczenie o niepełnosprawności H. P. zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r.,poz. 573 ze zm.), zwanej dalej u.r. Wynika z niego wyraźnie, że z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności i ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia jej stałej i długotrwałej opieki osób trzecich. W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (pkt 5) oraz korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Sąd podkreślił, że zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego wyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Sąd wyjaśnił następnie, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego z [...] maja 2021 r., uzupełnionego wywiadem z 8 listopada 2021 r.) wynika, że H. P. ma problemy kardiologiczne, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, problemy z kręgosłupem oraz problemy urologiczne, które wiążą się z opuchlizną kończyn dolnych, co utrudnia jej chodzenie. Matka Skarżącej porusza się przy pomocy laski, zdarza się, że zostaje w domu na kilka godzin, jednak zazwyczaj ktoś z rodziny jest na zewnątrz – na terenie gospodarstwa rolnego. Jest w stanie samodzielnie spożywać wcześniej przygotowane przez córkę posiłki i lekarstwa, w trakcie wywiadu poruszała się samodzielnie. Z akt sprawy (w tym oświadczeń Skarżącej) wynika ponadto, że w związku ze sprawowaną opieką nad matką Skarżąca wykonuje następujące czynności: czynności higieniczne rano i wieczorem, obcinanie paznokci, kąpiel, mycie zębów, prowadzenie do toalety w zależności od potrzeby, wymiana pielucho–majtek w zależności od potrzeby, smarowanie kremami przeciw odparzeniom raz dziennie, codzienne przygotowanie ubrań i ubieranie, mierzenie ciśnienia, trzy razy dziennie mierzenie poziomu cukru, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków kilka razy dziennie, na bieżąco sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy wizytach lekarskich w zależności od potrzeby i samopoczucia matki, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, pomoc przy załatwieniu spraw urzędowych, codzienna pomoc przy wyjściach na spacery, codzienne przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, czytanie książek oraz pism urzędowych, układanie do snu, trzy razy w tygodniu masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu. Skarżąca, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, była zatrudniona w okresie od 1 kwietnia 1997 r. do 31 grudnia 2015 r., a następnie w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 27 maja 2016 r. pobierała z ZUS świadczenie rehabilitacyjne oraz w okresie 28 maja 2016 r. do 30 czerwca 2018 r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności wynikające z akt sprawy nie były kwestionowane przez organ odwoławczy. Zdaniem Sądu, Kolegium dokonało jednak wybiórczej ich oceny, kładąc nacisk w uzasadnieniu decyzji tylko na niektóre z nich, i wywodząc z tego wniosek o zakresie sprawowanej opieki, który nie uniemożliwia Skarżącej podjęcie zatrudnienia. Jak uznał bowiem organ II instancji, czynności wskazane i wykonywane przez Skarżącą stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego całej wspólnie mieszkającej rodziny, których nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad matką. Natomiast czynności związane ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, do których organ odwoławczy zaliczył: pomoc przy higienie, ubieranie i rozbieranie, podawanie leków, masaże, ćwiczenia, wizyty u lekarzy nie zajmują, w ocenie Kolegium, nie tylko całego dnia, ale także jego znacznej części, wobec czego zakres tak sprawowanej opieki nie uniemożliwia Skarżącej podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu, z materiału dowodowego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest szeroki i uniemożliwia podjęcie przez nią aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie, ze względu na stałą dyspozycyjność Skarżącej związaną z potrzebami jej matki wynikającymi z jej schorzeń i stanu zdrowia. Matka Skarżącej niewątpliwie wymaga stałej opieki, a Skarżąca jej taką opiekę zapewnia. Ujawnione w toku postępowania okoliczności, których nie podważyło Kolegium, potwierdzają adekwatność niezbędnej opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką względem zakresu potrzeb określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. W ocenie Sądu, tezie o samodzielności matki Skarżącej uzasadniającej możliwość aktywności zawodowej Skarżącej przeczą okoliczności ujawnione w toku postępowania dotyczące zakresu pomocy, jaką Skarżąca świadczy matce. Otóż, Skarżąca pomaga matce przy wstawaniu i chodzeniu ze względu na problemy w poruszaniu się. Bada jej parokrotnie w ciągu dnia poziom cukru i podaje leki na cukrzycę, oprócz tego aplikuje również inne leki. Wykonuje całodobowo wszystkie czynności higieniczne (mycie, wymiana pielucho – majtek), ubiera matkę, prowadzi do toalety, parę razy dziennie mierzy ciśnienie, podaje przygotowane wcześniej posiłki, towarzyszy przy spacerach. Powyższy zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość potwierdza, że pomoc Skarżącej ma charakter stały i długotrwały, a przy tym niezbędny dla funkcjonowania matki. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności domowe, spożywać posiłki, czy poruszać się – na co zwracało szczególną uwagę Kolegium – nie może w żaden sposób przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy. Zdaniem Sądu, sporządzony wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Skarżącej nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń Skarżącej o sprawowaniu przez nią opieki nad matką w sposób stały, długotrwały i kompleksowy. