I OSK 337/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.L. i K.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 997/23 w sprawie ze skargi M.L. i K.A. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 13 marca 2023 r., nr 1306/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 września 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 977/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.L. i K.A. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 13 marca 2023 r. nr 1306/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddalił skargę. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], hip. [...] o pow. [...] m² została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Z dniem wejścia w życie dekretu (21 listopada 1945 r.) grunty nieruchomości warszawskich, w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność gminy m.st. Warszawy. Następnie, na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, ww. nieruchomość przeszła z chwilą likwidacji gmin na własność Skarbu Państwa. Z dniem 27 maja 1990 r. grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Dzielnicy - Gminy [...]. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1817), grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi obecnie własność Miasta Stołecznego Warszawy. Nieruchomość stanowi część działek ewid. nr [...] o pow. [...] m², nr [...] o pow. [...] m² i nr [...] o pow. [...] m² oraz działki ewid. nr [...] o pow. [...] m², nr [...] o pow. [...] m² i nr [...] o pow. [...] m² z obrębu [...]. Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Okręgowego w [...] Wydział Hipoteczny z 24 listopada 1947 r. Nr 15324/47, tytuł własności przedmiotowej nieruchomości zapisany był czystym wpisem na imię L.K., która pismem z 29 września 1948 r. wniosła o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości. Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym z 22 listopada 1961 r. nr GT.III-I-6/M/206/61 odmówiło L.K. przyznania prawa własności czasowej do ww. gruntów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 4 stycznia 2008r. nr KOC/3883/Go/07 stwierdziło nieważność ww. orzeczenia. M.L. i K.A. pismem z 4 grudnia 2013 r. wniosły o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. [...]. Prawa do występowania z roszczeniem strony udowodniły przedkładając prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] Wydział II Cywilny z 26 lutego 1999 r., zgodnie z którym nabyły spadek po L.K. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 19 października 2022 r. odmówił M.L. i K.A. na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm., dalej zwanej "u.g.n.") przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość. Prezydent m.st. Warszawy ustalił, że w przedmiotowej sprawie, przesłankę dotyczącą możliwości przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne ocenić należy na podstawie planu zabudowania istniejącego w dniu wejścia w życie ww. dekretu. Planem takim był Ogólny Plan Zabudowania m.st. Warszawy - plan strefowy, zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r. Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z ww. planem, grunt przedmiotowej nieruchomości znajdował się w strefie [...] - zabudowa [...] lub [...] o [...] kondygnacjach i dopuszczalnej powierzchni zabudowy 30% co oznacza że przedmiotowa nieruchomość przed dniem wejścia w życie ww. dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem spełniona została pierwsza przesłanka umożliwiająca przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. Odnosząc się do drugiej ze ww. przesłanek organ I instancji wyjaśnił, że teren nieruchomości został objęty inwestycją zrealizowaną przez Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "[...]", która rozpoczęła się w 1953 r. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 13 marca 2023 r. nr 1306/2023 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 19 października 2022 r. Organ odwoławczy zaznaczył, że w niniejszej sprawie poza sporem jest ocena, że przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy pod budownictwo jednorodzinne. Prezydent m.st. Warszawy prawidłowo przeprowadził badanie ww. przesłanki. Organ I instancji zlecił geodecie uprawnionemu wkreślenie granic przedmiotowej działki na Ogólnym Planie Zabudowania Warszawy z 1931 r. Z opracowania geodezyjnego wynika, że nieruchomość znajdowała się w strefie [...], o grupowym sposobie zabudowy, maksymalnej wysokości [...] kondygnacji i maksymalnej powierzchni zabudowy 30 % powierzchni działki, co oznacza, że działka była przeznaczona pod budownictwa jednorodzinne. Organ odwoławczy wskazał, że grunt przedmiotowej nieruchomości został objęty lokalizacją szczegółową wstępną budownictwa mieszkaniowego dla Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" na terenie położonym w [...] przy ul. [...] i [...] oznaczonym na szkicu sytuacyjnym Nr [...] literami A, B, C, D, E, F, A i obejmującym m.in. przeważającą część nieruchomości hipotecznej ozn. [...]. Powyższe potwierdza zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] z 1 lipca 1953 r. wydane przez Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie, Ld. Pd.11-3531/53, którego ww. szkic jest elementem składowym. Pismem z 20 lipca 1953 r. nr ST/TN-1/156/53, Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie upoważniło Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "[...]" do wejścia na niezabudowane grunty nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] celem dokonania prac wstępnych związanych z przygotowaniem terenu pod zabudowę. Przy piśmie z 21 lipca 1953 r. nr Sb.IV- 1/291/53 Prezydium przesłało akta sprawy wejścia na grunt nieruchomości położonej przy ul. [...] do Oddziału Terenów Stołecznego Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów celem załatwienia. Przy piśmie z 28 lipca 1953 r. nr ST/TN-1/156/53, Stołeczny Zarząd Budownictwa zwrócił Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie przedmiotowe akta po wykorzystaniu. Następnie pismem z 9 maja 1955 r. nr ST/TN-1/58/55 Prezydium zezwoliło Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]" na objęcie w posiadanie gruntów nieruchomości położonej przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami A-B-C-D-E-F-A na szkicu sytuacyjnym Nr [...] oraz na prowadzenie na tym terenie budowy jednorodzinnych domów - spółdzielczych domów mieszkalnych pod warunkiem zachowania przepisów budowlanych. Wprowadzenie Spółdzielni w posiadanie ww. nieruchomości zlecono Stołecznemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych i Terenów Komunalnych. Przy piśmie z 10 maja 1955 r. nr Sb.TV-1/291/53, akta sprawy wyrażenia zgody na przekazanie przedmiotowej nieruchomości dla Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]" zostały przesłane do Oddziału Terenów Stołecznego Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów celem załatwienia sprawy. W konsekwencji protokołem zdawczo-odbiorczym z 16 września 1955 r. Spółdzielnia Mieszkaniowo- Budowlana "[...]" przejęła w posiadanie niezabudowany teren nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w granicach oznaczonych na szkicu sytuacyjnym Nr [...] literami A-B-C-D-E-F-A, stanowiącym integralną cześć zaświadczenia lokalizacji szczegółowej Nr [...] z 1 lipca 1953 r. Przy piśmie z 27 września 1955 r. nr ST/TN- 1/58/55, Stołeczny Urząd Budownictwa zwrócił Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie po wykorzystaniu akta nieruchomości przy ul. [...] przesłane przy piśmie z 10 maja 1955 r. załączając protokół zdawczo-odbiorczy z 16 września 1955 r. Dodatkowo ze zdjęć lotniczych z 1954 r. 1955 r. i 1960 r., pozyskanych przez organ I instancji z Wojskowego Biura Historycznego przy piśmie z 25 października 2018 r., a następnie przetworzonych w celu naniesienia granic przedmiotowej działki w opracowaniu geodezyjnym z 29 października 2021 r. wynika, że wyżej opisana inwestycja była faktycznie realizowana. Ze zdjęcia z 1954 r. wynika, że budynki są w trakcie wznoszenia - posadowione mury, natomiast na zdjęciu z 1955 r. mają pokrycie dachowe. Zdaniem organu II instancji zdjęcia z 1954 i 1955 r. potwierdzają, że realizacja inwestycji przebiegała zgodnie z wyżej przedstawionym procesem inwestycji i obejmowała przeważającą część przedmiotowej nieruchomości hipotecznej. Wojewoda zaznaczył, że opisana wyżej dokumentacja świadczy o fakcie rozpoczęcia procesu inwestycyjnego przez podmiot publiczny na terenie obejmującym znaczną część przedmiotowej nieruchomości już od lipca 1953 r., zatem od rozpoczęcia inwestycji przeddekretowi właściciele nie mieli faktycznej możliwości władania działką. M.L. i K.A. wniosły skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Wojewoda Mazowiecki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną. Sąd wyjaśnił, że podstawę prawną w sprawie stanowił art. 215 u.g.n. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zgodnie z tym przepisem, w ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogli otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Przesłanki określone w art. 215 ust. 2 u.g.n. muszą być spełnione łącznie. Sąd I instancji wyjaśnił, że faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. odnosi się do stanu faktycznego, tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948). Zdaniem Sądu I instancji, w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy potwierdza, że sporna nieruchomość znajdująca się przy ul. [...], stanowiąca obecnie część działek nr [...], [...], [...] oraz działki nr [...], [...] i [...] dawniej oznaczona hip. Nr [...], objęta została działaniem dekretu Bieruta a jej właściciele zostali pozbawieni możliwości władania nią przed 5 kwietnia 1958 r. Objęta postępowaniem działka hipoteczna zabudowana jest budynkami wzniesionymi w latach 50 – tych przez Spółdzielnię Budowlano – Mieszkaniową "[...]". Realizacja inwestycji zapoczątkowana została w 1953 r. Wbrew zarzutom skargi, materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego w pełni potwierdza, że budynki te zostały wzniesione i oddane do użytku przed 5 kwietnia 1958r. co oznacza, że uprzedni właściciele nieruchomości utracili możliwość władania nią przed tą datą a zatem, że nie została spełniona przesłanka pozwalająca na uwzględnienie zgłoszonego przez Skarżące wniosku o odszkodowanie. Ocenę Wojewody w tym zakresie, Sąd I instancji w pełni podzielił i zaakceptował. Znajduje ona potwierdzenie w takich dokumentach jak: 1. zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] z 1 lipca 1953 r. wydane przez Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie; 2. pismo z 20 lipca 1953 r. nr ST/TN-1/156/53 Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie upoważniające Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "[...]" do wejścia na niezabudowane grunty nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami A-B-C-D-E-F-A na szkicu sytuacyjnym Nr [...], celem dokonania prac wstępnych związanych z przygotowaniem terenu pod zabudowę; 3. pismo z 21 lipca 1953 r. nr Sb.IV- 1/291/53, przy którym Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie przesłało akta sprawy wejścia na grunt nieruchomości położonej przy ul. [...] do Oddziału Terenów Stołecznego Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów celem załatwienia; 4. pismo z 9 maja 1955 r. nr ST/TN-1/58/55, którym Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie zezwoliło Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]" na objęcie w posiadanie gruntów nieruchomości położonej przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami A-B-C-D-E-F-A na szkicu sytuacyjnym Nr [...] oraz na prowadzenie na tym terenie budowy jednorodzinnych domów - spółdzielczych domów mieszkalnych pod warunkiem zachowania przepisów budowlanych. Wprowadzenie Spółdzielni w posiadanie ww. nieruchomości zlecono Stołecznemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych i Terenów Komunalnych; 5. pismo z 10 maja 1955 r. nr Sb.TV-1/291/53, przy którym akta sprawy wyrażenia zgody na przekazanie przedmiotowej nieruchomości dla Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]" zostały przesłane do Oddziału Terenów Stołecznego Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów celem załatwienia sprawy; 6. protokół zdawczo-odbiorczy z 16 września 1955 r., którym Spółdzielnia Mieszkaniowo- Budowlana "[...]" przejęła w posiadanie niezabudowany teren nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w granicach oznaczonych na szkicu sytuacyjnym Nr [...] literami A-B-C-D-E-F-A, stanowiącym integralną cześć zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z 1 lipca 1953 r.; 7. pismo z 27 września 1955 r. nr ST/TN-1/58/55, którym