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi. Sąd podkreślił, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, w orzecznictwie podkreśla się, że opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi jednak oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (por. wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby H. P., w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż Skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że Skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje matce wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia. W konsekwencji, w ocenie Sądu, wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez Skarżącą opieki nad matką oraz ich związek z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie został przez Kolegium podważony w sposób, który uzasadniał odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji za nieuzasadnione należało uznać stanowisko organu odwoławczego o braku istnienia związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium zaskarżyło powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 173 oraz art. 174 pkt 1) i pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U, z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) : I. naruszenie prawa materialnego: 1. przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 17b ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", polegające na uznaniu przez Sąd I instancji, że Skarżąca zaprzestała z dniem 1 maja 2021 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego, pomimo tego, iż od dnia 1 października 2019 r. do chwili obecnej, prowadzi gospodarstwo rolne będąc objęta ubezpieczeniem społecznym jako rolnik w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. 2. przez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy polegające na uznaniu przez Sąd I instancji, że Skarżąca spełnia przesłankę wskazaną w tym przepisie, jaką jest wykonywanie stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką H. P. w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pomimo tego, że równocześnie, będąc ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako rolnik, w istocie prowadzi własne gospodarstwo rolne. II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 80 i art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2022 r. poz.2000 z późn. zm.) zwanej dalej k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1tit.a i lit. c p.p.s.a. oraz art. 17 ust 1 pkt 1 i art 17b ust. 1 pkt 1 ustawy wyrażające się w odmiennej ocenie i bezpodstawnym negowaniu przez Sąd I instancji dokonanej przez organy obu instancji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którym brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony Skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką, co doprowadziło Sąd I instancji do przypisania organowi odwoławczemu naruszenia prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz związania oceną prawną tegoż Sądu. 2. art. 80 i art. 15 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit .c p.p.s.a. oraz art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy wyrażające się w odmiennej ocenie i bezpodstawnym negowaniu przez Sąd I instancji dokonanej przez organy obu instancji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którym Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, będąc ubezpieczona jako rolnik w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co doprowadziło Sąd I instancji - wbrew treści zebranego materiału dowodowego - do uznania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez stronę zgodnie z jej oświadczeniem, a tym samym przypisania organowi odwoławczemu naruszenia prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz związania oceną prawną tegoż Sądu. 3. art. 141 § 4 in fine w zw. z art. 153 p.p.s.a. wobec wyrażenie w skarżonym orzeczeniu ustalenia przez sąd I instancji istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy uznaniu kompletności zebranego w sprawie materiału dowodowego, których nie da się pogodzić z ustalonym stanem faktycznym sprawy oraz brzmieniem art. 17 ust. 1 w związku z art. 17b ust. pkt 1 ustawy, a obowiązek związania się nimi przez organ, doprowadzi do naruszenia prawa poprzez przyznanie świadczenia stronie przeciwnej, osobie która nie spełnia ustawowych warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy ustalony stan faktyczny sprawy winien skutkować podciągnięciem tychże ustaleń pod hipotezę normy z art. 151 p.p.s.a. Dowolna ocena materiału dowodowego dokonana przez sąd1 oraz niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 i art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy spowodowały, iż Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję Kolegium. Wskazując na powyższe naruszenia, na podstawie art. 188 p.p.s.a., Kolegium wniosło : 1. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13. grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 422/22 w całości i oddalenie skargi strony Skarżącej od decyzji Kolegium; 2. na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od strony Skarżącej wg norm przepisanych. ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., wniosło : 1. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13. grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 422/21 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie; 2. na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 ustawy o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od strony Skarżącej na decyzję Kolegium wg norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Zasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania objęte punktem II.2 petitum skargi kasacyjnej a dotyczące oceny zgromadzonego w sprawie materiału co do zaprzestania prowadzenia przez Skarżącą gospodarstwa rolnego. Sąd Wojewódzki uchylając zaskarżoną decyzję nie podzielił stanowiska Kolegium co do braku spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17b ust. 1 ustawy, to jest zaprzestania prowadzenia przez Skarżącą gospodarstwa rolnego uznając, że sam fakt podlegania przez Skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników nie może być traktowany jako potwierdzający prowadzenie przez nią gospodarstwa. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się dwa pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego : z [...] maja 2021 r. oraz z [...] listopada 2021 r. Z obu pism wynika, że Skarżąca podlega z mocy ustawy od 1 października 2019 r. ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Sąd pierwszej instancji przywołał w uzasadnieniu definicję rolnika w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w świetle której, ilekroć w ustawie mowa jest o rolniku rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy o ile nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Innymi słowy, pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników. Rolnik, z mocy art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest obowiązany nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Skarżąca złożyła [...] maja 2021 r. wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z tymże dniem. W świetle przywołanych wyżej przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Skarżąca zobligowana była do poinformowania Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników o fakcie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta miała bowiem wpływ na podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Sąd kasacyjny dostrzega, że pierwsze z pism Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników potwierdzające podleganie Skarżącej ubezpieczeniu rolniczemu datowane jest na 24 maja 2021 r. Pismo to wydane zostało 14 dni po złożeniu oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Możliwe było zatem, że nie uwzględniało ono jeszcze ewentualnych zmian zgłoszonych przez Skarżącą w trybie art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Należy zwrócić uwagę w tym miejscu, że okoliczność tę dostrzegło Kolegium, uchylając 15 października 2021 r. decyzję Burmistrza z 1 czerwca 2021 r. i nakazując wyjaśnienie sprzeczności pomiędzy oświadczeniem Skarżącej a pismem KRUS. W toku ponownego rozpoznawania sprawy przez organ pierwszej instancji do akt wpłynęła kolejna informacja z KRUS, datowana na 10 listopada 2021 r. potwierdzająca objęcie Skarżącej ubezpieczeniem społecznym rolników. Informacja ta wydana została sześć miesięcy po dacie złożenia przez Skarżącą oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Czas ten był wystarczający dla dopełnienia przez Skarżącą formalności związanych z zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 13 grudnia 2017 r., III AUa 466/17 (LEX nr 2441498) w polskim ustawodawstwie brak jest przepisów ustalających, że każdy właściciel gospodarstwa rolnego podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z mocy ustawy temu ubezpieczeniu podlega jedynie rolnik. Przesłanki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników są takie same w stosunku do wszystkich rolników i każdy kto nie prowadzi działalności rolniczej na gruntach przekraczających 1 ha przeliczeniowy nie podlega ubezpieczeniom rolniczym z ustawy. Oznacza to, że podleganie ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników wiąże się z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Tymczasem Skarżąca przez okres sześciu miesięcy od daty wskazanej przez nią jako data zaprzestania prowadzenia gospodarstwa nie podjęła czynności mających na celu ujawnienie tej okoliczności przed organem ubezpieczenia społecznego rolników. Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że jak wynika z wywiadu środowiskowego z [...] listopada 2021 r. (przywołanego również przez Sąd pierwszej instancji) zdarza się, że matka Skarżącej pozostaje w domu na kilka godzin, jedna zazwyczaj ktoś z rodziny jest na zewnątrz w gospodarstwie rolnym. Z wywiadu tego wynika również, że czynności opiekuńcze, w tym związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego zajmują Skarżącej około 5 godzin dziennie. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że organy obu instancji prawidłowo oceniły materiał dowodowy sprawy i przyjęły, że nie można dać wiary oświadczeniu Skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W konsekwencji zasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa materialnego objęte punktem I.1 i 2 petitum skargi kasacyjnej. Skoro nie można przyjąć, by Skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego brak jest podstaw do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17b ust. 1 ustawy. Odnosząc się do zarzutu objętego punktem II.1 petitum skargi kasacyjnej Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjnej występowała osoba będąca rolnikiem, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w związku opieką sprawowaną nad osobami, o których mowa w art. 17 ustawy. Badaniu podlega zatem nie kwestia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem pracy a sprawowaną opieką a kwestia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaną opieką. Tymczasem w niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że nie doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, jak już wcześniej wskazano, że opieka zajmuje Skarżącej około 5 godzin dziennie, a jednocześnie zdarza się, że matka pozostaje sama na kilka godzin dziennie podczas gdy ktoś z rodziny pozostaje na zewnątrz w gospodarstwie rolnym. Z okoliczności tych wynika, zatem, że sprawowanie przez Skarżącą opieki nad matką nie może być uznane za przyczynę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tym zakresie zarzut objęty punktem II. 1 petitum skargi kasacyjnej również uznać należało za zasadny. Uznanie powyższych zarzutów za zasadny oznacza, że zasadny okazał się również zarzut objęty punktem II. 4 petitum skargi kasacyjnej, w sprawie nie zaistniała bowiem podstawa do uchylenia decyzji organu drugiej instancji. Zarzut objęty punktem II.3 petitum skargi kasacyjnej jest niezasadny. Stawiając to Kolegium kwestionuje dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Tymczasem zgodnie z przywołanym przez Kolegium jako wzorzec kontroli art. 141§ 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wszystkie powyższe elementy zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd pierwszej instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, ewentualnie gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Sytuacje takie nie zaistniały w niniejszej sprawie. Natomiast brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa - którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych - czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony Skarżącej, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną i tak jak w niniejszej sprawie – od stanowiska Sądu kasacyjnego - nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zwłaszcza w sytuacji, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, stanowisko to zostało umotywowane w stopniu wystarczającym, aby poddać je merytorycznej kontroli w postępowaniu wywołanym wniesioną skargą kasacyjną. Sąd kasacyjny przypomina również, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2021 r. I OSK 474/21 i przywołane w nim orzecznictwo). Podsumowując, uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Podstawą dla odstąpienia od zasądzenia od Skarżącej na rzecz Kolegium zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego był art. 207 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.