Stołeczny Urząd Budownictwa zwrócił Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie po wykorzystaniu akta nieruchomości przy ul. [...] przesłane przy piśmie z 10 maja 1955 r. załączając protokół zdawczo-odbiorczy z 16 września 1955 r.; 8. zdjęcia lotnicze z 1954 r., 1955 r. i 1960 r., pozyskane przez organ I instancji z Wojskowego Biura Historycznego przy piśmie z 25 października 2018 r., a następnie przetworzone w celu naniesienia granic przedmiotowej działki w opracowaniu geodezyjnym z 29 października 2021 r. sporządzonym przez geodetę uprawnionego M.Z. z Kancelarii [...], z których wynika, że ww. inwestycja była faktycznie realizowana. Ze zdjęcia z 1954 r. wynika, że budynki są w trakcie wznoszenia - posadowione mury, natomiast na zdjęciu z 1955 r. mają pokrycie dachowe. Zgromadzone w aktach dokumenty jednoznacznie, w ocenie Sądu I instancji, dowodzą objęcia spornej nieruchomości zamierzeniem inwestycyjnym opisanym wyżej w latach już w latach 1953 – 1955 i później. Jako nieprawdopodobne w realiach lat 50- tych ubiegłego wieku Sąd I instancji ocenił ewentualne domniemanie, że nieruchomość ta mogła pozostawać w tych latach we władaniu jej poprzednich właścicieli. Zdaniem Sądu brak jest tym samym podstaw do uznania, że poprzednicy prawni Skarżących nie byli pozbawieni możliwości władania nią w okresie istotnym z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. M.L. i K.A. (dalej: skarżące kasacyjnie) wniosły skargę kasacyjną, skarżąc wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości. Zaskarżonemu wyroki zarzuciły: 1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) PPSA w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej zwanej "KPA") w związku z art. 7 i 77 § 1 KPA poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i poczynienie błędnych ustaleń faktycznych przez przyjęcie, iż do utraty władania poprzedników prawnych wnioskodawców nad nieruchomością, której dotyczy przedmiotowa sprawa, doszło już 16 października 1955 r., podczas gdy w rzeczywistości utrata władania miała miejsce dopiero 1 lipca 1958 r.; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm., dalej zwanej "u.g.n.") poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania stronom odszkodowania, podczas gdy spełnione zostały obydwie przesłanki do jego przyznania, tj. nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a utrata faktycznej możliwości władania nad nieruchomością nastąpiła po 5 kwietnia 1958 roku. W związku z powyższym wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego adwokata, według norm przepisanych. Ponadto zrzekły się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowił przepis art. 215 ust. 2 u.g.n wskazujący, iż przepisy u.g.n. dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r., zaś w ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. W okolicznościach tej sprawy organy ustaliły, iż odjęcie dawnym właścicielom faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r., a stanowisko to prawidłowo zaakceptował Sąd I instancji. Na objęcie w posiadanie przez władze publiczne przedmiotowej nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r. wskazuje szereg dokumentów wymienionych w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, nie podważonych przez skarżące kasacyjnie, w szczególności zdjęcia lotnicze z 1954 r., 1955 r. i 1960 r., pozyskane przez organ I instancji z Wojskowego Biura Historycznego, z których wprost wynika, że inwestycja Spółdzielni Mieszkaniowo- Budowlanej "[...]", tak jak potwierdzają to też inne zgromadzone w aktach dokumenty, była faktycznie realizowana. Zdjęcie z 1954 r. wskazuje na rozpoczętą budowę, natomiast na zdjęciu z 1955 r. budynek ma już pokrycie dachowe. Ponadto wymienione przez Sąd I instancji dokumenty w punkcie 6 i 7, w tym protokół zdawczo-odbiorczy z 16 września 1955 r., na podstawie którego Spółdzielnia Mieszkaniowo- Budowlana "[...]" przejęła w posiadanie niezabudowany teren nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] oraz pismo Stołecznego Urzędu Budownictwa z 27 września 1955 r. nr ST/TN-1/58/55, o zwrocie Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie akt nieruchomości przy ul. [...] przesłanych przy piśmie z 10 maja 1955 r. jednoznacznie świadczą o przejęciu posiadania gruntu przez inny podmiot niż poprzedniczka prawna skarżących już w 1954 r. Skarżące kasacyjnie podnosiły, że zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający do wywiedzenia takiego wniosku. Wspomnieć zatem należy, że w aktualnym stanie prawnym obowiązek podejmowania przez organy administracji publicznej z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, został poszerzony o działanie na wniosek stron. Jeśli zatem organy ustalą, na podstawie dotychczas zebranego materiału dowodowego, że określona sytuacja ma miejsce w sprawie, to co do zasady nie są zobligowane do poszukiwania dalszych dowodów w tym zakresie. Na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów, zwłaszcza w sytuacji gdy określone, istotne dla sprawy fakty, zostały już ustalone. Dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy. Oznacza to, że w przypadku posiadania przez stronę wiedzy co do innych okoliczności niż ustalone przez organ, we własnym interesie nie powinna ona pozostawać bierna i powinna podjąć działania w celu wykazania prawdziwości swoich twierdzeń. Dla prowadzenia dalszych czynności dowodowych konieczna jest więc inicjatywa strony. Nawet jeśli obowiązek udowodnienia określonej okoliczności z mocy art. 7 k.p.a. ciąży na organie administracji, to nie zwalnia to strony postępowania z obowiązku dostarczenia dowodu niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy, względnie wskazania jego źródła. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności strony zainteresowanej oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy (por. wyroki NSA z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1626/18, z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 4192/18). Skarżące kasacyjnie, poza polemiką z wnioskami zarówno organu, jak i Sądu I instancji, mającymi oparcie w aktach sprawy, nie przedstawiły żadnego dowodu, potwierdzającego ich stanowisko. W tym kontekście zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że do utraty posiadania nieruchomości doszło przed 5 kwietnia1958 roku i nie jest nawet prawdopodobne faktyczne zachowanie posiadania gruntu, skoro doszło do realizacji inwestycji na rzecz podmiotu niepowiązanego podmiotowo bądź przedmiotowo z poprzedniczką prawną skarżących kasacyjnie. W aktach brak jest dowodów potwierdzających takie powiązania, a skarżące kasacyjnie dowodów takich również nie przedstawiły. Wyjaśnić przy tym należy, że faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. odnosi się do stanu faktycznego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. Każdy z dokumentów wskazanych przez Sąd I instancji potwierdza, że dotychczasowi właściciele nieruchomości zostali pozbawieni tego prawa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Nieskuteczny jest tym samym zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Sąd I instancji zasadnie uznał, że organy administracji dokonały prawidłowej analizy materiału dowodowego oraz uwzględniły w stanie faktycznym wszystkie okoliczności sprawy. Istota zasady swobodnej oceny dowodów, określonej w art. 80 k.p.a. sprowadza się do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania sprawy (stanu faktycznego) i do swobodnej (nie: dowolnej) oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Trudno też uznać za skuteczny zarzut, że zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający oraz oceniony dowolnie, skoro nie przedstawiono przekonywujących przeciwdowodów świadczących o władztwie nad nieruchomością byłych właścicieli po 5 kwietnia 1958 r. Wobec tego należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie została spełniona druga z przesłanek art. 215 ust. 2 u.g.n., mówiąca o tym, że odszkodowanie może być przyznane za działkę, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy jednoznacznie pozwala na stwierdzenie, że poprzedni właściciele przedmiotowej nieruchomości utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Tym samym, zarzut skargi kasacyjnej, naruszenia art. 215 ust. 2 u.g.n. należy uznać za nieuzasadniony. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Cytowane w uzasadnieniu wyroki dostępne są pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.